I OZ 760/14

I OZ 760/14 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2014-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-08-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bożena Popowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I SA/Wa 3127/13 - Wyrok WSA w Warszawie z 2015-04-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 243 par. 1, art. 244 par. 1, art. 245, art. 246, art. 252, art. 255, art. 185 par. 1 w zw. z art. 197 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
art. 134, art. 135
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 3127/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie
Uzasadnienie
M. S. (dalej jako skarżący) pismem z dnia [...] listopada 2013 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2013 r., nr [...], wydaną w przedmiocie zasiłku celowego.
W dniu [...] lutego 2014 r. Marek Sawicki wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych.
W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku skarżący wskazał, że jest bez środków do życia. Nie przysługuje mu emerytura, renta, jest bezrobotny. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o pow. 32 m2. Ponadto Marek Sawicki oświadczył, że nie osiąga dochodu, nie posiada innych nieruchomości, ani oszczędności.
Postanowieniem z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 3127/13, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
W dniu 28 kwietnia 2014 r. M. S. złożył sprzeciw od ww. postanowienia. Podniósł, że jest bez środków do życia, w związku z czym przysługuje mu pomoc prawna z urzędu.
Zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2014 r. Sąd wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zapytaniem, czy przyznana skarżącemu renta jest przyjmowana przez uprawnionego, a w przypadku negatywnej odpowiedzi wystąpił o wskazanie łącznej kwoty zgromadzonego świadczenia.
W odpowiedzi na powyższe ZUS wskazał, że M. S. nabył uprawnienia do renty z tytułu niezdolności do pracy od 1 października 1998 r. – trwale. Łączna kwota przysługującego świadczenia za okres od dnia 1 października 1998 r. do dnia 30 czerwca 2014 r., wnosi 115.903,35 zł. Od przyznania renty świadczenie jest zawieszone.
Postanowieniem z dnia 8 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
Sąd I instancji przywołując prawne podstawy orzekania w sprawach prawa pomocy określone w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów jego utrzymania. Sąd I instancji podkreślił, że choć M. S. nie osiąga dochodu, to z informacji otrzymanej od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że przysługuje mu renta z tytułu niezdolności do pracy, której nie pobiera. W związku z czym kwota zgromadzonego świadczenia za okres od 1 października 1998 r. do dnia 30 czerwca 2014 r. wynosi 115.903,35 zł. W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że skarżący może uzyskać środki pieniężne dokonując odbioru kwoty zgromadzonej z tytułu wskazanej, niepobieranej renty. Zatem jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Sąd podkreślił, że, skoro M. S. zdecydował o niepobieraniu należnej mu renty, to musi ponieść konsekwencje swojego działania. Zaznaczył, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Jednocześnie jego sytuacji majątkowej w żaden sposób nie można porównywać do sytuacji majątkowej osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie opłacić kosztów udziału w postępowaniu.
Sąd I instancji wyjaśnił, że nie orzekł w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych albowiem na mocy art. 239 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) skarżący kwestionując działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej korzysta z ustawowego zwolnienia do uiszczenia kosztów sądowych.
Powyższe stanowisko Sądu I instancji stało się przedmiotem zażalenia skarżącego do NSA. Z pism datowanych na [...] sierpnia 2014 r. adresowanych do NSA, WSA w Warszawie i Rzecznika Praw Obywatelskich wynika, że skarżący kwestionuje zasadność odmowy przyznania mu prawa pomocy i domaga się uwzględnienia jego wniosku w tym zakresie. Podnosi, że od lutego 2003 r. pozostaje bez środków do życia. Stwierdza, że ustanowienie adwokata z urzędu jest konieczne dla wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie z dnia 8 lipca 2014 r. w przeciwnym razie jego zażalenie zostanie odrzucone.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W niniejszej sprawie z oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu PPF wynikało, że pozostaje bez środków do życia. Nie przysługuje mu emerytura, renta, jest bezrobotny. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o pow. 32 m2. Ponadto oświadczył, że nie osiąga dochodu, nie posiada nieruchomości, ani oszczędności oraz nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym.
Jednocześnie Sąd I instancji mając na uwadze informacje o przysługującym skarżącemu świadczeniu rentowym z ZUS (pismo ZUS z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w aktach administracyjnych sprawy) zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2014 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zapytaniem, czy przyznana skarżącemu renta jest przyjmowana przez uprawnionego. W razie negatywnej odpowiedzi zwrócił się o wskazanie łącznej kwoty zgromadzonego świadczenia.
W odpowiedzi na powyższe ZUS wskazał, że M. S. nabył uprawnienia do renty z tytułu niezdolności do pracy od 1 października 1998 r. – trwale. Łączna kwota przysługującego świadczenia za okres od dnia 1 października 1998 r. do dnia 30 czerwca 2014 r., wnosi 115.903,35 zł. Od przyznania renty świadczenie jest zawieszone.
Zdaniem NSA, w tych okolicznościach kiedy oświadczenie skarżącego na formularzu PPF pozostaje w niewątpliwej sprzeczności z informacją z ZUS, Sąd I instancji ustalając w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stan majątkowy skarżącego powinien zastosować art. 255 p.p.s.a.
W ocenie NSA, uznanie oświadczenia skarżącego za wystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, kiedy jest ono bezwątpienia sprzeczne z informacjami o stanie majątkowym skarżącego pozyskanymi przez Sąd z innych źródeł uznać należy za nieuzasadnione. Wezwanie strony o dodatkowe oświadczenie wyjaśniające okoliczność nie pobierania przysługującej mu renty z ZUS, w sytuacji kiedy, jak twierdzi, pozostaje bez środków do życia, pomogłoby wyjaśnić zaistniałe wątpliwości i podjąć odpowiadające rzeczywistości rozstrzygnięcie.
W ocenie NSA, przyjęcie przez Sąd I instancji, że skarżący może dysponować wskazaną w informacji ZUS kwotą nie pobieranej renty, o której zdaje się skarżący w ogóle nie wiedzieć, a na pewno nie przyjmuje tego do wiadomości (traktuje jako żart) było przedwczesne. Umknęło Sądowi I instancji, że w odpowiedzi ZUS zawarto stwierdzenie, że od dnia przyznania renty tj. 1 października 1998 r. świadczenie "jest zawieszone". ZUS wskazał też na przepis art. 135 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013, poz. 1440 j.t. dalej jako u.e.r.) informując, że wypłatę świadczenia wznawia się od miesiąca, w którym ją wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty.
Warto w tym miejscu przywołać przepis art. 134 u.e.r., który stanowi, że wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli:
1) powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa;
2) osoba pobierająca świadczenia mimo pouczenia lub żądania organu rentowego nie przedłoży dowodów stwierdzających dalsze istnienie prawa do świadczeń;
3) osoba uprawniona do świadczeń nie poddała się badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu, bez uzasadnionych przyczyn, mimo wezwania organu rentowego;
4) okaże się, że prawo do świadczeń nie istniało;
5) świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego.
W myśl ust. 2 tego artykułu wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca:
1) przypadającego po miesiącu, w którym ustało prawo do świadczenia ustalone wskutek okresowej niezdolności do pracy;
2) w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe;
3) za który przysługiwało świadczenie niedoręczone w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 5.
Zgodnie z art. 135 ust. 1 u.e.r. w razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu, z uwzględnieniem ust. 2. W przypadkach określonych w art. 134 ust. 1 pkt 5 wypłatę świadczenia wznawia się od miesiąca, w którym ją wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. (ust.2 ). Jeżeli wstrzymanie wypłaty świadczeń nastąpiło na skutek błędu organu rentowego, wypłatę wznawia się poczynając od miesiąca, w którym je wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano decyzję z urzędu o jej wznowieniu(ust.3).
Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że przyjęcie przez Sąd I instancji, że skarżący może dysponować kwotą zgromadzoną na koncie ZUS jest nieuprawnione. Wypłata świadczenia została zawieszona z nieznanych przyczyn. Sąd I instancji nie poczynił ustaleń co było przyczyną zawieszenia wypłaty świadczenia, nie zwrócił się też o wyjaśnienie tej kwestii przez ZUS. Niezasadne jest również twierdzenie, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego zależnych. Z korespondencji autorstwa skarżącego można wywieść, że jest on osobą niezorientowaną w regulacjach prawnych. Brak wypłaty świadczenia może wynikać z jego nieporadności życiowej. Postawa skarżącego, który nie przyjmuje do wiadomości faktu posiadania świadczenia rentowego, nie występuje o jego wypłatę wskazuje na to, że potencjalna możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego w tym konkretnym przypadku jest nierealna do spełnienia. W związku z tym chcąc ustalić faktyczną sytuację majątkową skarżącego należałoby wyjaśnić czy skarżący mając już wiedzę o przysługującym mu świadczeniu rentowym zamierza wystąpić do ZUS o wznowienie wypłaty świadczenia czy z własnej woli, świadomie rezygnuje z tej formy stałego dochodu. Dopiero takie stwierdzenie skarżącego umożliwia przyjęcie, że z własnej woli dopuszcza do sytuacji, w której nie stać go na pokrycie należnych kosztów.
Reasumując, Sąd I instancji nie dopełnił obowiązku pełnego wyjaśnienia okoliczności mających wpływ na określenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego poprzez zaniechanie wezwania skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego jego stanu majątkowego, w szczególności wyjaśnienia okoliczności niepobierania świadczenia rentowego, czym naruszył obowiązek wynikający z art. 255 p.p.s.a.
Z tych względów, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.