I PK 187/04

Wyrok z dnia 16 marca 2005 r. I PK 187/04 Przepis art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.), dotyczący ograniczenia do połowy wynagrodzenia w okresie tymczasowego aresztowania, nie ma zastosowania do prokuratorów. Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie: SN Roman Kuczyński (sprawozdawca), SA Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. sprawy z powództwa Jerzego H. przeciwko Prokuraturze Apelacyjnej w K. o wynagrodzenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 8 kwietnia 2004 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 31 marca 2003r. Prokurator Apelacyjny w K. z dniem 15 listo- pada 2002 r ograniczył wynagrodzenie powoda (prokuratora) do 50%. Podstawę prawną podjętej decyzji wywodzono z art. 11 ust.2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.), którą to ustawę - w oparciu o art. 118 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 21, poz. 206 ze zm.) - stosuje się posiłkowo w sprawach nieuregulowanych w ustawie o prokuraturze. Przyczyną wy- dania powyższej decyzji było zastosowanie wobec powoda środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania (postanowienie Sądu Rejonowego w Krako- wie z dnia 15 listopada 2002 r.). W wyniku odwołania powoda od wyżej wymienionej decyzji, Sąd Rejonowy- Sąd Pracy w Katowicach wyrokiem z dnia 30 lipca 2003 r., zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 22.067,43 zł. Kwota ta stanowiła 50% wynagrodzenia powo- 2 da za okres od 15 listopada 2002 r. do dnia 8 kwietnia 2003 r. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał, że wobec powoda - jako prokuratora - decyzję o obniżeniu wynagrodzenia do 50 % może podjąć jedynie sąd dyscyplinarny. Podsta- wą prawną takich decyzji mogą być wyłącznie przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze, a nie przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracowni- kach urzędów państwowych. Od wyroku tego pozwany - Prokurator Apelacyjny w K. - wniósł apelację, którą wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Katowicach oddalił. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd drugiej instancji wskazał, iż podziela pogląd Sądu pierwszej instancji, a kwestia obniżenia wynagro- dzenia prokuratora została całościowo uregulowana w ustawie o prokuraturze i nie ma potrzeby sięgania do innych ustaw. Kasacja pozwanego zarzuciła wyrokowi Sądu drugiej instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 118 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze, w związku z art. 11 ust. 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, polegającą na niesłusznym uznaniu, że obni- żenie wynagrodzenia prokuratorowi tymczasowo aresztowanemu może nastąpić je- dynie w drodze orzeczenia sądu dyscyplinarnego oraz naruszenie konstytucyjnej zasady równości wszystkich wobec prawa - to jest przepisu art. 32 Konstytucji RP. W powyższym pozwany upatruje istotne zagadnienie prawne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Zarzut naru- szenia art. 118 ustawy o prokuraturze jest chybiony. Przepis ten stanowi wprawdzie, że w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie lub w przepisach szczególnych do prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury stosuje się od- powiednio przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów pań- stwowych, a w sprawach nieuregulowanych także w przepisach tej ustawy - przepisy Kodeksu pracy, jednakże stosowanie do prokuratorów przepisów tej ostatnio wymie- nionej ustawy nie może nie uwzględniać zawartego w niej ograniczenia podmiotowe- go. Przepis art. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. z jednej strony wymienia 18 in- stytucji i urzędów, których pracowników i urzędników w zakresie praw i obowiązków ustawa dotyczy; nie jest pośród tych instytucji wymieniona prokuratura, z drugiej zaś strony przepis art. 44 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie obniżenia po- 3 wodowi wynagrodzenia) obejmuje stosowanie przepisów ustawy do pracowników administracyjnych, pomocniczych, technicznych i obsługi, sądów, prokuratury ze zmianami wynikającymi z przepisów szczególnych. Przepisami szczególnymi w ro- zumieniu tego przepisu są ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury (Dz.U. Nr 162, poz. 1125 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Sprawie- dliwości z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie stanowisk i szczególnych zasad wynagra- dzania urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury oraz odbywania stażu urzędniczego (Dz.U. Nr 143, poz. 1399 ze zm.). Nie wymieniają one prokuratorów. Nie jest w tym miejscu zatem niezbędne ustalenie, które z przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. stosuje się - w rozumieniu art. 118 ustawy o prokuraturze - od- powiednio do prokuratorów, ale zbadanie, czy do prokuratora może mieć zastosowa- nie przepis art. 11 ustawy o pracownikach urzędów państwowych przewidujący (w ust. 1) zawieszenie z mocy prawa urzędnika państwowego w pełnieniu obowiązków służbowych w razie tymczasowego aresztowania i (w ust. 2) ograniczenie do połowy wynagrodzenia urzędnika państwowego w okresie tymczasowego aresztowania. Na postawioną kwestię należy odpowiedzieć negatywnie. Już w motywach uchwały z dnia 28 października 1998 r., III ZP 28/98 (OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 158) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że art. 118 ustawy o prokuraturze nie może stano- wić podstawy do stosowania przepisów Kodeksu pracy o odpowiedzialności porząd- kowej do odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów, zauważając, że odesłanie do przepisów Kodeksu pracy - z art. 118 tej ustawy - jest odesłaniem pośrednim, po- przez przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów pań- stwowych. Pogląd ten jest o tyle przydatny w rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy, że powołuje się na względy formalne i systemowe jako zasadnicze, a zatem zauwa- żyć należy, że przepis art. 11 ustawy z dnia 16 września 1982 r. zamieszczony jest w Rozdziale 2 „nawiązanie, zmiana i rozwiązanie stosunku pracy”, a nie w Rozdziale 5 „odpowiedzialność porządkowa i dyscyplinarna urzędnika państwowego”, gdy tym- czasem zbliżona instytucja zawieszenia prokuratora w czynnościach i obniżenia do 50% wysokości jego wynagrodzenia uregulowana jest w art. 71 i 71a ustawy o proku- raturze w rozdziale regulującym odpowiedzialność dyscyplinarną. Z kolei w Roz- dziale 4 „Prokuratorzy. Obowiązki i prawa” w art. 54 tej ustawy ustanowiony jest im- munitet zabraniający pociągnięcia prokuratora do odpowiedzialności karnej, sądowej lub administracyjnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego, i zatrzymania bez zgody przełożonego dyscyplinarnego. Nie dotyczy to zatrzymania na gorącym 4 uczynku popełnienia przestępstwa, przy czym (ust. 2 tego przepisu) do czasu roz- strzygnięcia wniosku o zezwolenie na pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności karnej, sąd dyscyplinarny może polecić niezwłoczne zwolnienie prokuratora zatrzy- manego na gorącym uczynku. Nie można więc zgodzić się z twierdzeniem kasacji, iż ustawodawca nie przewidział, iż urzędujący prokurator może być tymczasowo aresztowany i dlatego dopuszczalne jest stosowanie w stosunku do prokuratora art. 11 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Z art. 54 ust. 1 ustawy o proku- raturze wynika, że za zezwoleniem właściwego sądu dyscyplinarnego prokurator może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej; jeżeli przewinienie dyscyplinarne ma znamiona przestępstwa, sąd dyscyplinarny wydaje zezwolenie obligatoryjnie i bez wniosku (art. 81 ust. 1), postępowanie przygotowawcze przeciwko sprawcy przestępstwa będącego prokuratorem, może prowadzić wyłącznie prokurator (art. 55 tej ustawy), który może wnioskować o zastosowanie przez sąd wobec sprawcy tym- czasowego aresztowania. Takiej procedury nie przewidują przepisy ustawy o pra- cownikach urzędów państwowych, pracowników tych nie chroni immunitet, tymcza- sowe aresztowanie takiego pracownika skutkuje zawieszenie go w obowiązkach służbowych z mocy prawa, a konsekwencją tymczasowego aresztowania jest ograni- czenie jego wynagrodzenia do połowy. Natomiast wszczęcie przeciwko urzędnikowi państwowemu mianowanemu postępowania dyscyplinarnego może skutkować za- wieszenie go w pełnieniu obowiązków służbowych z zachowaniem prawa do wyna- grodzenia i innych świadczeń przysługujących na podstawie stosunku pracy (art. 12 ustawy o pracownikach urzędów państwowych). Tymczasem zawieszenie prokurato- ra w czynnościach, jakkolwiek przepis art. 71 ustawy o prokuraturze zamieszczony jest w rozdziale o odpowiedzialności dyscyplinarnej, może nastąpić przed wszczę- ciem postępowania dyscyplinarnego i na mocy decyzji przełożonego dyscyplinar- nego, co wynika z ust. 3, 4 i 5 tego przepisu. Dopiero po zawieszeniu prokuratora w czynnościach sąd dyscyplinarny może, na wniosek przełożonego dyscyplinarnego obniżyć do 50% wysokość wynagrodzenia zawieszonego prokuratora, na czas trwa- nia tego zawieszenia. Słusznie zatem Sąd drugiej instancji takie obniżenie wynagro- dzenia uznał za część postępowania dyscyplinarnego, nie można zaś podzielić ar- gumentacji kasacji, iż ze względu na sformułowanie art. 66 ust. 1 ustawy o prokuratu- rze (prokurator odpowiada dyscyplinarnie za przewinienia służbowe) odpowiedzial- ność karna winna być traktowana odrębnie (gdy prokurator zostanie aresztowany za czyny niemające znamion „przewinienia służbowego”, na przykład za czyny popeł- 5 nione przed wykonywaniem funkcji prokuratora). Przepis art. 66 ust. 1 ustawy o pro- kuraturze przewiduje odpowiedzialność dyscyplinarną także za uchybienia godności urzędu prokuratorskiego i wprowadzenie poprzez kandydata na ten urząd w błąd Prokuratora Generalnego co do spełnienia wymagań z art. 11 ust. 2 i art. 14 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o prokuraturze i ujawnienie tej okoliczności po objęciu urzędu proku- ratorskiego, niewątpliwie mogłoby zostać zakwalifikowane jako uchybienie godności urzędu, stanowiłoby zatem przewinienie dyscyplinarne, a niewykluczone, że mogłoby zawierać znamiona przestępstwa (art. 81 ust. 1 ustawy), np. sfałszowanie wymaga- nych dokumentów. Powaga jednak urzędu prokuratorskiego i nałożone przez ustawę o prokuraturze zadania (art. 2 ustawy), tj. obowiązek udzielania Prokuratorowi Gene- ralnemu i podległym mu prokuratorom pomocy w realizacji ich zadań przez organy administracji rządowej, samorządu terytorialnego, a także inne państwowe jednostki organizacyjne, spółdzielnie i ich związki, organizacje samorządowe i inne organizacje społeczne (art. 9 ust. 1 ustawy), niezależność prokuratora przy wykonywaniu czyn- ności określonych w ustawach (art. 8 ust. 1 ustawy) i przysługujący prokuratorowi immunitet (art. 54 ust. 1), tak sytuują prokuratora pośród innych funkcjonariuszy pu- blicznych, iż zastosowanie wobec prokuratora przepisu art. 11 ustawy o pracowni- kach urzędów państwowych stanowiłoby ograniczenie pozycji, nadanej prokuratorowi przez ustawę o prokuraturze. Nie pozostaje to w sprzeczności z zasadą równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) gdyż Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie zwracał uwagę, że nie ma bezwzględnej równo- ści obywateli. Z konstytucyjnej zasady równości wynika nakaz jednakowego trakto- wania wszystkich obywateli w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie pod- mioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną powinny być trak- towane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskry- minujących jak i faworyzujących (por. wyrok z dnia 5 listopada 1997 r., K 22/97, OTK-ZU 1997 nr 3-4). W wyroku z dnia 12 maja 1998 r. (U 17/97, OTK-ZU 1998 nr 3, poz. 34) Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że samo odstępstwo od równego traktowania nie prowadzi jeszcze do uznania wprowadzających je przepisów za nie- konstytucyjne. Nierówne traktowanie podmiotów podobnych nie musi oznaczać dys- kryminacji lub uprzywilejowania, a w konsekwencji niezgodności z art. 32 Konstytucji. Konieczna jest jeszcze ocena kryterium, na podstawie którego dokonano zróżnico- wania. Powinno ono być odpowiednio przekonujące, to jest mieć charakter istotny i racjonalnie uzasadniony. Waga interesu, któremu ma służyć zróżnicowanie, musi 6 pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych oraz pozostawać w jakimś związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniają- cymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (por. orzeczenie z dnia 23 paź- dziernika 1995 r., K 4/95, OTK 1995 cz. II, poz. 31). W świetle powyższej wykładni art. 32 Konstytucji RP, za podmioty podobne można by uznać pracownika prokura- tury niebędącego prokuratorem i pracownika urzędu państwowego, o jakim mowa w art. 1 i 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, natomiast z uwagi na wy- magania chociażby z art. 3 tej ustawy i z art. 14 ustawy o prokuraturze, a także od- mienności w zakresie trwałości stosunku służbowego, brak jest - zdaniem Sądu Naj- wyższego - możliwości stosowania do prokuratora, wobec którego zastosowano tym- czasowe aresztowanie, w istocie wprost przepisu art. 11 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. W przedmiotowej sprawie Sąd Dyscyplinarny dla Prokuratorów orzeczeniem z dnia 14 października 2002 r. przychylił się do wniosku Prokuratora Okręgowego w K. i udzielił zgody na pociągnięcie powoda do odpowiedzialności karnej. Skoro do za- wieszenia prokuratora w czynnościach nie jest konieczne wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przed sądem dyscyplinarnym, a wystarczająca jest decyzja przeło- żonego dyscyplinarnego, mogła ona zapaść jeszcze przed orzeczeniem Sądu Dys- cyplinarnego pierwszej instancji w sprawie udzielenia zgody na pociągnięcie powoda do odpowiedzialności karnej, w sytuacji, gdy odwołanie powoda ze stanowiska Pro- kuratora Apelacyjnego nastąpiło już w dniu 23 kwietnia 2002 r. Wówczas Sąd Dys- cyplinarny mógłby orzec o obniżeniu wynagrodzenia powoda we wcześniejszym ter- minie. Tymczasem zawieszenie powoda w czynnościach przez przełożonego dyscy- plinarnego nastąpiło dopiero 29 listopada 2002 r., a orzeczenie Sądu Dyscyplinarne- go pierwszej instancji w przedmiocie obniżenia wynagrodzenia zapadło dopiero 9 kwietnia 2003 r. Dlatego za okres od 15 listopada 2002 r. do 8 kwietnia 2003 r. Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz powoda niewypłaconą część wynagrodzenia. Bulwersujące i bezprecedensowe postępowanie prokuratora prokuratury apelacyjnej uzasadniające jego tymczasowe aresztowanie nie powinno jednak, z uwagi na cza- sokres postępowania przed przełożonymi i dyscyplinarnymi organami prokuratury, prowadzić do stosowania w sprawie przepisów ustawy o urzędnikach państwowych, jeżeli w przepisach ustrojowych prokuratury istnieją wystarczające, przy właściwym wykorzystaniu, instrumenty prawne. 7 Z powyższych motywów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================