I OZ 536/22

I OZ 536/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Kr 340/22 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2022-06-23
I OZ 514/23 - Postanowienie NSA z 2023-11-14
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art 53 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art 45
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.S.G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 340/22 w sprawie ze skargi P.S.G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 3 stycznia 2022 r. znak [...] w przedmiocie odmowy ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z 23 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 340/22 (dalej postanowienie z 23 czerwca 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie: 1. odrzucił skargę P.S.G. sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej skarżąca bądź Spółka) na decyzję Wojewody Małopolskiego z 3 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości; 2. zwrócił skarżącemu 200 zł tytułem wpisu uiszczonego od skargi.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego z uzasadnieniem i pouczeniem o sposobie i terminie do wniesienia skargi została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 7 stycznia 2022 r. Termin do wniesienia skargi upływał zatem w poniedziałek 7 lutego 2022 r. Skarżąca wniosła skargę (UPP w aktach sądowych) 9 lutego 2022 r. - dwa dni po terminie. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie ostateczny termin do złożenia skargi przypadał w dniu 7 lutego 2022 r. Skarga została wniesiona elektronicznie 9 lutego 2022 r., a zatem dwa dni po upływie trzydziestodniowego terminu określonego w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej ppsa). Skarga, jako spóźniona, podlegała odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ppsa. O zwrocie wpisu Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa (k. 34-37, k. 61-62 akt sądowych).
Zażalenie złożyła skarżąca, zaskarżając postanowienie z 23 czerwca 2022 r. w całości. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 1 ppsa w zw. z art. 40 § 2 oraz art. 43 kpa, a także art. 58 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 1 ppsa w zw. z art. 110 § 1 w zw. z art. 109 § 1 kpa przez bezzasadne odrzucenie skargi z uwagi na jej wniesienie po upływie terminu do jej wniesienia, podczas gdy zaskarżona decyzja nie została dotychczas prawidłowo doręczona skarżącej, a to nie została doręczona ustanowionemu w postępowaniu administracyjnym pełnomocnikowi, a co za tym idzie termin końcowy na wniesienie skargi, wynoszący 30 dni od dnia doręczenia decyzji, nie upłynął w dniu wniesienia skargi w niniejszej sprawie, a zarazem zaskarżona decyzja w dniu wniesienia skargi była wiążąca dla organu z uwagi na jej doręczenie innej stronie postępowania. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od organu na jej rzecz [zwrotu] kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (k. 92-93 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie skarżący nie zanegował faktu odbioru zaskarżonej decyzji w dniu 7 stycznia 2022 r., lecz podniósł, że nie została mu ona dotychczas prawidłowo doręczona z uwagi na fakt, że jej odbioru dokonał F.W., który nie był upoważniony do odbioru korespondencji kierowanej do pełnomocnika. Pełnomocnikiem umocowanym do reprezentowania Spółki w tej sprawie, zgodnie z treścią pełnomocnictwa z 23 lipca 2020 r. [...] (k. 21-22 akt administracyjnych), jest M.Z. - pracownik przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] z siedzibą w Z. (adres: [...]). Zgodnie z punktem 11 pełnomocnictwa, M.Z. została upoważniona, m.in., do odbioru korespondencji, przesyłek, w tym także orzeczeń, decyzji i postanowień związanych z niniejszą umową, z prawem do ich pokwitowania oraz składania od nich środków zaskarżenia. Jednocześnie, zastrzeżono, że M.Z. nie może bez zgody Spółki udzielać dalszych pełnomocnictw w zakresie objętym niniejszym pełnomocnictwem. Wskazano, że w razie wątpliwości co do zakresu pełnomocnictwa należy je interpretować jako umocowanie do dalszych czynności mieszczących się w ramach umowy.
Jak wynika z akt sprawy i co potwierdził sam skarżący w zażaleniu, przesyłka z zaskarżoną decyzją zaadresowana została do M.Z. na adres [...], tj. adres do doręczeń, lecz odebrana została przez nieupoważnionego do tego F.W. (k. 35-36 akt sądowych). W tej sprawie należało rozważyć, czy doręczenie zaskarżonej decyzji do rąk innego pracownika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością niż upoważniony do odbioru korespondencji, w tym decyzji administracyjnych, stanowiło prawidłowe i skuteczne doręczenie początkujące bieg 30-dniowego terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, który wynika z art. 53 § 1 ppsa.
Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi (art. 40 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej kpa).
Zgodnie z art. 44 § 1-4 kpa, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) – w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (§ 1). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).
Jednostkom organizacyjnym i organizacjom społecznym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Przepis art. 44 stosuje się odpowiednio (art. 45 kpa).
W wyroku z 20.1.2015 r. II GSK 1956/13 NSA wskazał, że przepisy kpa ustanawiają odrębne zasady dla doręczania pism osobom fizycznym i adresatom, którzy nie są osobami fizycznymi. Kwestię doręczania pism osobom fizycznym reguluje art. 42 kpa, natomiast w odniesieniu do adresatów niebędących osobami fizycznymi art. 45 kpa, w myśl którego, w zakresie istotnym dla rozważanego zagadnienia, jednostkom organizacyjnym i organizacjom społecznym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Z jasnej treści art. 45 kpa wynika, że obowiązek doręczania pism w postępowaniu administracyjnym w lokalu siedziby adresata ciąży na organie wówczas, gdy adresatem pisma jest jednostka organizacyjna lub organizacja społeczna. W wyroku z 18.2.2014 r. II GSK 1970/12 NSA podkreślił, że przepisy kpa nie regulują sposobu doręczenia pism na adres wskazany do korespondencji. Żaden przepis kpa nie wskazuje wprost możliwości wyznaczenia przez stronę adresu "do korespondencji", a nie powinno być sporne, że jednostkom organizacyjnym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism, zgodnie z treścią art. 45 kpa (aprobująco B. Adamiak w: Adamiak/Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck 2021, s. 390, nb 9 do art. 45).
W art. 45 kpa określa się miejsce, w którym następuje doręczenie pisma oraz wymienia osobę odbierającą je. Brzmienie przepisu wyklucza możliwość odstępstw od zasad doręczenia i dokonanie go poza miejscem wskazanym w przepisie lub do rąk osoby wprawdzie upoważnionej do odbioru pism, ale będącej poza lokalem, stanowiącym siedzibę adresata. Upoważnienie do odbioru pism albo powinno być imienne, albo też powinno wynikać z podziału czynności pomiędzy osoby zatrudnione w biurze danej jednostki organizacyjnej, który ustalony jest w regulaminie działania. Jako upoważnioną należy traktować "również każdą osobę, która ze względu na funkcję wykonywaną w organizacji adresata jest regulaminowo lub zwyczajowo uprawniona do odbioru pism, np. pracownik kancelarii (biura), portier, członek zarządu (administracji) itp." (E. Iserzon w: E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, W. Pr. 1970, s. 124, uw. 3). Trafnie NSA stwierdził się w postanowieniu z 10.5.1995 r. V SA 1692/94, że organ administracyjny nie ma obowiązku sprawdzania, czy osoba kwitująca odbiór pism, doręczanych zgodnie z art. 45 kpa, ma do tego formalne uprawnienia; obowiązkiem organów jednostki organizacyjnej jest prawidłowe zorganizowanie jej działania. Jak wskazuje S. Sołtysiński odnośnie do spółek prawa handlowego, pojęcie prowadzenia spółki obejmuje sobą podejmowanie decyzji, działań wewnętrznych o charakterze organizacyjnym i działań faktycznych (S. Sołtysiński, A. Szajkowski, J. Szwaja, Kodeks handlowy, s. 47). Pogląd ten można w pełni odnieść do spółek handlowych działających na podstawie Kodeksu spółek handlowych, w którym odrębnie dla każdego typu spółki unormowano stosunki wewnętrzne (aprobująco B. Adamiak - op. cit., s. 389, nb 8 do art. 45).
W postanowieniu z 5.10.1994 r. III ARN 54/94, OSNP 1994/12/187) Sąd Najwyższy stwierdził, że spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, jako jednostce organizacyjnej w rozumieniu art. 45 kpa, pismo może być doręczone w lokalu jej siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism, tj. członkowi organu spółki uprawnionemu do jej reprezentowania lub pełnomocnikowi procesowemu spółki, ustanowionemu w postępowaniu administracyjnym w sprawie albo pracownikowi uprawnionemu do odbioru pism (art. 45 kpa w zw. z art. 133 § 2 i 3 kpc i art. 211 kpa). Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że art. 45 wyłączył możliwość doręczenia pism innym pracownikom tych jednostek organizacyjnych lub innym osobom, np. klientowi, sąsiadowi lub osobom przebywającym przypadkowo w lokalu siedziby spółki. Jednocześnie, oznacza to również wyłączenie w odniesieniu do tych jednostek organizacyjnych zastępczego doręczenia pism, które przepisy art. 42-43 kpa przewidują tylko dla osób fizycznych. Skutek prawny doręczenia pisma jednostce organizacyjnej powstaje przez sam fakt jego odbioru dokonanego przez osobę upoważnioną. W wyroku z 26.2.2021 r. II GSK 43/19 NSA podkreślił, że - zgodnie z art. 45 kpa - jednostkom administracyjnym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Przez osobę uprawnioną do odbioru pism należy rozumieć każdą osobę, która została regulaminowo czy tylko zwyczajowo uprawniona przez spółkę do odbierania korespondencji przychodzącej do jej siedziby. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że upoważnienie do odbioru korespondencji może być udzielone w sposób dorozumiany. Mianowicie, jeżeli odbioru pisma dokonał pracownik, potwierdzając odbiór poprzez przybicie pieczątki zawierającej oznaczenie danego podmiotu wraz ze swoim podpisem, to z takiego działania można domniemywać, że był uprawniony do odbioru korespondencji (postanowienie SN z 5.8.1999 r. II CKN 509/99, OSNC 2000/2/42; postanowienie NSA z 9.7.2009 r. II FSK 1456/08, Lex 552655). Doręczenie następuje w dacie potwierdzenia przez tę osobę odbioru pisma. Na jej ustalenie nie ma wpływu to, czy osoba ta przekazała następnie pismo osobom powołanym do dokonania czynności, których pismo dotyczyło. Jest to już sprawa wewnętrznej organizacji pracy jednostki organizacyjnej będącej adresatem pisma (aprobująco B. Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 18, Wydawnictwo C.H. Beck, 2022 pod red. B. Adamiak i J. Borkowskiego, komentarz do art. 45 kpa, nb 9 i 10).
Niewątpliwie organ winien był doręczyć zaskarżoną decyzję upoważnionemu do odbioru korespondencji pełnomocnikowi skarżącej spółki na adres przez tę spółkę wskazany, zgodnie z art. 45 kpa. Rację ma skarżący, że art. 42 i 43 kpa nie znajdowały w tej sprawie zastosowania, ponieważ odnoszą się one do doręczeń dokonywanych osobom fizycznym. Doręczenie zastępcze, o którym stanowi art. 44 kpa, mogłoby znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie, zgodnie z delegacją zawartą w art. 45 zdanie drugie kpa. Doręczenie w trybie art. 44 kpa byłoby jednak możliwe tylko w przypadku, gdyby niemożliwe było doręczenie pisma w sposób wskazany w art. 45 zdanie pierwsze kpa. O ile w aktach niniejszej sprawy brak jest informacji, jakoby F.W. był - obok M.Z. - upoważniony przez Spółkę do odbioru korespondencji, w tym zaskarżonej decyzji, o tyle należy przyjąć domniemanie, że skoro dokonał takiego odbioru, co potwierdził własnoręcznym podpisem, to był do tego przez Spółkę upoważniony w sposób dorozumiany. Organ nie miał obowiązku weryfikować tego faktu. Na spółce, która - jako profesjonalny podmiot obrotu prawnego, w tym gospodarczego - w aspekcie odbioru korespondencji pochodzącej od organów administracyjnych lub sądów winna wykazywać się należytą starannością, spoczywał zaś ciężar takiego zorganizowania systemu odbioru tego rodzaju korespondencji, by wykluczyć sytuacje, w których odbioru przesyłki w danej sprawie dokonuje osoba do tego nieupoważniona. W szczególności, jeżeli przesyłka została przez organ zaadresowana prawidłowo, a więc do ustanowionego do jej odbioru pełnomocnika i na wskazany adres do korespondencji - jak w niniejszej sprawie. Organ dokonał doręczenia zaskarżonej decyzji zgodnie z przepisami prawa, natomiast ewentualne nieprawidłowości w jej odbiorze po stronie adresata nie niweczyły skuteczności doręczenia.
Sąd I instancji słusznie uznał, że skarga w tej sprawie została złożona (9 lutego 2022 r.) z uchybieniem ustawowego terminu, o którym stanowi art. 53 § 1 ppsa. Termin ten ma charakter zawity i jako taki nie może być skracany ani przedłużany. Ewentualny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi przysługuje na zasadach ogólnych.
Postanowienie o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi, o którym Sąd I instancji orzekł w punkcie 2 sentencji zaskarżonego orzeczenia, stanowiło konsekwencję jej odrzucenia, zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 ppsa.
W tej sytuacji, wobec złożenia skargi po terminie, niecelowe było rozważanie dopuszczalności skargi wobec jej doręczenia innej stronie postępowania – J.P.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.