I OZ 531/11

I OZ 531/11 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2011-07-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-07-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Borowiec /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
658
Hasła tematyczne
Służba więzienna
Sygn. powiązane
I OZ 1067/11 - Postanowienie NSA z 2011-12-21
I OZ 315/12 - Postanowienie NSA z 2012-05-11
II SAB/Ol 35/11 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2011-09-27
I OZ 607/12 - Postanowienie NSA z 2012-08-30
Skarżony organ
Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 18 § 1 pkt 6a i art 19, art 22 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 35/11 o oddaleniu wniosku A.Z. o wyłączenie sędziów: J.K., M.G., A.J. – S., B.J., B.J., T.L., K.M., A.M., H.R. i Z.Ś. oraz referendarzy sądowych A.B. i K.N. od orzekania w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. w rozpoznaniu wniosku z dnia [...] lipca 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
A.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na bezczynność Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. w rozpoznaniu wniosku z dnia 29 lipca 2010 r.
W dniu 30 maja 2011 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie od udziału w tej sprawie sędziów orzekających w Wydziale II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie oraz referendarzy sądowych. Jako podstawę prawną ich wyłączenia wskazał art. 19 oraz 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.) W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności ww. sędziów i referendarzy sądowych, gdyż brali oni udział w poprzednio prowadzonych postępowaniach w tej sprawie. W jego ocenie, o zasadności złożonego w tej sprawie wniosku przesądza fakt, podejmowania przez ww. osoby decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych, przez które strona rozumie uleganie wpływom na psychikę wywołanym zachowaniem stron postępowania, jak również uleganie uprzedzeniom, niechęci, gniewu i sympatii.
Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie i referendarze sądowi złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których podali, że nie zachodzi między nimi, ani żadną ze stron tego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w jej rozpoznaniu. Ponadto oświadczyli, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 P.p.s.a. (karta nr 24 – 35 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 35/11 wniosek A.Z. o wyłączenie ww. sędziów i referendarzy sądowych, oddalił.
W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 19 P.p.s.a. podał, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony (por: postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08, Lex nr 493907). Sąd pierwszej instancji wskazał, że każda sprawa podlega indywidualnej ocenie przez składy sędziowskie. Sam fakt orzekania w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. Z tych przyczyn okoliczność, że sędzia bądź referendarz sądowy orzekał w innej sprawie zainicjowanej przez skarżącego, nie czyni zasadną sugestii o jakimkolwiek ich nastawieniu do strony, czy też o istnieniu "czynników irracjonalnych wpływających na podejmowanie decyzji", na które to powołano się we wniosku. W tym kontekście podstawy do wyłączenia nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy, bowiem zarzuty te strona mogła podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądu pierwszej instancji (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I OZ 665/08, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazał ponadto, że na mocy art. 22 § 2 P.p.s.a. ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia wyjaśnienia.
W ocenie Sądu pierwszej instancji skoro prawdziwość złożonych w tej sprawie oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości, to nie zachodzą z okoliczności określone w art. 19 P.p.s.a., a wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10, opubl.:www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z kolei, odnosząc się do podniesionej przez skarżącego kwestii wyłączenia ww. sędziów i referendarzy sądowych na mocy art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepis ten stanowi, iż sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem przedmiotowa sprawa nie była dotychczas objęta kontrolą sądu administracyjnego, a wniesiona w tej sprawie skarga dotyczy bezczynności organu. Poza tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że wyliczenie przesłanek wyłączenia sędziów oraz referendarzy sądowych zawarte w art. 18 ust. 1 pkt 1 – 7 P.p.s.a. jest wyczerpujące i nie może być interpretowane rozszerzająco.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że argumentacja skarżącego ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane decyzje oraz sugeruje, że sędziowie oraz referendarze sądowi pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie złożonych w innych sprawach. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie twierdzenia skarżącego nie mogły podważyć wiarygodności złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego czy też referendarza sądowego. Podkreślił, że "uzasadniona wątpliwość", o której mowa w art. 19 P.p.s.a. to wątpliwość co do bezstronności tych osób uzasadnioną obiektywnymi powodami, czyli takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 82).
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że w świetle art. 18 § 1 pkt 6a i art. 19 P.p.s.a. złożony w tej sprawie wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie i na podstawie art. 22 § 1 i § 2 P.p.s.a. podlegał oddaleniu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.Z., który zaskarżające jej w całości wniósł o jego uchylenie.
W uzasadnieniu zażalenie zarzucił naruszenie art. 18 § 1 pkt 6 a w zw. z art. 22 § 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż w tej sprawie nie wystąpiły podstawy do wyłączenia sędziów oraz referendarzy sądowych. Ponadto zarzucił naruszenie art. 22 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 19 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż w tej sprawie nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy oraz okoliczności mogące wywoływać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności ww. sędziów i referendarzy sądowych. Poza tym wskazując na naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, skutkujące tym, iż brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do wyłączenia ww. sędziów. i referendarzy sądowych od orzekania w sprawie, a także art. 20 .§ 1 P.p.s.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił, że ww. osoby podlegały wyłączeniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie jest zasadne.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy.
Przepis art. 19 P.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Przepis ten wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Wskazane przepisy podobnie jak inne przepisy dotyczące wyłączenia sędziego, stanowią gwarancję procesową bezstronności sędziego i nie powinny być wykorzystywane do innych celów, jak na przykład do przewlekania postępowania sądowego. Dlatego stosowanie rozszerzającej wykładni przepisów tylko dla usunięcia pozorów braku bezstronności powinno być ostrożne, wyważone i racjonalne. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro sędziowie, których przedmiotowy wniosek dotyczy złożyli oświadczenia, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawie (karty 24 - 35 - akt sądowych), a prawdziwość tych oświadczeń nie budzi wątpliwości, to Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje bowiem ugruntowany pogląd, że jeżeli sędzia, którego wniosek dotyczy złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, to wniosek taki nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10). Z tych też względów zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 19 P.p.s.a. należało uznać za niezasadny.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. przypomnieć należy, że stosownie do treści tego przepisu sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro skarga A.Z. dotyczy bezczynność Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. w rozpoznaniu wniosku z dnia 29 lipca 2010 r., to art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. nie miał w tej sprawie zastosowania.
Wyjaśnić należy, że na podstawia art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (tj. sprawie dotyczącej tej konkretnej decyzji lub postanowienia.). Wymóg orzekania w sprawie dotyczącej skargi na decyzję albo postanowienie, należy odnieść do orzekania w sprawie konkretnie oznaczonego i wydanego już aktu administracyjnego. Oznacza to, że kluczowe znaczenia dla zastosowania art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. ma przedmiot zaskarżenia. Jeżeli zatem sprawa dotyczy bezczynności organu, to wyklucza to możliwości uznania, że sprawa ta dotyczy konkretnie oznaczonego i wydanego aktu administracyjnego.
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek na podstawie art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a. podlegał oddaleniu.
Jako nietrafny należało ocenić również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.
Przepis ten określa, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przepis ten należy odpowiednio stosować do postanowień (art. 166 P.p.s.a.).
Wyjaśnić należy, iż obowiązku "przedstawienia stanu sprawy", o którym mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a., nie można rozumieć jako obowiązku szczegółowego i drobiazgowego przedstawienia wszystkich okoliczności sprawy, lecz przedstawienia stanu sprawy (podobnie jak i zarzutów skargi, stanowisk pozostałych stron oraz wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia) w sposób zwięzły. Oznacza to konieczność odniesienia się do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy.
Mając na uwadze powyższe wymogi stwierdzić należy, iż w tej sprawie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie został naruszony. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w sposób prawidłowy, wyczerpujący i przekonywujący przedstawił przesłanki oddalenia wniosku skarżącego. W treści uzasadnienia zawarto bowiem treść żądania skarżącego, stan faktyczny i prawny sprawy oraz w sposób szczegółowy omówiono argumenty, które legły u podstaw powziętego rozstrzygnięcia. Przy czym, z uzasadnienia zażalenia wynika, że zarzut naruszenia tego przepisu stanowi w istocie polemikę nie z ustaleniami stanu faktycznego, lecz ich prawną oceną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.