I OZ 706/14

I OZ 706/14 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2014-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-08-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bożena Popowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
II SA/Sz 366/12 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2017-10-18
I OZ 431/18 - Postanowienie NSA z 2018-04-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 19, art. 22 § 2, art. 184 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt. II SA/Sz 366/12, oddalające wniosek o wyłączenie sędziego WSA Arkadiusza Windaka od orzekania w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
R. S. (dalej jako skarżący) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego.
Podczas rozprawy sądowej w dniu 22 maja 2014 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziego WSA Arkadiusza Windaka od rozpoznania niniejszej sprawy. Podstawą wniosku uczynił postępowanie tego sędziego w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1108/07, polegające na "popieraniu oszukańczych zachowań procesowych" pełnomocnika skarżącego – adw. L. M. L.. Skarżący uznał za takowe zignorowanie przez tego sędziego wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2009 r. dotyczącego niewypłacania adwokatowi kosztów zastępstwa procesowego, ponieważ pełnomocnik ten złożył wbrew stanowisku skarżącego opinię prawną w sprawie II SA/Sz 1108/07. Skarżący podnosi również, że podstawę wyłączenia wskazanego wyżej sędziego stanowi sposób prowadzenia postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 744/08. Skarżący wniósł o skierowanie przez Sąd I instancji zapytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego czy postawa pełnomocnika i sędziego we wskazanych sprawach nie narusza konstytucji.
Zaskarżonym postanowieniem z 11 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek R. S. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Arkadiusza Windaka od orzekania w sprawie, o sygn. akt II SA/Sz 366/12, ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego.
Według Sądu I instancji, wniosek R. S. nie zasługiwał na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniały bowiem powody obligatoryjnego wyłączenia sędziego w trybie art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) jak również brak było okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 19 p.p.s.a.
Sąd I instancji podniósł w uzasadnieniu, że przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, nie jest przesłanką do żądania wyłączenia sędziego. Wskazał, że ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych, popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego, albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Strona może zatem zwalczać wadliwe orzeczenia wydawane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę. Sąd I instancji zaznaczył, że, w świetle przytoczonych przez skarżącego podstaw wyłączenia sędziego WSA Arkadiusza Windaka oraz całości akt postępowania sądowego w sprawie, wątpliwości co do jego bezstronności nie występowały.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia w całości i uwzględnienia jego wniosku o wyłączenie sędziego. Podniósł, że Sąd I instancji w skarżonym postanowieniu nie uwzględnił wszystkich okoliczności i faktów wskazanych przez skarżącego we wniosku o wyłączenie sędziego i pismach procesowych wskazanych w tych wnioskach. Takie działanie Sądu I instancji, w ocenie skarżącego, prowadzi do fałszowania i manipulacji stanem faktycznym sprawy i stanowi zachowania patologiczne. Skarżący ponowił wniosek o wystąpienie z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami postępowania oraz nie mieli wcześniejszych związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować powstaniem wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Jan Paweł Tarno. Wyd. LexisNexis Warszawa 2010, s. 76).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca żadna z przesłanek wskazana w treści art. 18 § 1 p.p.s.a. powodująca wyłączenie sędziego od orzekania z mocy ustawy. Nie można do nich zakwalifikować wskazanej w uzasadnieniu zażalenia wątpliwości skarżącego co do bezstronności sędziego przejawiającej się w tym, że sędzia ten orzekał już wcześniej w innych sprawach z jego udziałem, w toku których - jego zdaniem – dopuścił do "oszukańczych zachowań procesowych" pełnomocnika skarżącego – adw. L. L.
Przedstawiona we wniosku o wyłączenie sędziego i w zażaleniu argumentacja skarżącego może być rozpatrywana w oparciu o art. 19 p.p.s.a Przepis ten jako podstawę wyłączenia sędziego czyni samo powstanie wątpliwości co do bezstronności tego sędziego u strony zgłaszającej wniosek (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 74, teza 1). Jednakże trzeba wyraźnie zaznaczyć, że do uwzględnienia wniosku nie wystarczy samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz strona winna wskazać takie okoliczności, które obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do tej bezstronności (porównaj: uzasadnienie do postanowienia NSA z dnia 22.02.2008 r., sygn. II FZ 60/08, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 22 § 2 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy". Zatem z powyższego wynika, że wyjaśnienie to jest obligatoryjną częścią postępowania w przedmiocie wyłączenia sędziego, brak jest natomiast wymogów ustawowych z jakich elementów takie wyjaśnienie winno się składać. W praktyce przyjęto, że wyjaśnienia sędziów co do istnienia bądź braku okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w danej sprawie sprowadzają się do oświadczenia czy takie okoliczności istnieją czy też nie. Natomiast niezależnie od tego, jakiej treści wyjaśnienie złoży dany sędzia, nie ma on obowiązku ich uzasadniania. Wystarczy samo stwierdzenie, że okoliczności te w realiach danej sprawy występują bądź jest ich brak. Za wiarygodnością wyjaśnienia złożonego przez sędziego przemawia jego autorytet moralny. A zatem, jeżeli strona nie podważy prawdziwości oświadczenia złożonego przez sędziego, to brak jest podstaw do jego wyłączenia.
W niniejszej sprawie argumenty podniesione przez skarżącego nie podważają prawdziwości oświadczenia złożonego przez sędziego, którego wniosek dotyczy, albowiem nie rodzą one uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności. Istnienia przesłanek z art. 19 p.p.s.a. skarżący upatruje w tym, że wskazany przez niego sędzia orzekał już wcześniej w sprawach z jego udziałem i dopuścił do "oszukańczych zachowań procesowych" pełnomocnika skarżącego – adw. L. M. L. Powyższe, w ocenie skarżącego powoduje, że w tej sprawie sędzia nie będzie obiektywny.
Z takim zapatrywaniem skarżącego nie sposób się zgodzić, albowiem z samego faktu, że dany sędzia orzekał już w sprawie, czy sprawach z udziałem strony nie można wywieść wniosku, że automatycznie w kolejnej sprawie nie będzie on w stosunku do tej strony obiektywny. Ponadto należy podkreślić, że argumentacja prezentowana przez skarżącego wynika z jego subiektywnego przeświadczenia co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie. Jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego w tym zakresie takie subiektywne odczucie nie jest przesłanką do żądania wyłączenia sędziego. (por. postanowienie NSA z dnia 6 maja 2014 sygn. akt. I OZ 336/14LEX nr 1467273; postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 sygn akt II OZ 382/14 LEX nr 1461944; postanowienie NSA z dnia 4 marca 2014 sygn. akt I OZ 138/14 LEX nr 1449942)
Wątpliwość co do bezstronności musi wynikać z okoliczności, które mają charakter obiektywny, konkretny i realny, a nie tylko potencjalny. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego. (postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2012 sygn. akt II OZ 1044/12 LEX nr 1240762) Rację ma zatem Sąd I instancji odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, "czy postawa adwokata w sprawie II SA/Sz 1108/07 oraz popieranie "oszustwa procesowego" tego adwokata przez sędziego Arkadiusza Windaka jest zgodna z konstytucją, ", wyjaśnić należy, że z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643 ze zm.) wynika, że każdy sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie zależy od odpowiedzi na proponowane przez skarżącego pytanie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie dostrzega konieczności wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym. Przesłanką wystąpienia przez sąd z pytaniem prawnym jest powzięcie wątpliwości co do konstytucyjności lub legalności aktu normatywnego stanowiącego podstawę orzeczenia sądowego w danej sprawie, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.
Mając na uwadze powyższą argumentację stwierdzić należy, że wniesione zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Dlatego też na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. podlegało oddaleniu.