I OZ 556/22

I OZ 556/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Lu 268/22 - Wyrok WSA w Lublinie z 2022-06-23
I OZ 557/22 - Postanowienie NSA z 2022-11-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184 i 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 6 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 268/22 o odmowie wyłączenia od orzekania w sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jerzego Parchomiuka i Grzegorza Grymuzy oraz asesora sądowego Brygidy Myszyńskiej-Guziur w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 268/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej Sąd I instancji/Sąd Wojewódzki) w punkcie pierwszym oddalił skargę R. P. (dalej Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W punkcie drugim Sąd I instancji przyznał adwokatowi B. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł, w tym 55,20 z tytułu podatku od towarów i usług.
Po wydaniu ww. wyroku Skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie członków składu orzekającego w niniejszej sprawie, tj.: sędziów Jerzego Parchomiuka i Grzegorza Grymuzy oraz asesora sądowego Brygidy Myszyńskiej-Guziur.
Sąd I instancji, postanowieniem z 6 lipca 2022 r. oddalił wniosek o wyłączenie powyższych sędziów oraz asesora wskazując, że ww. sędziowie oraz asesor złożyli oświadczenia, z których wynika, że między nimi i stronami postępowania nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." ani okoliczności, które mogłyby budzić uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Sąd podkreślił, że jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 powołanej ustawy, dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, a tak Sąd uznał w tym przypadku, to wniosek o wyłączenie sędziów oraz asesora nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu I instancji, okoliczności, które mogłyby prowadzić do odmiennej oceny nie wskazała również Skarżąca. Sąd I instancji wskazał, że jako okoliczności tego rodzaju nie można uznać podniesionych w kontekście rozpoznawanego wniosku zarzutów Skarżącej odnośnie stanowiska przyjętego przez ww. sędziów i asesora w toku rozpoznawania sprawy, w tym prawidłowości czynności podjętych przez Sąd przed rozpoznaniem skargi bądź słuszności zaniechania podjęcia innych czynności, w tym żądanego przez stronę wezwania organu do uzupełnienia i uporządkowania akt administracyjnych sprawy. Zdaniem Sądu I instancji, za wyłączeniem wskazanych sędziów i asesora nie mogą również przemawiać zarzuty Skarżącej co do przebiegu rozprawy. Zarzuty dotyczące wydanego orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą bowiem uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych, popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego nie bada natomiast zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający.
Na powyższe postanowienie Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu wniosła zażalenie.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 19 P.p.s.a., polegające na odmowie wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jerzego Parchomiuka i Grzegorza Grymuzy oraz asesora sądowego Brygidy Myszyńskiej-Guziur, w sytuacji, gdy w sprawie zaistniały okoliczności tego rodzaju, że wywołały uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności, a polegające na stronniczości ww. składu sędziowskiego względem Skarżącej, dające się zauważyć podczas rozprawy 23 czerwca 2022 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 18 wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy ustawy, zaś stosownie do art. 19 P.p.s.a. sąd może wyłączyć sędziego na jego żądanie lub wniosek strony. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy następuje na podstawie enumeratywnie wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przesłanek. Natomiast wyłączenie sędziego na jego żądanie lub wniosek strony, zgodnie z tym co stanowi art. 19 P.p.s.a. następuje w przypadku zaistnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. W przypadku wyłączenia na wniosek sędziego lub strony, wyłączenie następuje na podstawie okoliczności, która uzasadniałaby wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przy tym stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 P.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy.
Podkreślenia wymaga, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny na które wskazują art. 18 i 19 P.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych w ustawie P.p.s.a. Za niedopuszczalne uznać należy formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego czy asesora w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy.
Wobec powyższego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że brak jest podstaw do wyłączenia ww. sędziów oraz asesora na podstawie przesłanek wymienionych w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Również złożone przez sędziów i asesora oświadczenia, nie potwierdzają istnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji wyłączenia. Zarzuty stawiane sędziom oraz asesorowi mają charakter czysto subiektywny i jako takie nie mogą przynieść spodziewanego rezultatu. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienia NSA z: 12 marca 2012 r. I FZ 147/12; 9 października 2013 r. II OZ 851/13; 24 września 2014 r. I OZ 754/14, cbosa).
We wniosku o wyłączenie sędziów oraz asesora i w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych oświadczeń. W związku z tym Sąd I instancji nie miał przesłanek do uwzględnienia wniosku. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 4 do art. 19 oraz J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 234, nb 5; s. 238, nb 2).
Podstawą wyłączenia nie może być także sposób prowadzenia rozprawy przez sędziego ani niezgodne z wolą Skarżącej rozpatrzenie jej wniosków składanych na rozprawie. Do tego sprowadza się bowiem uzasadnienie przedmiotowego wniosku o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów i asesora. Strona występująca z wnioskiem musi się liczyć z rozpoznaniem tego wniosku przez sąd oraz z tym, że rozpoznanie to może skończyć się dla strony negatywnie. Ponadto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że zarzuty opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania, na co wskazuje głównie Skarżąca w złożonym zażaleniu (przebieg rozprawy poprzedzający wydanie wyroku w sprawie) - mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie SN z: 26 marca 1997 r. III AO 5/97, OSNP 1997/24/502; 8 marca 1972 r. I PZ 9/72, Lex 7068; postanowienie NSA z: 13 lutego 2014 r. II OZ 149/14, Lex 1450957; 16 stycznia 2013 r. II OZ 1174/12, Lex 1274472; 1 grudnia 2016 r. II FSK 2912/14, Lex 2170165), na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I w zaskarżonym postanowieniu.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.