I OZ 7/24

I OZ 7/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art.214 § 2 art 215 § 1 art 230 § 1 i 2 art 231
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1550
art 72 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.J., Z.K. i T.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 października 2023 r. sygn. akt I SA/Po 631/23 w sprawie ze skargi A.J., Z.K. i T.K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 6 lipca 2023 r. nr SN-III.7534.14.2023.15 w przedmiocie ustalenia odszkodowania za udostępnienie nieruchomości i szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości postanawia: 1. sprostować oczywiste omyłki pisarskie w: a. rubrum zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że po słowach "w przedmiocie ustalenia odszkodowania za" w miejsce omyłkowo wpisanych słów "nieudostępnienie nieruchomości i szkody powstałe wyniku zajęcia nieruchomości" wpisać prawidłowo "udostępnienie nieruchomości i szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości"; b. uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że na stronie 3 (trzeciej) w akapicie 3 (trzecim) po słowach "ustalenia odszkodowania za" w miejsce omyłkowo wpisanych słów "nieudostępnienie nieruchomości i szkody powstałe wyniku zajęcia nieruchomości" wpisać prawidłowo "udostępnienie nieruchomości i szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości"; 2. uchylić zaskarżone postanowienie w całości; 3. odrzucić zażalenie A.J.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 26 października 2023 r. sygn. akt I SA/Po 631/23 (dalej postanowienie z 26 października 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę Z.K. i T.K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 6 lipca 2023 r. nr SN-III.7534.14.2023.15 w przedmiocie ustalenia odszkodowania za udostępnienie nieruchomości i szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarga dotyczy ustalenia odszkodowania za udostępnienie nieruchomości i szkody powstałe [w] wyniku zajęcia nieruchomości, a więc przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. Należny od tej skargi był wpis stosunkowy. Z tego względu wszyscy skarżący zostali wezwani do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia pod rygorem odrzucenia skargi. Każdy ze skarżących odebrał wezwanie 1 września 2023 r. Zakreślony termin do usunięcia braku formalnego skargi dla każdego ze skarżących upływał dnia 8 września 2023 r. W terminie tym skarżący: Z.K. i T.K. nie uzupełnili braku formalnego skargi. Skutecznie uzupełniła ten brak jedynie skarżąca A.J. (k. 1, 3-7, 14-22, 29-31, 33-34, 43-44 akt sądowych).
Zażalenie złożyli skarżący: A.J., Z.K. i T.K., zarzucając postanowieniu z 26 października 2023 r. naruszenie:
1. art. 214 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej ppsa) i błędne przyjęcie, że wpis sądowy należny jest odrębnie od każdej osoby skarżącej we własnym imieniu, podczas gdy zaskarżona została jednym wspólnym pismem jedna decyzja Wojewody Wielkopolskiego dotycząca jednego zdarzenia i przyznania jednego odszkodowania wyliczonego przez biegłego w jednej sumarycznej wartości. Współwłaścicieli nieruchomości będących osobami bliskimi - małżonkowie: A.J. i Z.K. oraz ich syn T.K. - łączy wspólny, jednolity cel polegający na uchyleniu decyzji Wojewody i ponowne wyliczenie odszkodowania przez biegłego za jedno zdarzenie, a nie różne zdarzenia, i w jednej wysokości. Podział przyznanego odszkodowania jest rzeczą wtórną. Współwłaściciele nieruchomości zgodnie ustalili jedną kwotę dochodzoną wspólnie ponad tą wyliczoną przez biegłego, a którą podała A.J. Wpis sądowy został uiszczony z rachunku wspólnego małżonków: A.J. i Z.K., których łączy wspólność majątkowa małżeńska;
2. art. 215 § 1 ppsa przez nieuprawnione przyjęcie, że wszyscy skarżący są obowiązani do podania własnej odrębnej wartości przedmiotu zaskarżenia, podczas gdy w rzeczywistości skarżący zgodnie dochodzą zwiększenia kwoty odszkodowania wyliczonej przez biegłego, przy czym wartość zwiększonej kwoty nie jest skarżącym ściśle znana, a tylko przybliżona, wspólnie uzgodniona.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych (k. 63-65 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 50 § 1 w zw. z art. 193 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, [...]. Zasadę, że zaskarżenie może nastąpić tylko przez osobę uprawnioną uzupełnia przesłanka dopuszczalności zaskarżenia orzeczeń w postaci interesu prawnego (tzw. gravamen). Pierwsza z nich wskazuje osobę uprawnioną do zaskarżenia orzeczenia, druga określa zakres, w jakim zaskarżenie przez tę właśnie osobę jest dopuszczalne. Interes prawny stanowi przesłankę dopuszczalności zaskarżenia orzeczeń sądowych. Interes ten zachodzi w wypadku wystąpienia tzw. gravamen (pokrzywdzenia). W klasycznym ujęciu pokrzywdzenie polega na niezgodności orzeczenia z żądaniem zgłoszonym w procesie przez stronę. Innymi słowy, interes ten występuje wtedy, gdy skarżącego można uznać za pokrzywdzonego zaskarżanym przez niego orzeczeniem. Tym samym, przyczyną niedopuszczalności wniesienia środka zaskarżenia jest nieistnienie po stronie skarżącego interesu w zaskarżeniu (postanowienie NSA z 4.4.2013 r. I GSK 344/13, Lex 1320393). Podobny pogląd prezentuje Sąd Najwyższy w odniesieniu do analogicznej instytucji obowiązującej w przepisach postępowania cywilnego (uchwała składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej, statuująca zasadę prawną, z 15 maja 2014 r. III CZP 88/13, Lex 1467203; postanowienia SN z: 15.2.2013 r. I CSK 316/12, Lex 1308001; 19.5.2010 r. I CZ 19/10, Lex 686085). W odniesieniu do postępowania sądowoadministracyjnego pogląd ten jest w pełni adekwatny.
A.J. nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia z 26 października 2023 r. Postanowienie to w żaden sposób nie wpływało na jej sytuację prawną, ponieważ nie dotyczyło ani jej uprawnień, ani obowiązków. Na skutek postanowienia z 26 października 2023 r. skarżąca nie doznała uszczerbku prawnego. Nie została ona pokrzywdzona tym rozstrzygnięciem. W konsekwencji, nie miała ona interesu prawnego w jego zaskarżeniu. Brak interesu prawnego po jej stronie skutkował odrzuceniem zażalenia w odniesieniu do skarżącej, na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa.
Zażalenie skarżących: Z.K. i T.K. (dalej skarżący) zasługiwało na uwzględnienie i skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia.
Małżonkowie: A.J. i Z.K. oraz ich syn T.K. są współwłaścicielami nieruchomości gruntowej oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], położonej w obrębie P. na terenie gminy P., na terenie której znajdują się nieużytki, grunty rolne zabudowane i lasy. Współwłasność przysługuje skarżącym w następujących udziałach: T.K. do 3/4 części, zaś A.J. i Z.K. łącznie do 1/4 części.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda Wielkopolski: w punkcie 1 ustalił odszkodowanie w wysokości 10 795,50 zł na rzecz T.K. za udostępnienie nieruchomości i szkody powstałe w wyniku zajęcia przez [...] S.A. nieruchomości stanowiącej współwłasność T.K., A.J. i Z.K. oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], położonej w obrębie P. na terenie gminy P.; w punkcie 2 ustalił odszkodowanie w wysokości 3598,50 zł na rzecz A.J. i Z.K. za udostępnienie opisanej nieruchomości i szkody powstałe w wyniku zajęcia jej przez wskazaną spółkę; w punkcie 3 zobowiązał spółkę do wypłaty odszkodowań określonych w punkcie 1 i 2 w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
Współuczestnictwo łączące współwłaścicieli w częściach ułamkowych nieruchomości, jest przykładem współuczestnictwa materialnego, niebędącego jednocześnie współuczestnictwem jednolitym. Przykładowo - współwłaścicieli odrębnych nieruchomości lokalowych łączy zatem więź charakterystyczna dla współuczestnictwa materialnego, u podstaw którego leży stosunek współwłasności, ale zwykłego (art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm.; wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 25.3.2019 r. III Ca 56/19, Legalis nr 2240577; odpowiednio – B. Barut-Skupień, Współuczestnictwo procesowe w postępowaniu cywilnym i sądowoadministracyjnym, C.H. Beck 2014 r., s. 125). Taka więź łączy skarżących małżonków z ich synem w odniesieniu do współwłasności nieruchomości, natomiast pomiędzy samymi skarżącymi małżonkami istnieje współuczestnictwo materialne jednolite, ponieważ - niezależnie od małżeńskiej wspólności majątkowej - przysługuje im wspólny udział w nieruchomości gruntowej w wymiarze 1/4 części, podczas gdy udział w 3/4 części należy do ich syna. O ile jednolity charakter współuczestnictwa skarżących współwłaścicieli nieruchomości nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w aspekcie rozpoznawanym w toku niniejszego postępowania zażaleniowego, o tyle jego materialny charakter jest decydujący.
Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Jednym z pism, o których mowa w § 1, jest skarga (art. 230 § 2 ppsa). Wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały (art. 231 ppsa). W każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty (art. 215 § 1 ppsa).
W tej sprawie skarżący dochodzą odszkodowania. Bez wątpienia zachodziła konieczność wezwania ich do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, by możliwe było ustalenie wymiaru wpisu sądowego od skargi i tym samym nadanie sprawie dalszego biegu. Sąd I instancji nietrafnie uznał jednak, że wpis od skargi należny jest od każdego ze skarżących oddzielnie, błędnie kwalifikując ich jako współuczestników formalnych.
Pismo wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, podlega jednej opłacie. W przeciwnym razie każda z tych osób uiszcza opłatę oddzielnie stosownie do swojego uprawnienia lub obowiązku (art. 214 § 2 ppsa). O wspólnych uprawnieniach można mówić tylko wówczas, gdy jest to samo uprawnienie, a nie uprawnienie takie samo. Wspólne uprawnienia i obowiązki, w rozumieniu art. 214 § 2 zdanie pierwsze ppsa byłyby w szczególności wówczas, gdyby wynikały ze wspólnego tytułu prawnego do określonej nieruchomości. Natomiast art. 62 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej kpa), zgodnie z którym w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony, nie świadczy o tym, że uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne w rozumieniu art. 214 § 2 zdanie pierwsze ppsa. Art. 62 kpa upoważnia organ administracji publicznej do połączenia wielu spraw administracyjnych do wspólnego rozpatrzenia w jednym postępowaniu i rozstrzygnięcia tych spraw jedną decyzją administracyjną wydaną w wyniku tego postępowania (postanowienie NSA z 19.5.2010 r. II OSK 943/10, Legalis nr 691529).
W niniejszej sprawie współuczestnictwo materialne skarżących wynika z łączącej ich współwłasności tej samej nieruchomości i jednego odszkodowania za udostępnienie jednej nieruchomości i szkody powstałe w wyniku zajęcia tej nieruchomości. Potwierdza to treść zaskarżonej decyzji. Podział ewentualnego jednego odszkodowania, które uzyskają skarżący w przypadku wygrania sprawy, i jego wypłata w częściach odpowiadających udziałom poszczególnych współwłaścicieli (in casu - małżonkowie mają wspólny udział w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, należący do wspólności ustawowej - art. 31 § 1 kro) ma charakter wtórny. Dlatego też wystarczające było wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie przez jednego ze skarżących - co uczyniła 8 września 2023 r. A.J. (k. 33 akt sądowych), wskazując, że wartość ta wynosi 10.000 zł. W konsekwencji, ustalenie przez Przewodniczącego wpisu sądowego od skargi, na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535), w kwocie 400 zł i uiszczenie tej kwoty przez skarżącą w wyznaczonym terminie (k. 36, 41 akt sądowych) świadczy o prawidłowym opłaceniu wniesionej skargi w imieniu i na rzecz wszystkich skarżących, zwalniając pozostałych współwłaścicieli z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, uchylił zaskarżone postanowienie. Umożliwi to wszystkim współwłaścicielom dochodzenia ochrony swych praw przed Sądem na podstawie skargi 8 sierpnia 2023 r.
O sprostowaniu orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i 3 w zw. z art. 197 § 2 ppsa.