I PK 176/17

Sąd Najwyższy2018-12-13
SNPracyodpowiedzialność pracodawcyWysokanajwyższy
wypadek przy pracyzadośćuczynienierentaprzedawnienieprzerwanie biegu przedawnieniaprotokół powypadkowyodpowiedzialność pracodawcykodeks cywilnykodeks pracy

Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu okręgowego, uznając, że pozew o sprostowanie protokołu powypadkowego przerywa bieg przedawnienia roszczenia o odszkodowanie od pracodawcy.

Powódka dochodziła zadośćuczynienia i renty po wypadku przy pracy. Sąd pierwszej instancji zasądził świadczenia, uznając roszczenie za nieprzedawnione. Sąd okręgowy oddalił powództwo, uznając roszczenie za przedawnione, gdyż powódka miała wiedzę o szkodzie i osobie odpowiedzialnej już w dniu wypadku, a pozew o sprostowanie protokołu powypadkowego nie przerywa biegu przedawnienia. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu okręgowego, stwierdzając, że pozew o sprostowanie protokołu powypadkowego, zmierzający do ustalenia odpowiedzialności pracodawcy, jest czynnością przerywającą bieg przedawnienia.

Sprawa dotyczyła roszczeń o zadośćuczynienie, rentę wyrównawczą i zwrot kosztów opieki po wypadku przy pracy. Sąd Rejonowy w K. zasądził od pozwanego R. S. na rzecz powódki E. K. określone kwoty, uznając roszczenie za zasadne i nieprzedawnione. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka uległa wypadkowi przy pracy w dniu 29 listopada 2010 r. Protokół powypadkowy pierwotnie wskazywał na wyłączną winę pracownicy, jednak prawomocnym wyrokiem z 4 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy sprostował ten protokół, modyfikując ustalenia dotyczące przyczyn wypadku i skutków. Sąd pierwszej instancji uznał, że bieg terminu przedawnienia rozpoczął się od daty prawomocności wyroku prostującego protokół, co oznaczało, że powództwo złożone w dniu 16 maja 2014 r. nie było przedawnione. Sąd Okręgowy w K. zmienił wyrok Sądu Rejonowego, oddalając powództwo z powodu przedawnienia. Sąd Okręgowy uznał, że powódka miała wiedzę o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia już w dniu wypadku (30 listopada 2010 r.), a czynności podjęte przez nią (pozew o sprostowanie protokołu, wniosek o zawezwanie do próby ugodowej) nie przerwały biegu terminu przedawnienia. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia art. 442 § 1 k.c. nie jest uzasadniony w sposób wskazany przez Sąd Okręgowy, gdyż wiedza o szkodzie i osobie odpowiedzialnej nie musi być absolutnie pewna, a wystarczy taka, która pozwala z dużym prawdopodobieństwem przypisać sprawstwo konkretnemu podmiotowi. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było jednak uznanie, że pozew o sprostowanie protokołu powypadkowego, zmierzający do ustalenia odpowiedzialności pracodawcy, jest czynnością przerywającą bieg przedawnienia zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., ponieważ służy on ustaleniu stosunku prawnego, który jest tożsamy z roszczeniem o odszkodowanie. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, pozew o sprostowanie protokołu powypadkowego, zmierzający do ustalenia odpowiedzialności pracodawcy za wypadek przy pracy, jest czynnością przerywającą bieg przedawnienia, gdyż służy ustaleniu stosunku prawnego, który jest tożsamy z roszczeniem o odszkodowanie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że powództwo o sprostowanie protokołu powypadkowego ma oparcie w art. 189 k.p.c. i zmierza do ustalenia deliktu prawa pracy oraz przesądzenia o konkretnym stosunku prawnym, co jest tożsame z celem dochodzenia roszczenia odszkodowawczego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

powódka (w zakresie przerwania biegu przedawnienia)

Strony

NazwaTypRola
E. K.osoba_fizycznapowódka
R. S. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „P.” z siedzibą w K.spółkapozwany

Przepisy (13)

Główne

k.c. art. 442 § 1

Kodeks cywilny

Bieg terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym rozpoczyna się od dnia, w którym poszkodowany uzyskał wiedzę o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Wiedza ta musi pozwalać z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo szkody konkretnemu podmiotowi.

k.c. art. 123 § 1

Kodeks cywilny

Czynność procesowa przerywa bieg przedawnienia roszczenia, jeżeli można ją uznać za przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Pomocnicze

k.c. art. 124 § 1

Kodeks cywilny

k.p. art. 300

Kodeks pracy

k.p.c. art. 189

Kodeks postępowania cywilnego

Powództwo o ustalenie stosunku prawnego (np. ustalenie wypadku przy pracy, jego okoliczności i przyczyn) może być uznane za czynność przerywającą bieg przedawnienia, jeśli jest obiektywnie skuteczne.

k.p.c. art. 398 § 15

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 108 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 398 § 21

Kodeks postępowania cywilnego

u.s.w.p. art. 3 § 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

u.s.w.p. art. 2 § 13

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

k.p. art. 234 § 1

Kodeks pracy

k.p. art. 237 § 1

Kodeks pracy

k.p. art. 207

Kodeks pracy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pozew o sprostowanie protokołu powypadkowego jest czynnością przerywającą bieg przedawnienia, gdyż służy ustaleniu stosunku prawnego tożsamego z roszczeniem o odszkodowanie. Wiedza o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, wymagana do rozpoczęcia biegu przedawnienia, nie musi być absolutna, a wystarczy taka, która pozwala z dużym prawdopodobieństwem przypisać sprawstwo szkody konkretnemu podmiotowi.

Odrzucone argumenty

Pozew o sprostowanie protokołu powypadkowego nie jest czynnością niezbędną do dochodzenia odszkodowania i nie przerywa biegu przedawnienia. Powódka miała wiedzę o szkodzie i osobie odpowiedzialnej już w dniu wypadku, co skutkuje przedawnieniem roszczenia.

Godne uwagi sformułowania

czynność przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia wiedzy pozwalającą z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo szkody konkretnemu podmiotowi powództwo o sprostowanie protokołu powypadkowego zmierza (także) do ustalenia deliktu prawa pracy w związku z bezprawnością działań (lub zaniechań) pracodawcy występuje tożsamość roszczenia ustalanego i roszczenia, co do którego biegnie przedawnienie

Skład orzekający

Halina Kiryło

przewodniczący

Maciej Pacuda

członek

Romualda Spyt

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że pozew o sprostowanie protokołu powypadkowego przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych o odszkodowanie od pracodawcy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której pierwotny protokół powypadkowy mógł sugerować wyłączną winę pracownika, a późniejsze postępowanie miało na celu ustalenie odpowiedzialności pracodawcy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia przedawnienia roszczeń pracowniczych i interpretacji czynności procesowych przerywających ten bieg, co jest istotne dla praktyków prawa pracy.

Czy pozew o sprostowanie protokołu powypadkowego ratuje przed przedawnieniem? Sąd Najwyższy wyjaśnia!

Dane finansowe

zadośćuczynienie: 11 000 PLN

renta wyrównawcza: 5129,6 PLN

zwrot kosztów opieki: 532 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt I PK 176/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 grudnia 2018 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Halina Kiryło (przewodniczący)
‎
SSN Maciej Pacuda
‎
SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa E. K.
‎
przeciwko R. S. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą „P.” z siedzibą w K.
‎
o zadośćuczynienie, rentę wyrównawczą i zwrot kosztów opieki,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 grudnia 2018 r.,
‎
skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.
‎
z dnia 13 kwietnia 2017 r., sygn. akt V Pa (…),
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt IV P
(…)
, Sąd Rejonowy w K. zasądził od pozwanego R. S. na rzecz powódki E. K. kwotę: (-) 11.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 18 lipca 2014 r. do dnia zapłaty; (-) 5.129,60 zł tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej; (-) 532 zł tytułem zwrotu kosztów opieki osoby trzeciej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 12 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty. W pozostałej części Sąd Rejonowy oddalił powództwo.
Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona u pozwanego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Piekarnia „P.” w okresie od 30 listopada 2009 r. do 28 lutego 2(…) r. W dniu 29 listopada 2010 r. powódka uległa wypadkowi przy pracy. W protokole nr
(…)
/2010 dotyczącym ustalenia okoliczności i przyczyn wskazanego wypadku przy pracy w pkt. 4 wskazano między innymi, że zespół powypadkowy ustalił, że zgodnie z poleceniami kierownika, powódka miała wyznaczone stanowisko pracy przy zmywaniu blach oraz że przy wykonywaniu tej pracy nie powinna przebywać na innym stanowisku, a ponadto, że samodzielnie, naruszając zasady ustalonego porządku i organizacji pracy, udała się na nie swoje stanowisko pracy, gdzie nie powinna się znajdować i dodatkowo, że poruszając się w rejonie tego stanowiska pracy, nie obserwowała uważnie drogi, którą się poruszała, nie zachowując należytej ostrożności. W pkt. 5 tego protokołu wskazano, że przyczynami wypadku przy pracy było uderzenie w czasie upadku prawą ręką o podłogę, poślizgnięcie się na siatce do smażenia pączków, leżącej na podłodze obok stanowiska nadziewania pączków, niezachowanie porządku w najbliższym otoczeniu stanowiska, gdzie wykonywano nadziewanie pączków, pozostawienie na podłodze siatki do smażenia pączków, którą zgodnie z zasadami organizacji pracy należało odłożyć na stelaż, a także nieprzestrzeganie przez powódkę ustalonego porządku pracy przez obecność na stanowisku pracy nadziewania pączków, gdzie nie powinna się znajdować w związku z wykonywaną pracą oraz w związku z organizacją pracy. W tym protokole stwierdzono również, że wyłączną przyczyną wypadku było naruszenie przez powódkę przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez nią umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, bowiem powódka opuściła swoje stanowisko pracy i przeszła samowolnie na inne stanowisko, gdzie nie powinna się znajdować, zaś będąc już na innym stanowisku pracy nie zachowała należytej ostrożności oraz kontroli nad wykonywanymi czynnościami, a poruszając się w rejonie tego stanowiska pracy nie obserwowała uważnie drogi, którą się poruszała, nie zachowując należytej ostrożności. Podkreślono, że powódka mogła i powinna była przewidzieć grożące jej niebezpieczeństwo, gdyż prawdopodobieństwo doznania urazu w takich okolicznościach dla każdego człowieka o przeciętnej przezorności jest oczywiste i że postępowanie poszkodowanej stanowi w tej sytuacji przejaw rażącego niedbalstwa. Jednocześnie w pkt. 6 wskazanego protokołu wskazano, że skutkiem wypadku było skręcenie i naderwanie nadgarstka prawej ręki, natomiast w pkt. 7 uznano wypadek z dnia 30 listopada 2010 r. za wypadek przy pracy.
Sąd Rejonowy w K. prawomocnym wyrokiem z 4 czerwca 2012 r., sygn. akt IV P (…), orzekł o sprostowaniu tego protokołu wykreślając w pkt. 4 końcowy zapis począwszy od sformułowania „Ponadto zespół powypadkowy ustalił...” do „nie zachowując należytej ostrożności”, oraz wykreślając w pkt. 5 zapisy dotyczące pierwszej i ostatniej ze wskazanych przyczyn wypadku, jak też zmieniając treść pkt. 6 dotyczącego skutków wypadku i wskazując, że skutkiem wypadku było złamanie nasady dalszej kości promieniowej prawej bez przemieszczenia i oderwanie wyrostka rylcowatego kości łokciowej prawej.
Sąd Rejonowy uznał, że powództwo o zadośćuczynienie, rentę wyrównawczą i koszty opieki osoby trzeciej w związku z wypadkiem przy pracy z dnia 30 listopada 2010 r. co do zasady jest słuszne i nie uległo przedawnieniu. Sąd wyjaśnił, że wprawdzie złożenie pozwu w niniejszej sprawie miało miejsce już po upływie 3 lat od dnia wypadku przy pracy, to jednak w rozważanym przypadku doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia w związku z czynnością polegającą na wytoczeniu powództwa w dniu 18 marca 2(…) r. w sprawie o sprostowanie protokołu powypadkowego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wytoczenie tego powództwa zmierzało pośrednio do ustalenia osoby odpowiedzialnej za wypadek, skoro wedle protokołu powypadkowego w jego pierwotnym brzmieniu nie było żadnych podstaw do twierdzenia, że podmiotem odpowiedzialnym może być pracodawca. Dopiero postępowanie dowodowe prowadzone w tamtej sprawie ujawniło okoliczności pozwalające zidentyfikować pracodawcę jako podmiot odpowiedzialny. Sąd Rejonowy uznał więc, że trzyletni okres przedawnienia rozpoczął swój bieg od daty prawomocności wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 czerwca 2012 r., tj. od 8 sierpnia 2012 r. Sąd stwierdził, że w rozważanym przypadku istnienie wypadku przy pracy nie budziło wątpliwości, ale z uwagi na treść protokołu powypadkowego (przed jego sprostowaniem w sprawie o sygn. IV P (…)), powódka nie miała doniosłych podstaw do powzięcia wiedzy o osobie obowiązanej do naprawienia szkody wynikającej z tego zdarzenia.
Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 13 kwietnia 2017 r., sygn. akt V Pa (…), zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w zakresie pkt I, III i IV w ten sposób, że – w wyniku apelacji pozwanego oddalił powództwo, odstępując od obciążania powódki kosztami procesu (pkt I); oddalił apelację powódki (pkt II), odstąpił od obciążania powódki kosztami postępowania apelacyjnego (pkt III).
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko pozwanego, że Sąd Rejonowy w sposób błędny ustalił datę, w której powódka dowiedziała się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, uznając za zbyt daleko idące ustalenie, że powódka dopiero wraz z uprawomocnieniem się wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 czerwca 2012 r., tj. w dniu 8 sierpnia 2012 r., powzięła informację o osobie obowiązanej do naprawienia szkody. Sąd podkreślił, że wyrokiem tym Sąd Rejonowy w K. dokonał sprostowania treści protokołu powypadkowego nr
(…)/2010, z której wynikało, że wyłączną przyczyną wypadku było zachowanie powódki, jednocześnie uzupełniając protokół o stwierdzenie, że przyczyną wypadku było także naruszenie przez pracodawcę przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie organizacji stanowisk pracy i porządku pracy. W ocenie Sądu Okręgowego, przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób jednoznaczny wskazuje, że powódka wiedzę o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia powzięła już w dniu wypadku, tj. 30 listopada 2010 r. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy Sądu Rejonowego w K. w sprawie o sygn. akt IV P (…), jednoznacznie wynika, że wytaczając powództwo o sprostowanie protokołu powypadkowego powódka była przekonana, że przyczyną wypadku było nieprzestrzeganie przez pracodawcę przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. W
toku postępowania o sprostowanie protokołu powypadkowego powódka wyraźnie wskazywała na uchybienia pracodawcy w zakresie niewyznaczenia ciągów komunikacyjnych, po których mogą poruszać się pracownicy, a także niewyznaczenie miejsca na składowanie siatek na pączki. Ponadto Sąd Okręgowy zauważył, że składając zastrzeżenia do protokołu nr (…)/2010 w piśmie z dnia 21 grudnia 2010 r. powódka wyraźnie wskazywała, że nie zgadza się z przypisaniem jej wyłącznej odpowiedzialności za wypadek przy pracy. Sąd podkreślił, że art. 442
1
§ 1 k.c. nie wymaga od osoby poszkodowanej posiadania pewnej wiedzy o dwóch podstawowych elementach współkształtujących odpowiedzialność odszkodowawczą, tj. szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawnienia. Dlatego też przyjmuje się na ogół zgodnie, że bieg przedawnienia terminu liczonego
a
tempore scientiae
, jak to ma miejsce w wypadku terminu z art. 442
1
§ 1 k.c., rozpoczyna się od otrzymania przez poszkodowanego takich informacji, które, oceniając obiektywnie, pozwalają z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo szkody konkretnemu podmiotowi. Skoro powódka już 30 listopada 2010 r. dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, a zatem od tej daty powinno liczyć się rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia. Tak więc trzyletni okres przedawnienia upłynął w 30 listopada 2013
r., a z pozwem o przedmiotowe świadczenia powódka wystąpiła w dniu 16 maja 2014 r. Sąd w dalszej kolejności ocenił, że podjęte przez powódkę czynności w postaci wniesienia pozwu o sprostowanie protokołu powypadkowego, a następnie złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej nie doprowadziły do przerwania biegu terminu przedawnienia roszczenia. Zdaniem Sądu Okręgowego, pozwu o sprostowanie protokołu powypadkowego nie można traktować jako czynności bezpośrednio zmierzającej do dochodzenia roszczenia. Wskazał, że wytoczenie przez powódkę pozwu o sprostowanie protokołu powypadkowego nie było czynnością niezbędną dla dochodzenia roszczenia o zadośćuczynienie i rentę uzupełniającą. Przesłanki w postaci winy pracodawcy podlegałyby bowiem badaniu w toku postępowania o świadczenie. Wobec tego, wytoczenie w dniu 18 marca 2(…) r. powództwa o sprostowanie protokołu powypadkowego nie spowodowało przerwania biegu przedawnienia. Skutku takiego nie wywołał też wniosek powódki o zawezwanie pozwanego do próby ugodowej złożony w dniu 27 listopada 2013 r., gdyż powódka nie sprecyzowała nawet w najmniejszym stopniu, czego domaga się od pozwanego w związku z wypadkiem przy pracy. Domaganie się „innych świadczeń za szkody jakie poniosła” nie pozwala, zdaniem Sądu, nawet w sposób przybliżony ustalić czego żądała powódka.
Wyrok Sądu Okręgowego powódka, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżyła w całości. Zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest: (1) art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w związku z art. 124 § 1 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że powództwo wytoczone w sprawie o sprostowanie protokołu powypadkowego nie jest czynnością przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, podczas gdy opisana czynność ma taki charakter, a tym samym błędne przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że nie doszło do przerwania biegu przedawnienia; (2) art. 442
1
§ 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w przypadku roszczenia powódki doszło do przedawnienia roszczenia, bowiem powódka już w dniu 30 listopada 2010 r. miała wiedzę o osobie obowiązanej do naprawienia szkody, podczas gdy powódka dopiero po wyroku wydanym w sprawie o sprostowanie protokołu powypadkowego otrzymała informację, która, oceniając obiektywnie, pozwalała z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo szkody pozwanemu.
Skarżąca, wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazała na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego sprowadzającego się do pytań: (-) czy w świetle brzmienia art. 123 § 1 pkt 1 k.c. wniesienie pozwu o sprostowanie protokołu powypadkowego można traktować jako czynność bezpośrednio zmierzająca do dochodzenia roszczenia i ustalenia osoby obowiązanej do naprawienia szkody; (-) czy w świetle art. 442
1
§ 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. zasadne jest przyjmowanie, że powódka już w dniu wypadku miała wiedzę o osobie obowiązanej do naprawienia szkody, czy też powódka dopiero po uprawomocnieniu się wyroku wydanego w sprawie o sprostowanie protokołu powypadkowego otrzymała informację, która, oceniając obiektywnie, pozwalała z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo szkody pozwanemu. Ponadto, z daleko posuniętej ostrożności procesowej, na wypadek uznania, że w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, skarżąca podniosła, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu na naruszenie przez Sąd przepisów prawa materialnego.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa w całości, to jest zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwot: (-) 27.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 18 lipca 2014 r. do dnia zapłaty; (-) 7.328 zł tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od 31 maja 2(…) r. do 31 stycznia 2012 r.; (-) 760 zł tytułem zwrotu kosztów opieki osób trzecich wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 12 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty, a ponadto o zasądzenie na rzecz powódki od pozwanego kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za wszystkie instancje, w tym o kosztach zastępstwa procesowego.
Pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.
Pozwany, w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów postepowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie ma uzasadnienia zarzut naruszenia art. 442
1
§ 1 k.c. Artykuł
442
1
§ 1
k.c. wskazuje, że datę wymagalności roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym wyznacza uzyskanie wiedzy o dwóch faktach: po pierwsze - o szkodzie i po drugie - o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Według aktualnego do 27 czerwca 2017 r. brzmienia omawianego przepisu rozpoczęcie biegu trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia było uzależnione wyłącznie od wykazania wiedzy poszkodowanego o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (
art. 442
1
§ 1
k.c.), co oznaczało, że bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od otrzymania przez poszkodowanego takich informacji, które, oceniając obiektywnie, pozwalają z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo szkody konkretnemu podmiotowi (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2006
r.,
I CSK 176/05
, LEX nr 191138; z dnia 7 kwietnia 2016 r.,
II CSK 442/15
, LEX nr 2041903). Na pewno nie chodzi zatem o wiedzę uzyskaną z prawomocnego wyroku prostującego protokół powypadkowy. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że powódka miała wiedzę pozwalającą przypisać pracodawcy odpowiedzialność za szkodę, jeśli nie wcześniej, to na pewno w chwili zgłoszenia zastrzeżeń do protokołu powypadkowego (21 grudnia 2010 r.) wskazujących, że nie zgadza się z przypisaniem jej wyłącznej winy za wypadek przy pracy. To zaś oznacza, że trzyletni termin przedawnienia zakończyłby swój bieg w dniu 21 grudnia 2013 r., przed wniesieniem powództwa w niniejszej sprawie – 16 maja 2014 r., gdyby nie został przerwany.
Przechodząc do kolejnego zarzutu, określona w
art. 123 § 1 pkt 1
k.c. czynność procesowa przerywa bieg przedawnienia roszczenia wtedy, gdy można ją uznać za „przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia”. Stanowisko Sądu drugiej instancji oparte jest na poglądzie, że czynność zostaje przedsięwzięta bezpośrednio w określonym celu – w rozumieniu
art. 123 § 1 pkt 1
k.c. – wtedy, gdy jej dokonanie jest dla osiągnięcia tego celu niezbędne, a skoro powództwo o sprostowanie protokołu powypadkowego nie jest niezbędne do dochodzenia odszkodowania od pracodawcy na podstawie przepisów prawa cywilnego, to jego wniesienie nie jest czynnością przerywającą bieg terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie. Sąd drugiej instancji pominął jednak poglądy judykatury, z których wynika, że czynnością przerywającą bieg terminu przedawnienia roszczenia może być również złożenie powództwa o ustalenie roszczenia z tym zastrzeżeniem, że w takim przypadku konieczna jest tożsamość roszczenia ustalanego i roszczenia, co do którego biegnie przedawnienie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 27 października 1971 r. (
I CR 427/71
, OSNC 1971 nr 5, poz. 88; z dnia 5 czerwca 2007 r.,
I CSK 86/07
, LEX nr 453747; z dnia 21 maja 2010 r.,
II CSK 614/09
, LEX nr 602235; dnia 25 października 2012 r.,
I CSK 155/12
, LEX nr 1293668). Innymi słowy, Sąd drugiej instancji nie uwzględnił, że bieg terminu przedawnienie roszczenia przerywa nie tylko czynność przedsięwzięta bezpośrednio w celu jego dochodzenia, ale także bezpośrednio w celu jego ustalenia.
Za czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu określonym w
art. 123 § 1 pkt 1
k.c. można uznać powództwo o ustalenie stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.), gdy może być ono uznane za obiektywnie skuteczne, tj. mogące doprowadzić do jednego z celów wymienionych w tym przepisie (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r.,
III CZP 92/10
, OSNC 2(…) nr 4, poz. 42).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że żądanie ustalenia, że sporne zdarzenie było wypadkiem przy pracy, jak również żądanie ustalenia, że uznany już wypadek nastąpił w okolicznościach innych niż to wskazano w protokole powypadkowym lub też że przyczyną wypadku nie były okoliczności wyłączające odpowiedzialność pracodawcy za skutki wypadku przy pracy, określone potocznie jako żądanie sprostowania protokołu powypadkowego, ma oparcie w art. 189 k.p.c. (por.
uchwałę
Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2006 r.,
II PZP 14/05,
OSNP 2006 nr 15-16, poz. 228
oraz wyroki Sądu Najwyższego
wyroku z dnia 5 czerwca 2007 r.,
I UK 8/07
, OSNP 2008 nr 15-16, poz. 228 oraz z dnia 14 maja 2009 r.,
II PK 282/08,
OSNP 2(…) nr 1-2, poz. 7). Podkreśla się w tym stanowisku między innymi, że interes prawny jako przesłanka materialnoprawna powództwa o ustalenie wypadku przy pracy (jego okoliczności i przyczyn) nie może być ograniczany tylko do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (wypadkowego). Wypadek przy pracy może bowiem stanowić także czyn niedozwolony i podstawę do odpowiedzialności odszkodowawczej według prawa cywilnego.
Zważywszy na ustawową definicję wypadku przy pracy, zgodnie z którą jest nim zdarzenie nagłe wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz, którym jest uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego (
art. 3 ust. 1
w związku z
art. 2 pkt 13
ustawy z dnia 30 października 2002 r.
o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1376
), powództwo o ustalenie wypadku przy pracy, jego okoliczności i przyczyn zmierza do ustalenia uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia u pracownika (do ustalenia szkody na osobie). Z kolei wobec treści art. 234 § 1 k.p., pracodawca ma obowiązek ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku w przewidzianym trybie (w trybie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r.
w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy
– Dz.U. Nr 105, poz. 870 – wydanego na podstawie upoważnienia z
art. 237 § 1
i 2 k.p. i według wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy wynikającego z załącznika do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 16 września 2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy – Dz.U. Nr 227, poz. 2298). Obowiązek ten oznacza poczynienie ustaleń, czy przyczyną wypadku było: 1) nieprzestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących zasad bezpieczeństwa i higieny pracy lub innych przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, 2) umyślne lub wskutek rażącego niedbalstwa naruszenie przez poszkodowanego pracownika przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia oraz obowiązek ustalenia, czy stwierdzono u pracownika stan nietrzeźwości albo po użyciu środków odurzających przyczyniające się w znacznym stopniu do powstania wypadku przy pracy. Ten szczegółowy w swej treści dokument (protokół powypadkowy) powoduje, że powództwo o jego sprostowanie zmierza (także) do ustalenia deliktu prawa pracy w związku z bezprawnością działań (lub zaniechań) pracodawcy polegającą na naruszeniu obowiązku zapewnienia pracownikowi bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 207 k.p.). W rezultacie powództwo takie ukierunkowane jest na wydanie wyroku przesądzającego o konkretnym stosunku prawnym, z uwzględnieniem jego strony podmiotowej i podmiotowej. Innymi słowy, roszczenie to zmierza do ustalenia s
pełnienia wszystkich zasadniczych przesłanek ustawowych deliktu prawa pracy warunkujących
(również)
prawo pracownika do odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, zatem występuje
tożsamość roszczenia ustalanego i roszczenia, co do którego biegnie przedawnienie.
W konsekwencji uzasadniony okazał się zarzut naruszenia
art. 123 § 1 pkt 1
k.c.
Mając na uwadze powyższe. Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
15
§ 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 398
21
k.p.c. orzekł jak w wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI