I PK 178/15

Sygn. akt I PK 178/15
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 czerwca 2016 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)
‎
SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)
‎
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z powództwa R. C.
‎
przeciwko Zakładowi Komunalnemu Gminy D.
‎
o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 czerwca 2016 r.,
‎
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.
‎
z dnia 20 listopada 2014 r.,
oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej 1020 zł (jeden tysiąc dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Powód R. C. 17 maja 2013 r. wniósł pozew przeciwko Wójtowi Gminy D. i Urzędowi Gminy D. o przywrócenie do pracy u pozwanego na poprzednich warunkach oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Pismem z 5 lipca 2013 r. powód wniósł o zmianę pozwanego na Zakład Komunalny Gminy D.
Sąd Rejonowy w . po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z 24 czerwca 2014 r. zasądził od pozwanego Zakładu Komunalnego Gminy D. na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości 14.946 zł za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałym zakresie, to jest o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (pkt 2), zasądził od pozwanego na rzecz powoda zwrot kosztów procesu (pkt 3), w zakresie pkt 1 co do kwoty 4.982 zł nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 4). Sąd ustalił, że powód był kierownikiem Zakładu Komunalnego Gminy D. Na stanowisko to został mianowany 12 czerwca 1997 r. Z dniem 1 stycznia 2012 r. jego stosunek pracy z mianowania przekształcił się na stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 2008 r. Nr 223, poz. 1453, ze zm.). Powód 26 czerwca 2009 r. zarejestrował działalność gospodarczą, a 6 lipca 2009 r. złożył w Urzędzie Gminy D. pismo adresowane do Wójta Gminy D. z informacją, że rozpoczął działalność gospodarczą. Działalność gospodarczą wyrejestrował 8 lutego 2013 r. Od 25 marca 2013 r. do 16 kwietnia 2013 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne w P. przeprowadziło kontrolę przestrzegania przez powoda w latach 2009-2013 r. przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. W wystąpieniu pokontrolnym wniosło o odwołanie powoda ze stanowiska kierownika Zakładu Komunalnego Gminy D. wobec naruszenia przez niego przepisów ww. ustawy. W dniu 16 maja 2013 r. Wójt Gminy działający jako kierownik urzędu rozwiązał z powodem stosunek pracy na podstawie art. 5 ust. 2 i 6 w zw. z art. 2 pkt 6 i art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych w zw. z art. 52 § 1 k.p. Jako przyczynę rozwiązania wskazano naruszenie przepisu prawa wobec prowadzenia działalności gospodarczej w trakcie pełnienia funkcji kierownika Zakładu Komunalnego. W dniu 24 maja 2013 r. powód zawarł z Zakładem Komunalnym Gminy D. umowę zlecenie, na podstawie, której doradza obecnemu kierownikowi Zakładu. W ocenie Sądu Rejonowego rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia było zasadne. Powód jako kierownik Zakładu Komunalnego Gminy D. spełniał przesłanki z art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne i jako kierownik jednostki organizacyjnej gminy naruszył zakaz opisany w art. 4 pkt 6 tej ustawy, prowadząc od 26 czerwca 2009 r. do 8 lutego 2013 r. działalność gospodarczą na własny rachunek. Sąd Rejonowy stwierdził jednocześnie, że oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę naruszało wymóg formalny wynikających z art. 5 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej…, ponieważ umowę o pracę rozwiązano z powodem po upływie miesiąca od dnia, w którym właściwy organ – wójt – uzyskał informację o przyczynie rozwiązania umowy o pracę. Z tego powodu Sąd na podstawie art. 56 k.p. w zw. z art. 45 § 2 k.p. i art. 5 ust. 6 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej… zasądził na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości wynikającej z art. 58 k.p. W ocenie Sądu niemożliwym było, aby wójt nie wiedział o prowadzonej działalności gospodarczej przez powoda. Ponadto, rozwiązanie umowy o pracę z powodem nastąpiło nie z uwagi na to, że zaszła przyczyna uzasadniająca to rozwiązanie, ale dlatego, że zawnioskowało o to Centralne Biuro Antykorupcyjne w wystąpieniu pokontrolnym. Sąd podkreślił również, że powód będąc przedstawicielem władz publicznych, który orzeka o prawach i obowiązkach obywateli w sposób rażący naruszył przepisy ustawy. Zdaniem Sąd okoliczność czy powód miał wiedzę o treści art. 4 pkt 6 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej… nie miała znaczenia, ponieważ taką wiedzę powód miał obowiązek posiadać.
Wyrok Sąd Rejonowego powód zaskarżył w zakresie pkt. 1, 2 oraz 3. Zarzucił naruszenie art. 56 k.p. w zw. z art. 45 § 1 k.p., art. 52 § 1 pkt 1 k.p. oraz art. 30 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych. Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w całości, zarzucając naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.
Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 20 listopada 2014 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że przywrócił powoda do pracy w Zakładzie Komunalnym Gminy D. na poprzednich warunkach, zasądził od pozwanego na rzecz powoda 14.946 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy pod warunkiem podjęcia pracy przez powoda u pozwanego; ponadto, oddalił apelację pozwanego oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że w okolicznościach tej sprawy prowadzenie przez powoda działalności gospodarczej wbrew obowiązującemu zakazowi ustawowemu niewątpliwe należało uznać za naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Wskazał dalej, że z art. 5 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne wynika prawny obowiązek pracodawcy rozwiązania umowy o pracę, a obowiązek ten powstaje w przypadku stwierdzenia, że doszło do naruszenia art. 4 ww. ustawy. Obowiązek ten realizuje pracodawca przez rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia i jest to rozwiązanie umowy na podstawie art. 52 k.p., co zdaniem Sądu wynika z ustawowego stwierdzenia, że jest to rozwiązanie umowy o pracę równoznaczne z rozwiązaniem na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Jednocześnie Sąd wskazał, powołując się na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z 12 marca 2009 r., II PK 190/08, że zasadniczym problemem przy wykładni analizowanych przepisów jest ocena, czy wina pracownika jest przesłanką rozwiązania umowy o pracę (obowiązku pracodawcy w tym zakresie), czy też wystarczające jest stwierdzenie naruszenia zakazów określonych w art. 4 ww. ustawy. Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Najwyższego i przyjął, że samo naruszenie przez pracownika zakazu prowadzenia działalności gospodarczej nie jest wystarczające do zastosowania trybu rozwiązania umowy o pracę przewidzianego w art. 5 ust. 2 i 6 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej… Stwierdził, że rozwiązanie stosunku pracy w trybie art. 5 ust 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej… wymaga wykazania przez pracodawcę, że naruszenie zakazów, o których mowa w art. 4 tej ustawy było zawinione w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Zdaniem Sądu Okręgowego art. 5 ust. 6 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej… należy odczytywać w ten sposób, że nie tylko zrównuje w skutkach ten tryb rozwiązania umowy o pracę z rozwiązaniem na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., ale ustanawia szczególny przypadek rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 k.p. W stosunku do trybu określonego w art. 52 k.p. odrębność rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej… polega na tym, że naruszenie zakazów przez pracownika jest naruszeniem podstawowego obowiązku pracowniczego, a nadto, w razie spełnienia przesłanek tego przepisu (także winy pracownika) pracodawca ma obowiązek rozwiązać umowę o pracę, podczas gdy zastosowanie art. 52 k.p. zależy od uznania pracodawcy. W ocenie Sądu, w okolicznościach tej sprawy powodowi można przypisać jedynie naruszenie zakazu ustanowionego w ww. ustawie, nie można natomiast przypisać mu zawinienia i to w stopniu uzasadniającym rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Sąd wskazał, że powód złożył pismo w Urzędzie Gminy D. adresowane do Wójta Gminy z informacją o rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej. W oparciu o tę informację powód winien zostać pouczony przez pracodawcę o zakazach wynikających z przepisów ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej… Sąd wskazał, że fakt prowadzenia przez powoda działalności gospodarczej musiał być Wójtowi Gminy D. znany skoro to niewielka miejscowość, a nawet gdyby przyjąć, że okoliczność ta nie była mu znana wcześniej i dowiedział się o tym dopiero pod koniec 2012 r. to i tak nie został zachowany termin wynikający z art. 52 § 2 k.p. przy rozwiązaniu umowy o pracę z powodem. Sąd stwierdził, że pracodawca ma obowiązek informowania pracownika o jego obowiązkach, w tym obowiązujących zakazach, a skoro tego nie uczynił, to naruszenie przez powoda ustawowego zakazu nie mogło stanowić podstawy rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy. Sąd uznał, że powód nie naruszył ciężko podstawowych obowiązków pracowniczych w stopniu uzasadniającym rozwiązanie z nim umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Uwzględnił okoliczność, że powód był dobrym pracownikiem, jego działalność gospodarcza nie kolidowała z pełnionymi przez niego obowiązkami na stanowisku kierownika i nie dotyczyły go zarzuty stronniczości czy interesowności, a dodatkowo powód niezwłocznie po powzięciu wiadomości o obowiązującym go zakazie z dniem 8 lutego 2013 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Odnosząc się do zarzutów pozwanego, Sąd podzielił stanowisko pozwanego, że art. 5 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej… to przepis tylko instrukcyjny, niemniej wskazał, że pozwany powinien mieć na uwadze art. 52 § 2 k.p. Stwierdził, że jednomiesięczny termin nie został zachowany przez pracodawcę, co stanowiło dodatkową okoliczność przemawiającą za uwzględnieniem powództwa.
Wyrok Sądu Okręgowego pozwany zaskarżył w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono:
(-) naruszenie art. 5 ust. 2 i 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 216, poz. 1584) w zw. z art. 52 § 1 k.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na błędnym rozumieniu przez Sąd Okręgowy pojęcia winy, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że pomimo prowadzonej wbrew zakazowi działalności gospodarczej, efektem, której było naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych oraz biorąc pod uwagę wykształcenie, doświadczenie, staż pracy, zajmowane stanowisko i obowiązek znajomości zakazu wynikającego z przepisów ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, nie można zdaniem Sądu powodowi przypisać winy;
(-) art. 52 § 1 k.p. poprzez jego błędną wykładnię, która polegała na błędnym rozumieniu pojęcia „ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych” i w konsekwencji przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że prowadzenie przez powoda wbrew zakazowi działalności gospodarczej biorąc pod uwagę wykształcenie, doświadczenie, staż pracy, zajmowane stanowisko i obowiązek znajomości zakazu wynikającego z przepisów ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, stanowi jedynie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw.
W sprawie nie było sporne, że powód zatrudniony na stanowisku kierownika zakładu komunalnego naruszył zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, o czym stanowi art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 216, poz. 1584 – dalej ustawa). Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy naruszenie zakazu przez kierowników jednostek organizacyjnych gminy powinno skutkować rozwiązaniem umowy o pracę, najpóźniej po upływie miesiąca od dnia, w którym właściwy organ uzyskał informację o przyczynie rozwiązania umowy o pracę. Ponadto przepis art. 5 ust. 6 ustawy stanowi, że takie rozwiązanie umowy o pracę jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.
W zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy przyjął, że prowadzenie przez powoda działalności gospodarczej stanowiło naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Sąd ten rozważył w tej sytuacji zasadniczy problem dla rozstrzygnięcia sprawy jakim jest wina pracownika naruszającego ustawowy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej jako przesłanki rozwiązania umowy o pracę w tym trybie. Sąd ten podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 12 marca 2009 r., II PK 190/08 (OSNP 2010 nr 19-20, poz. 237), iż rozwiązanie stosunku pracy w trybie określonym w art. 5 ust. 2 ustawy wymaga wykazania przez pracodawcę, że naruszenie zakazów, o których mowa w jej art. 4 było zawinione w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie akceptuje ten pogląd. Stanowisko takie zajmował także Sąd Najwyższy w wielu innych orzeczeniach (zob. wyroki z dnia 20 maja 2014 r., I PK 206/13, LEX nr 1460631, z dnia 25 maja 2010 r., I PK 188/09, LEX nr 585368, czy uchwałę z dnia 5 kwietnia 2007 r., I PZP 4/07, OSNP 2007 nr 23-24, poz. 340). Problem powyższy, choć złożony, nie wymaga jednak szczegółowego omówienia. Bowiem skarżący nie kwestionuje w skardze kasacyjnej konieczności wystąpienia przesłanki ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p., a więc winy w postaci umyślnej lub rażącego niedbalstwa.
W zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy przyjmując powyższe trafne założenie w kwestii winy wnikliwie rozważył okoliczności faktyczne z wiązane z naruszeniem zakazu przez powoda. Stwierdził więc, że okoliczności prowadzenia działalności gospodarczej przez powoda były znane przełożonym, jak i wszystkim mieszkańcom gminy. Ponadto, co nie jest przedmiotem skargi z oczywistych powodów, nawet gdyby okoliczność ta nie była znana wójtowi, to zostałby przekroczony termin do rozwiązania umowy z powodem z art. 52 § 2 k.p. Ponadto ustalono, że pracodawca nie poinformował powoda o obowiązującym zakazie, powód był dobrym pracownikiem, prowadzona działalność nie kolidowała z jego obowiązkami, powód po powzięciu informacji o zakazie niezwłocznie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Jakkolwiek każda z wyżej wymienionych okoliczności nie wyłącza automatycznie braku winy pracownika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2014 r., I PK 3/14, OSNP 2016 nr 1, poz. 3), to ich całokształt pozwala na ocenę poprawności poglądu i ustaleń Sądu Okręgowego. Jest oczywiste, że ocena ciężkości (winy) naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych zawsze musi być dokonywana indywidualnie w całokształcie okoliczności każdego przypadku.
W związku z powyższym należało przyjąć, że skarga kasacyjna w swej istocie była próbą zakwestionowania ustaleń faktycznych dotyczących winy jako przesłanki rozwiązania umowy o pracę z powodem.
Jak wynika z powyższego w skardze nie przedstawiono problemów wymagających wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości, tym bardziej skarga nie mogła zostać uznana za oczywiście uzasadnioną. Skarżący przedstawiając powyższe uzasadnienie popadł w sprzeczność. Skarga nie może być bowiem jednocześnie oczywiście uzasadniona i ten sam problem ma być skomplikowany prawnie.
Reasumując należy stwierdzić, że rozwiązanie umowy o pracę w trybie art. 5 ust. 2 i ust. 6 ustawy antykorupcyjnej wymaga zaistnienia przesłanki w postaci winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.
kc