I OZ 89/23

I OZ 89/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-04-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1365/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-07-01
I OZ 444/23 - Postanowienie NSA z 2023-10-19
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
M.P. 2018 poz 1007 art. 86 § 1
Uchwała Nr 140 Rady Ministrów  z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i  w domu" na lata 2019-2023
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1365/20 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do nadesłania egzemplarza skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1365/20 w sprawie ze skargi J.Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 maja 2020 r. nr 1285/2020 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1365/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. Z. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do nadesłania egzemplarza skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 lipca 2021 r. w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 12 maja 2020 r. nr 1285/2020 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożył J. Z., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając je w całości. Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy i w konsekwencji odmówienie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do nadesłania egzemplarza skargi kasacyjnej podczas gdy Sąd wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania 1 egzemplarza odpisu skargi kasacyjnej, a nie 1 egzemplarza skargi kasacyjne.
W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz o przywrócenia terminu do nadesłania egzemplarza skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W opinii NSA słusznie stwierdził sąd wojewódzki, że skarżący nie uprawdopodobnił, jakoby niedotrzymanie terminów miało charakter niezawiniony.
W pierwszej kolejności należy podnieść, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.p.a., że Sąd I instancji nie naruszył tego przepisu, bowiem nie zastosował go. Tryb postępowania przed sądami administracyjnymi reguluje ustawa z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a."). Dopiero w uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik powołuje się na przepisy ustawy zastosowane przez Sąd wojewódzki – art. 86 § 1 i art. 87 p.p.s.a.
Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie.
Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).
Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu.
Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez Sąd I instancji.
Przede wszystkim należy wyjaśnić, że strona reprezentowana przez pełnomocnika ponosi skutki jego nieprawidłowego działania, jego uchybień czy zaniedbań. Czynności dokonane przez pełnomocnika wywierają bezpośredni skutek dla osoby mocodawcy w okresie istnienia umocowania. To na pełnomocniku (tu: będącym radcą prawnym) - z racji jego profesjonalizmu i wiedzy fachowej - ciąży wyższy stopień należytej staranności w prowadzeniu spraw swego mocodawcy.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwie ocenił, że podniesione przez pełnomocnika skarżącego okoliczności nie mogą świadczyć o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Prawidłowo w tym zakresie Sąd I instancji stwierdził, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowej przez tego pełnomocnika. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Także działania pracowników kancelarii rozciągają się na samego pełnomocnika, bowiem fachowy pełnomocnik zobowiązany jest w taki sposób zorganizować pracę prowadzonej przez siebie kancelarii, aby z powodu jego nieobecności, czy powierzenia prowadzenia spraw jej pracownikom reprezentowane przez niego strony nie poniosły szkody związanej z uchybieniem terminu do dokonania czynności procesowych. Właściwa organizacja wewnętrznej pracy w kancelarii jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu.
Sąd I instancji wskazał w zaskarżonym postanowieniu, że radca prawny M. J. wskazał, że prowadzi jednoosobową działalność, zarejestrowaną w jego miejscu zamieszkania tj. S., ul. N.. Jako adres do korespondencji wskazał Kancelarię Radców Prawnych [...] s.c ul. P. , [...] W.. Pod ten też adres Sąd skierował wezwania do uzupełnienia braków skarg kasacyjnej. Korespondencji tej pełnomocnik nie odebrał, ponieważ jak wskazał we wniosku dzień wcześniej (3 marca 2022 r.) zachorował i przebywał już na zwolnieniu lekarskim. W ocenie Sądu I instancji, jeżeli pełnomocnik celowo wskazuje jako adres do korespondencji Kancelarię Radców Prawnych, to w domyśle oznacza to, że pełnomocnik skarżącego pod tym adresem wykonuje zawód radcy prawnego. Możliwym jest też, że upoważnił tę Kancelarię jedynie do odbioru jego korespondencji. W obu przypadkach jednak radca prawny M.J. jako profesjonalny pełnomocnik chcąc dochować należytej staranności w zachowywaniu terminów procesowych, powinien albo powiadomić Sąd o nowym adresie do korespondencji, albo ustalić z Kancelarią Radców Prawnych [...] s.c takie procedury obiegu korespondencji, aby w przypadku jego nieobecności lub niemożności otrzymywania sądowych przesyłek - przede wszystkim, gdy chodzi o czynności z krótkim terminem na ich dokonanie – nie dochodziło do sytuacji, w której jego mocodawcy będą ponosili negatywne konsekwencje jego nieobecności. Gdyby wymogi te zostały spełnione to pełnomocnik (nawet podczas choroby) uzyskałby informację o konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej i mógłby albo zlecić zapłatę Kancelarii albo samemu uiścić wpis przy użyciu bankowości elektronicznej lub też skontaktować się ze swoim mocodawcą i poinformować go o konieczności uiszczenia wpisu, co jak wiadomo nie jest czynnością, która dla swej ważności wymagany jest przymusu radcowsko – adwokacki. Tym bardziej, że opisany stan zdrowia skarżącego, nie wyłączał możliwości korzystania z jakichkolwiek dostępnych obecnie środków komunikacji.
Należy zatem uznać, że Sąd I instancji prawidłowo odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, bowiem pełnomocnik nie wykazał, że w terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej wystąpiły niezależne od niego okoliczności uniemożliwiające uzupełnienie braku fiskalnego w terminie.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia skargi kasacyjnej poprzez złożenie jednego jej odpisu, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 193 p.p.s.a. jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z zastrzeżeniami zawartymi w dalszej części tego przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny w podjętej w składzie siedmiu sędziów uchwale z 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 13/13, stwierdził, że niedołączenie przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, który może być usunięty na wezwanie Sądu w trybie określonym w art. 49 § 1 i § 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1166/20, stwierdził, że brak formalny skargi kasacyjnej (w sprawie chodziło o brak umocowania pełnomocnika do działania za stronę przed Naczelnym Sądem Administracyjnym) może być usunięty na wezwanie Sądu w trybie określonym w art. 49 § 1 i § 3 p.p.s.a.
Przechodząc do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że na karcie 121 akt sądowych znajduje się zarządzenie przewodniczącego wydziału z 22 grudnia 2021 r. w przedmiocie wezwania pełnomocnika strony skarżącej kasacyjnie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, a inspektor sądowy prawidłowo wykonał polecenie zawarte w tym zarządzeniu, kierując do r.pr. M. J. wezwanie o treści odpowiadającej treści zarządzenia (karta 124).
Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wykonał powyższe zarządzenie dołączając do wniosku o przywrócenie terminu kserokopię skargi kasacyjnej.
Jak stanowi art. 47 § 2 p.p.s.a., odpisami w rozumieniu § 1 tegoż artykułu mogą być uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej. W związku z powyższym z art. 47 § 2 p.p.s.a. wywieść należy generalny obowiązek uwierzytelniania pism dla możliwości uznania ich za odpisy. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że w odniesieniu do fotokopii (kserokopii) za odpis może być uznana wyłącznie taka fotokopia (kserokopia), która jest uwierzytelniona. A contrario uznać należy, że fotokopia (kserokopia) nieuwierzytelniona nie jest odpisem w ogóle (ustawodawca zdecydował się w tym zakresie na zawężenie pojęcia "odpisu"). Przeciwny wniosek pozbawiałby art. 47 § 2 p.p.s.a. ratio legis. Gdyby odpisami mogły być fotokopie (kserokopie) nieuwierzytelnione, to wskazanie na taki wymóg w art. 47 § 2 p.p.s.a. pozbawione byłoby znaczenia prawnego, a interpretacja przepisu prowadząca do takich konkluzji byłaby niezgodna z zasadą racjonalności ustawodawcy. Za prawidłowe należało zatem uznać stwierdzenie przez Sąd wojewódzki, że nieuwierzytelniona kserokopia nie jest odpisem (por. postanowienia NSA z 29 listopada 2016 r., sygn. akt I GZ 605/16; z 29 października 2015 r., sygn. akt I FZ 327/15, z 13 maja 2016 r., sygn. akt II GZ 442/16 i z 22 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 1010/15, CBOSA).
Słusznie Sąd wojewódzki odrzucił w tej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia skargi kasacyjnej poprzez złożenie jednego jej kserokopii. Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a, strona we wniosku o przywrócenie terminu musi nie tylko uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu, ale równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a). Tego ostatniego wymogu pełnomocnik strony nie spełnił.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska zaprezentowanego w zażaleniu. Nie ulega wątpliwości, że pełnomocnik skarżących, pomimo prawidłowego wezwania i upływu zakreślonego terminu, nie nadesłał wymaganego odpisu skargi kasacyjnej, co skutkowało odrzuceniem wniosku o przywrócenie terminu do nadesłania egzemplarza odpisu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 18 grudnia 2013 r. I OPS 13/13, której rozważania koncentrowały się wokół kwestii niemożności nadania skardze dalszego biegu i wpływu brzmienia art. 49 § 1 p.p.s.a. na możliwość odrzucenia skargi, a odpowiednio także skargi kasacyjnej, stanął na stanowisku, że z art. 49 p.p.s.a. wynika, że tryb w nim określony ma zastosowanie w razie takich braków formalnych, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu, to jest wywołanie przez nie właściwych skutków procesowych zarówno w stosunku do sądu, jak i pozostałych podmiotów uczestniczących w postępowaniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie wniesione w tej sprawie, brak nadesłania przez skarżącego odpisu skargi kasacyjnej w sposób oczywisty wpływa na możliwość nadania skardze kasacyjnej dalszego biegu, ponieważ brak jest możliwości przesłania tego odpisu pozostałym stronom postępowania. Doręczanie odpisów pism pozostałym stronom postępowania jest jedną z form zagwarantowania stronom czynnego udziału w postępowaniu. Jest to zatem brak o doniosłych skutkach prawnych. Ponadto naruszenie przez Sąd I instancji przepisów skutkujące pozbawieniem strony możności działania i obrony swoich praw może prowadzić zarówno do nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.), jak i do wznowienia postępowania sądowego (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.).
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.