I OZ 603/25

I OZ 603/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
II SA/Bk 355/25 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2025-12-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 61 § 3, art. 184, art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 7 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.S. nieznanej z miejsca pobytu reprezentowanej przez kurator S.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Bk 355/25 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J.S. nieznanej z miejsca pobytu reprezentowanej przez kurator S.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 29 listopada 2024 r. nr 406.633/E-20/26/24 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zwany dalej "Sądem I instancji", postanowieniem z dnia 22 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 355/25, po rozpoznaniu wniosku J.S., zwanej dalej "skarżącą", nieznanej z miejsca pobytu reprezentowanej przez kuratora, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 29 listopada 2024 r., nr 406.633/E-20/26/24, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza D. z dnia 28 czerwca 2024 r., nr MOPS.ŚR.5227.91.2019, na mocy której ustalono, że świadczenie wychowawcze, przyznane na D.S. i M.S., wypłacane skarżącej w okresie od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. w łącznej kwocie 8.000,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązano skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zastępujący skarżącą kurator dla nieznanej z miejsca pobytu nie wykazał zaistnienia przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, wyrażonych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Podniesiono, że nie jest znany stan majątku nieruchomego i ruchomego skarżącej, brak jest wiedzy o jej dochodach, oszczędnościach i wydatkach, a także obciążeniach. Zaznaczono, że bez wskazana powyższych okoliczności sąd nie jest w stanie ocenić podstaw faktycznych złożonego wniosku, tzn. zweryfikować, czy żądanie jest uzasadnione czy też nie.
Równocześnie podkreślono, że nie jest rolą sądu analiza akt sprawy z urzędu w kierunku poszukiwania argumentów przemawiających za złożonym wnioskiem. Zaznaczono przy tym, że nawet jeśli sąd zdecydowałby się na poszukiwanie takich argumentów w aktach administracyjnych, to nie przyniosłoby to efektu, albowiem świadczenie wychowawcze jest przyznawane niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej. Tym samym akta administracyjne nie dają odpowiedzi na pytania o spełnienie przez skarżącą przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Z kolei wysokość zobowiązania, czy ciążących na stronie odsetek nie jest przesłanką samoistnie uzasadniającą wstrzymanie wykonania decyzji.
Zażalenie na powyższe orzeczenie złożyła skarżąca reprezentowana przez kuratora, podnosząc naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. polegające na dowolnym i bezpodstawnym uznaniu przez Sąd, że w sprawie nie zachodzą przesłanki ochrony tymczasowej uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Argumentując swoje stanowisko, skarżąca zastępowana przez kuratora wskazała, że sąd administracyjny powinien zweryfikować zasadność wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, czego nie dokonał. Podniesiono również, że okoliczność spowodowania po stronie skarżącej odwracalnej szkody materialnej nie wyklucza sama w sobie zaistnienia przesłanki znacznej szkody, która może w sytuacji skarżącej mieć miejsce.
W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie postanowienia oraz przyznanie kosztów sądowych według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać w całości lub w części wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeśli w wyniku ich wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania.
Pod pojęciem wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę – majątkową lub niemajątkową – której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jej wyegzekwować ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Natomiast trudne do odwrócenia skutki, to takie skutki prawne lub faktyczne, które raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (m.in. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2025 r., sygn. akt II GZ 40/25, powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mógłby dla strony wywołać taki akt, zanim zostanie zbadany przez sąd administracyjny pod kątem legalności (m.in. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II OZ 736/24). Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że jego wykonanie faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków (m.in. postanowienie NSA z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt III OZ 606/24).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację przedstawioną przez Sąd I instancji w zakresie braku podstaw do uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a oceny tej nie zmienia argumentacja podniesiona w zażaleniu. Strona skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji sformułowanym w skardze nie zawarła bowiem żadnego uzasadnienia co, jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, uniemożliwiło dokonanie oceny spełnienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a.
Mając na względzie podnoszone w zażaleniu twierdzenia wskazać należy, że uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu w całości lub w części na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. musi odnosić się do konkretnych okoliczności świadczących o tym, że w stosunku do strony wstrzymanie zaskarżonej decyzji jest zasadne, a wywody zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji powinny zostać połączone z niezbędnym odwołaniem się do dokumentów źródłowych potwierdzających prezentowaną przez stronę w tym zakresie argumentację (por. m.in. postanowienia NSA: z dnia 1 marca 2019 r., sygn. akt I OZ 174/19; z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II FZ 856/19). Wskazując na sformułowane w zażaleniu zarzuty o bierność Sądu I instancji w zakresie poczynienia ustaleń istnienia przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, należy podkreślić, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków spoczywa na stronie składającej wniosek o zastosowanie ochrony tymczasowej. Strona skarżąca powinna przekonać sąd o zasadności udzielenia ochrony tymczasowej wynikającej z zastosowania art. 61 § 3 P.p.s.a. Nie jest wystarczające samo złożenie wniosku bez wyczerpującego uzasadnienia, w tym odniesienia się do okoliczności konkretnej sprawy (m.in. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FZ 102/20). Sąd musi bowiem dysponować wyczerpująco wykazanymi, wiarygodnymi faktami, pozwalającymi na zastosowanie przedmiotowej instytucji, która – co należy podkreślić – stanowi wyjątek od zasady wykonalności zaskarżonych decyzji. Przyjęcie za wiarygodne ogólnikowych twierdzeń stron oznaczałoby w praktyce, że każda osoba fizyczna lub prawna mogłaby skutecznie starać się o wstrzymanie zaskarżonego aktu bez względu na faktyczne okoliczności sprawy (np. postanowienia NSA: z 23 marca 2020r., sygn. akt II FZ 131/20; z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II FZ 882/19).
Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego istotnie wskazuje na konieczność dokonania przez sąd oceny wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego w oparciu o dokumentację zebraną w aktach sprawy, jednakże uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji spoczywa na stronie skarżącej (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt I FZ 564/12).
W niniejszej sprawie strona skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że nieudzielenie ochrony tymczasowej może pociągnąć za sobą skutki w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania po jej stronie trudnych do odwrócenia skutków. Uznanie określonych świadczeń za nienależnie pobrane oraz zobowiązanie do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie nie oznacza automatycznie powstania szkody. Sam fakt, że na skutek wykonania decyzji sytuacja majątkowa skarżącej ulegnie pogorszeniu nie uzasadnia zastosowania ochrony tymczasowej. W złożonym wniosku nie przedstawiono argumentacji przemawiającej za zasadnością zastosowania instytucji z art. 61 § 3 P.p.s.a., nie wykazano sytuacji finansowej i materialnej skarżącej, ani nie przedłożono żadnych dokumentów na poparcie zgłoszonego wniosku. Tym samym dokonanie ustalenia, jaki konkretnie wpływ mogłoby wywrzeć wykonanie zaskarżonej decyzji na sytuację skarżącej okazało się niemożliwe. Braki wniosku, tak w zakresie stosownej argumentacji, jak i dowodów na jej poparcie, nie dawały podstaw do zastosowania w stosunku do strony instytucji ochrony tymczasowej. Sytuacji tej z tożsamych powodów nie zmieniła argumentacja zawarta w zażaleniu. Sąd I instancji nie posiadał żadnych danych do przeprowadzenia analizy sytuacji skarżącej pod kątem ustalenia, czy wykonanie obowiązku nałożonego zaskarżoną decyzją skutkować może wyrządzeniem stronie znacznej szkody lub spowodować trudne do odwrócenia skutki w rozumieniu art. 61 § 3 P.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że skarżąca reprezentowana przez kuratora nie wykazała, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, wynikających z zaskarżonego postanowienia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.