I OZ 71/26

I OZ 71/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1720/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-05-15
I OZ 45/24 - Postanowienie NSA z 2024-02-13
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 185 § 1w zw. z art. 197 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 1720/23 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 20 lipca 2023 r. nr DSZ-V.4321.1.389.2023.KP w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego i zobowiązania do jego zwrotu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1720/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę K. S. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 20 lipca 2023 r. nr DSZ-V.4321.1.389.2023.KP w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego i zobowiązania do jego zwrotu.
Pismem z 17 listopada 2025 r. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia.
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Skarżącej wskazała, że nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z powodu nieotrzymania zawiadomienia o terminie rozprawy. Zdaniem pełnomocnika, w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja wyjątkowa, albowiem Skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Nie otrzymała bowiem informacji o rozprawie oraz nie poinformowano jej o zapadnięciu orzeczenia, poprzez co nie mogła skutecznie podejmować czynności. Pełnomocnik wskazała, że przyczyna uchybienia terminu ustała 14 listopada 2025 r., kiedy to Skarżąca otrzymała od organu korespondencję, z której wynikało, że wydano w sprawie orzeczenie ponad rok temu, o czym nie miała żadnej wiedzy. A zatem z uwagi na powyższe wniosek w jej ocenie jest uzasadniony.
Do wniosku dołączyła szereg dokumentów, w tym pismo Sądu I instancji z 22 marca 2024 r. informujące ją, że sprawa zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 1720/23 - Sąd I instancji odrzucił wniosek Skarżącej.
Sąd I instancji odrzucając wniosek wskazał, że pierwszorzędną kwestią pozostawała ocena dopuszczalności wniosku przez pryzmat art. 87 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."). Niewątpliwie wniosek Skarżącej został złożony po upływie roku od uchybionego terminu. Sąd I instancji rozważył zatem, czy w sprawie zachodził "wyjątkowy przypadek", o jakim mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a. Uznał, że w niniejszej sprawie taki wyjątkowy przypadek nie zachodzi. Pełnomocnik Skarżącej wskazała bowiem, że nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z powodu nieotrzymania zawiadomienia o terminie rozprawy. Dla Sądu I instancji argumentacja wniosku, że Skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swoich praw - nie jest okolicznością wskazującą na wyjątkowy przypadek w rozumieniu art. 87 § 5 p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności, jakiego można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. To na profesjonalnym pełnomocniku ciąży bowiem obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest radca prawny czy adwokat, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomości procedury sądowej. Tym samym taki pełnomocnik winien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. W pojęciu tym niewątpliwie mieści się także monitorowanie przebiegu całego postępowania sądowego. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony skarżącej. Zaniedbania w tym zakresie stanowią zawinioną przyczynę uchybienia terminu.
Reasumując, zdaniem Sądu I instancji, z okoliczności przedstawionych przez pełnomocnika Skarżącej wynika, że nie dołożyła ona należytej staranności przy podejmowaniu czynności na rzecz Skarżącej i nie zainteresowała się sprawą przez ponad rok.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Skarżąca. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
1. naruszenia art. 86 i 87 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i błędne uznanie, że wniosek nie został złożony przez stronę z przyczyn od niej niezależnych, podczas, gdy strona ani pełnomocnik nie mieli świadomości o zapadnięciu rozstrzygnięcia, a obowiązkiem Sądu jest czuwanie nad prawidłowością wydawanych zarządzeń oraz orzeczeń, zaś próba zrzucenia odpowiedzialności na stronę czy pełnomocnika jest całkowicie bezzasadna i zadziwiająca, kiedy to Sąd błędnie poinformował pełnomocnika o formie wydania rozstrzygnięcia i nie poinformował strony ani pełnomocnika o terminie rozprawy, wydając orzeczenie bezrefleksyjnie, nie zapoznając się z wcześniejszymi - wydanymi przez Sąd - korespondencjami, czym Sąd istotnie naruszył podstawowe przepisy postępowania i zasady, jakimi jest prawo do obrony strony swoich racji oraz uczestnictwa w postępowaniu sądowym, jak i wydanie orzeczeń zgodnie z przepisami prawa;
2. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że uchybienie terminowi nastąpiło z winy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, mimo braku zawiadomienia o rozpoznaniu sprawy i braku wiedzy o wydaniu orzeczenia;
3. art. 87 § 5 p.p.s.a poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególny wyjątek, podczas gdy to na skutek nieprawidłowości w działaniu Sądu doszło do sytuacji, tym bardziej, że Skarżąca stale otrzymywała świadczenia i nie miała podstaw twierdzić, że jest inaczej, skoro do listopada 2025 r. organ wypłacał jej świadczenia, zatem brak było podstaw do uznania, że zapadło jakiekolwiek orzeczenie;
4. naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący, czy i w jaki sposób strona mogła powziąć informację o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym;
5. art. 2 i 45 Konstytucji RP poprzez niepodjęcie przez Sąd wszelkich niezbędnych działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy oraz błąd w ustaleniach w szczególności poprzez nie wyjaśnienie przyczyn zaniedbań Sądu w zakresie właściwego podjęcia działań, oraz błędne uznanie, że strona ponosi odpowiedzialność za zaniedbania Sądu oraz, że nie zachodzi wyjątek szczególny w sprawie, podczas gdy to na skutek działań i zaniechań Sądu I instancji doszło to tak kuriozalnej sytuacji, za którą Sąd - nie wiedzieć czemu - próbuje obarczyć innych, a tym samym naruszenie zasady zaufania do Sądu oraz prawa do Sądu (art. 2 i art. 45 Konstytucji RP) poprzez nadmiernie formalistyczne przypisanie winy stronie i pełnomocnikowi, bez uwzględnienia okoliczności przebiegu postępowania.
Wobec powyższego Skarżąca wniosła o zmianę orzeczenia poprzez przyjęcie i uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie orzeczenia, ewentualnie o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, wstrzymanie wykonalności zapadłego orzeczenia oraz o uchylenie klauzuli prawomocności zapadłego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (art. 87 § 5 p.p.s.a.).
Z powołanych przepisów wynika, że jeżeli od uchybionego terminu upłynął rok, to co do zasady wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny, ponieważ w takiej sytuacji przywrócenie terminu jest możliwe "tylko w przypadkach wyjątkowych". W orzecznictwie przyjmuje się, że zwrot "tylko w przypadkach wyjątkowych" należy odnosić do nadzwyczajnych sytuacji uniemożliwiających działanie strony w normalnym trybie, tj. z zachowaniem terminów do dokonywania czynności procesowych (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 273/11, z 7 grudnia 2011 r., sygn. akt I OZ 991/11 i z 5 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 109/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). W szczególności, może to dotyczyć nieprzewidywalnych okoliczności takich jak: długotrwała poważna klęska żywiołowa czy inne niedające się przewidzieć wydarzenia. Za wyjątkowy przypadek należy uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia - tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe - nie należą do zdarzeń codziennych.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony po upływie roku od uchybienia temu terminowi. Dlatego Sąd I instancji słusznie wskazał, że dokonując oceny dopuszczalności złożonego przez Skarżącą wniosku, należało wziąć pod uwagę dyspozycję art. 87 § 5 p.p.s.a., który w takich sytuacjach dopuszcza przywrócenie terminu tylko w przypadkach wyjątkowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji przedwcześnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie taki wyjątkowy przypadek nie wystąpił.
Z akt sądowych sprawy wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 21 marca 2024 r. (k. 95 akt sądowych) sprawa została skierowana na termin rozprawy w dniu 15 maja 2024 r. Z treści powyższego zarządzenia wynika także, że wyznaczono skład orzekający, w tym sędziego zastępcę i zarządzono o zawiadomieniu o powyższym pełnomocnika Skarżącej oraz pełnomocnika organu. Z protokołu rozprawy, która odbyła się 15 maja 2024 r. wynika także, że po wywołaniu sprawy nikt się nie stawił, a zawiadomienia o terminie rozprawy zostały doręczone prawidłowo. W konsekwencji uznania zawiadomień o terminie rozprawy za skutecznie doręczone, w tym dniu - Sąd I instancji wydał wyrok, którym oddalił skargę Skarżącej. Dalsza analiza akt sądowych sprawy prowadzi jednak do wniosku, na co słusznie zwróciła uwagę pełnomocnik Skarżącej, że żadna ze stron postępowania sądowego, wbrew temu co wynika z protokołu rozprawy - nie została prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy. Zauważyć bowiem należy, że na skutek zarządzenia z 21 marca 2024 r. strony postępowania pismami z 22 marca 2024 r. zostały wbrew jego treści błędnie poinformowane, że sprawa zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, a nie na rozprawie wraz z podaniem jej terminu. W zawiadomieniach stron o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne nie wskazano przy tym ani terminu posiedzenia, ani też nie określono prawidłowo przedmiotu sprawy, która dotyczyła decyzji z 20 lipca 2023 r. (a nie postanowienia z 13 lipca 2023 r.). Wobec powyższego nie sposób nie zgodzić się z twierdzeniami Skarżącej, że ani ona ani jej pełnomocnik nie mieli świadomości o zapadnięciu rozstrzygnięcia w sprawie i to na rozprawie. Obowiązkiem Sądu I instancji było poinformowanie stron postępowania, o terminie rozprawy zgodnie z treścią ww. zarządzenia. W odniesieniu do tak przedstawiającego się stanu faktycznego sprawy, pełnomocnik Skarżącej słusznie mogła oczekiwać na doręczenie jej przez Sąd I instancji sentencji zapadłego wyroku, gdyż tak jak wskazano powyżej zawiadomiono ją o tym, że sprawa zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, a jak wiadomo w takim trybie Sąd ma obowiązek doręczać stronom sentencje wyroku, jeżeli uzasadnienia wyroku nie sporządza się z urzędu, jak w niniejszej sprawie (art. 139 § 4 p.p.s.a.).
Do ww. okoliczności Sąd I instancji, w ogóle się nie odniósł i nie rozważył ich wpływu na oceną zasadności odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu. Pominięcie powyższych okoliczności oznacza zatem, że podstawa faktyczna zaskarżonego orzeczenia jest niepełna. Z tych względów konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia celem dokonania przez Sąd I instancji ponownej, rzetelnej oceny całokształtu okoliczności wynikających z akt i mających znaczenie w świetle art. 87 § 5 p.p.s.a., a w przypadku uznania, że w sprawie wystąpił "przypadek wyjątkowy", o którym mowa w powołanym przepisie Sąd I instancji rozważy czy zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu w oparciu o art. 86 § 1 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.