I PK 120/06

Postanowienie z dnia 8 listopada 2006 r. I PK 120/06 Do rozpoznania sprawy o sprostowanie okresowej oceny kwalifikacyjnej pracownika mianowanego zatrudnionego w Najwyższej Izbie Kontroli właściwy jest sąd pracy. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2006 r. sprawy z powództwa Janusza N. przeciwko Najwyższej Izbie Kontroli w War- szawie o ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 21 listo- pada 2005 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i postanowienie Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 1 września 2005 r. [...]. U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 21 listopada 2005 r. Sąd Okręgowy w Katowicach na podstawie art. 398 § 2 k.p.c. w związku z art. 385 k.p.c. oddalił zażalenie powoda na postanowienie Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Katowicach z dnia 1 września 2005 r. odrzucające pozew powoda Janusza N. skierowany przeciwko Najwyższej Izbie Kontroli - Prezesowi Najwyższej Izby Kontroli o sprostowanie oceny kwalifikacyjnej. Sąd drugiej instancji podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne i pod- stawę prawną postanowienia Sądu Rejonowego. Powód domagał się sprostowania oceny kwalifikacyjnej z dnia 4 stycznia 2004 r. przez usunięcie z niej sformułowania: „w kontaktach z nadzorującymi miewa trudności z podporządkowaniem się służbo- wym poleceniom”. Sporna była dopuszczalność drogi sądowej dla tego roszczenia dotyczącego okresowej opinii kwalifikacyjnej, określonej w art. 76 ustawy z dnia 23 2 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 85, poz. 937 ze zm.). W ocenie Sądów droga sądowa do dochodzenia wskazanego powyżej rosz- czenia jest niedopuszczalna, a sprawa którą wytoczył powód nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c. Przepisy ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli oraz wydane na jej podstawie zarządzenie Prezesa NIK nr 33/2001 w sprawie okresowych ocen kwalifikacyjnych pracowników mianowanych NIK regulują bowiem w sposób wyczer- pujący możliwość zakwestionowania przez pracownika okresowych ocen kwalifika- cyjnych. Na podstawie wskazanych przepisów pracownik może odwołać się od oceny kwalifikacyjnej do Prezesa Najwyższej Izby Kontroli w terminie 14 dni od po- wiadomienia go o treści oceny, a decyzja Prezesa jest ostateczna. Nie zachodzi możliwość zastosowania Kodeksu pracy na podstawie art. 5 k.p., gdyż Kodeks pracy w ogóle nie reguluje kwestii oceniania pracowników przez pracodawcę. W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie pełnomocnik powoda wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie postanowienia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa: art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c., art. 5 k.p., art. 242 § 1 k.p. oraz art. 262 § 1 k.p. w związku z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 177 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), przez przyjęcie, że przepisy ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli oraz zarządzenie Prezesa NIK nr 33/2001 w sprawie okresowych ocen kwalifikacyjnych pracowników mianowanych NIK w sposób wyczerpujący regulują procedurę kwestionowania przez pracowników NIK okresowych ocen kwalifikacyjnych i w konsekwencji uznanie, że odwoływanie się od tych ocen może następować tylko na podstawie przepisów ustawy o NIK, a droga sądowa w tych sprawach jest niedopuszczalna. W ocenie skarżącego, z przepisów art. 5 k.p. oraz art. 262 § 1 k.p. wynika prawo każdego pracownika do rozpatrzenia jego sporu z pracodawcą przed sądem pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja ma zasadną podstawę, do czego stwierdzenia nie było konieczne się- gnięcie do konstytucyjnie określonego prawa każdego do ochrony naruszonego prawa przed sądem (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Zasadność skargi 3 kasacyjnej odnosi się już do ustawowych - z art. 1 i art. 199 § 1 k.p.c. oraz art. 262 § 1 k.p. - podstaw zaskarżonego postanowienia. Stosownie do wskazanych przepisów pozew podlega odrzuceniu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej (art. 199 § 1 k.p.c.), jeżeli zgłoszone w pozwie roszczenie nie dotyczy sprawy ze stosunków z za- kresu prawa cywilnego oraz prawa pracy (sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 k.p.c.), a także gdy rozpoznanie danej sprawy cywilnej należy do właściwości sądu szcze- gólnego (art. 2 § 1 k.p.c.) lub innego organu (art. 2 § 3 k.p.c.). Stosownie do art. 262 § 1 k.p. spory o roszczenia ze stosunku pracy rozstrzygają sądy pracy oraz sądy pracy i ubezpieczeń społecznych. W świetle ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych jest niewątpliwe, że zgłoszone w pozwie roszczenie o sprostowanie oceny kwalifikacyjnej zostało skiero- wane przeciwko pracodawcy powoda. Niewątpliwe jest także, że roszczenie to wyni- ka ze stosunku pracy i dotyczy takiego przedmiotu tego stosunku pracy, który ma określone znaczenie prawne dla stron. Rozpatrywany pozew dotyczy wszak ochrony, której dochodzi przed sądem pracy pracownik przed - jego zdaniem - niewłaściwą oceną kwalifikacyjną. Stosownie do art. 76 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Naj- wyższej Izbie Kontroli, oceny kwalifikacyjne stanowią specyficzną instytucję stosunku pracy z pracownikami mianowanymi zatrudnionymi w NIK. Pracownik mianowany podlega okresowym ocenom kwalifikacyjnym (art. 76 ust. 1), to znaczy, że obowią- zany jest do poddania się tym ocenom dokonywanym przez przełożonego pracowni- ka mianowanego (art. 76 ust. 2). Czynności oceny kwalifikacyjnej dokonywane są w sformalizowanym postępowaniu określonym w poszczególnych ustępach art. 76 ustawy oraz w wydanym na podstawie art. 76 ust. 4 zarządzeniu Prezesa Najwyższej Izby Kontroli. Dla rozpatrywanego w sprawie zagadnienia istotne jest znaczenie tych ocen kwalifikacyjnych, których dokonywanie należy do pracodawcy i którym pracow- nik „podlega”. Chodzi przecież o uprawnienie pracodawcy do wypowiedzenia stosun- ku pracy pracownikowi mianowanemu w razie - stosownie do art. 93 ust. 1 pkt 1 ustawy - „otrzymania negatywnej oceny kwalifikacyjnej, potwierdzonej kolejną oceną negatywną, dokonaną nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy i nie później niż przed upływem 1 roku od dokonania pierwszej oceny”. Po dokonaniu oceny negatywnej pracownika i przy spełnieniu warunków po- wołanego wyżej przepisu pracodawca uzyskuje wystarczającą przyczynę wypowie- dzenia stosunku pracy bez potrzeby wykazywania - jak to ma miejsce w stosunkach pracy opartych na umowie o pracę - że wypowiedzenie było uzasadnione (por. art. 4 30 § 4 k.p. i art. 45 § 1 k.p.). Ze względu na rozważaną kwestię kwalifikacji zgłoszo- nego w pozwie żądania warto zwrócić uwagę na wskazaną wyżej funkcję ocen pra- cownika mianowanego, która w pewnych warunkach jest analogiczna do przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie w umownych stosunkach pracy. W tych ostatnich stosunkach ochrona sądowa pracownika przed nieuzasadnionym wypowiedzeniem realizowana jest poprzez wniesienie odwołania od wypowiedzenia (por. art. 264 § 1 k.p.), inicjującego postępowanie sądowe, w którym podlega ocenie zasadność wska- zanej przyczyny wypowiedzenia. Z powyższego porównania przesłanek wypowie- dzenia stosunku pracy z pracownikiem mianowanym z przesłanką zasadności wy- powiedzenia umowy o pracę, wynika - jako rzecz niewątpliwa, przynajmniej co do zasady - podleganie ochronie sądowej, to jest sądowej weryfikacji przyczyny wypo- wiedzenia stosunku pracy, którą w rozważanym wypadku jest otrzymanie negatywnej oceny kwalifikacyjnej. Oczywiście, mogą powstawać dalsze problemy związane z zasadnością żądanej ochrony już na etapie pierwszej oceny negatywnej, jednakże takie kwestie z zakresu zasadności roszczenia nie należą do problematyki dopusz- czalności drogi sądowej, a skoro nie były przedmiotem oceny we właściwym postę- powaniu sądowym nie mogą być tu rozważone. Nie jest zasadne wyłączenie drogi sądowej w sprawie z powodu przedstawio- nego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, tj. jakoby przepisy o Najwyższej Izbie Kontroli (art. 76 ustawy i zarządzenie Prezesa NIK) sprawy dotyczące okreso- wych ocen kwalifikacyjnych uregulowały całościowo i odrębnie od Kodeksu pracy. Rzecz w tym, że ta regulacja ma wskazywane przez Sąd Okręgowy w Katowicach cechy zupełności i odrębności, ale tylko w odniesieniu do zakresu swego uregulowa- nia. W przepisach tych nie ma żadnego postanowienia co do rozstrzygania sporu ze stosunku pracy między pracownikiem a pracodawcą w związku z okresową oceną kwalifikacyjną pracownika. Postępowanie (o którym mowa w art. 76 § 3 ustawy) z od- wołania pracownika od oceny dokonanej przez przełożonego do Prezesa Najwyższej Izby Kontroli jest postępowaniem wewnętrznym, niewykraczającym poza relacje między podmiotami stosunku pracy - pracownika i pracodawcy. Rozpatrujący odwo- łanie pracownika od oceny dokonanej przez jego przełożonego Prezes NIK nie wy- stępuje w charakterze organu właściwego do załatwienia sporu w rozumieniu art. 2 § 3 k.p.c., lecz działa w tym wypadku w imieniu pracodawcy. Natomiast w zgłoszonym w pozwie do sądu pracy roszczeniu pracownika chodzi o przeniesienie sporu z pra- codawcą przed niezależny sąd. 5 Jeżeli ustawa o NIK nic nie postanowiła o rozstrzyganiu sporu o roszczenia wynikające ze stosunku pracy na tle dokonywanych wobec pracownika ocen kwalifi- kacyjnych, które mogą stanowić podstawę do wypowiedzenia stosunku pracy, to - wbrew stanowisku Sądu Okręgowego w Katowicach - nie ma żadnych racji do uzna- nia, że art. 5 k.p. nie ma zastosowania i że nie ma zastosowania art. 262 § 1 k.p. stanowiący, że spory o roszczenia ze stosunku pracy rozstrzygają sądy pracy. Z przedstawionych przyczyn uznając skargę kasacyjną powoda za zasadną, Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39815 § 1 k.p.c. ========================================