I OZ 515/24

I OZ 515/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OZ 672/23 - Postanowienie NSA z 2024-01-25
II SA/Kr 568/23 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2023-06-23
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 178 w zw. z art. 197 par. 2 w zw. z art. 198 oraz art. 199 w zw. z art. 214 par. 1 w zw. z art. 219 par. 1 w zw. z art. 220 par. 1 w zw. z art. 230 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 13 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 568/23 w sprawie ze skargi B. J. na pismo Starosty Oświęcimskiego z dnia 14 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z 23 czerwca 2023 r. II SA/Kr 568/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę B.J. (dalej skarżąca) na pismo Starosty Oświęcimskiego z 14 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość (k. 2-2v, 12-15 akt sądowych).
Skargę kasacyjną na postanowienie z 23 czerwca 2023 r. złożyła osobiście skarżąca (k. 25-25v akt sądowych).
Postanowieniem z 7 września 2023 r. II SA/Kr 568/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę kasacyjną (k. 29-31 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 7 września 2023 r. złożyła osobiście skarżąca (k. 39-39v akt sądowych).
Postanowieniem z 16 października 2023 r. II SA/Kr 568/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie na postanowienie z 7 września 2023 r. (k. 43-45 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 16 października 2023 r. złożyła skarżąca (k. 53-53v akt sądowych).
Zarządzeniem z 22 listopada 2023 r. II SA/Kr 568/23 (dalej zarządzenie z 22 listopada 2023 r.) Przewodniczący Wydziału II w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. "259" [winno być "1634 ze zm."), dalej] ppsa, wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535, dalej rozporządzenie) - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu wezwania pod rygorem odrzucenia zażalenia. Odpis zarządzenia doręczono skarżącej 2 grudnia 2023 r. (k. 56, 57-57v, 59-59v).
Zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego z 22 listopada 2023 r. złożyła skarżąca (k. 64). Postanowieniem z 25 stycznia 2024 r. I OZ 672/23 (dalej postanowienie I OZ 672/23) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na zarządzenie Przewodniczącego z 22 listopada 2023 r. (k. 72-73v akt sądowych).
Zarządzeniem z 20 lutego 2024 r. (dalej zarządzenie z 20 lutego 2024 r.) sędzia sprawozdawca w sprawie II SA/Kr 568/23 wezwał skarżącą do wykonania zarządzenia z 22 listopada 2023 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Odpis zarządzenia doręczono skarżącej 9 marca 2024 r. (k. 81, 82, 83 akt sądowych).
Zażalenie na zarządzenie z 20 lutego 2024 r. złożyła skarżąca (k. 89).
Postanowieniem z 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 568/23 (dalej postanowienie z 3 kwietnia 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie skarżącej na: 1. postanowienie z 16 października 2023 r.; 2. zarządzenie z 20 lutego 2024 r. o wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia w przedmiocie uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że prawidłowo wezwano skarżącą do usunięcia braku fiskalnego złożonego przez nią zażalenia na postanowienie Sądu z 16 października 2023 r. Wyznaczono jej 7-dniowy termin na jego usunięcie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem I OZ 672/23 oddalił zażalenie skarżącej na to zarządzenie, potwierdzając konieczność uiszczenia wpisu, a skarżącej doręczono wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia do uiszczenia wpisu; brak fiskalny nie został przez nią usunięty. Zażalenie skarżącej na postanowienie z 16 października 2023 r. podlegało odrzuceniu, na podstawie [art. 179 w zw. z] art. 220 § 3 ppsa. Zażalenie na zarządzenie z 20 lutego 2024 r. podlegało odrzuceniu jako nieodpuszczalne, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § [1 i] 2 i art. 198 ppsa (k. 93-95 akt sądowych).
Zażalenie na postanowienie z 3 kwietnia 2024 r. złożyła skarżąca, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości oraz stwierdzenie, że zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej, a także o zwrot wszystkich kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła: brak ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, błędne zastosowanie prawa i działanie bez podstawy prawnej, nadużycie uprawnień i niedopełnienie obowiązków, świadome działanie na szkodę właściciela, brak ochrony mienia, bezpodstawne przysparzanie korzyści majątkowych przez Urząd i Sąd osobom trzecim, nieuprawnionym, kosztem wyrządzonych szkód właścicielom. Jako uzasadnienie wskazała "Ustawa zasadnicza, ratyfikowane konwencje, inne Ustawy." (k. 115-115v akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 194 § 1 ppsa, zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 ppsa. W myśl art. 198 ppsa, przepisy niniejszego działu (odnoszące się do środków odwoławczych - uw. NSA) stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia.
Zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy (art. 227 § 1 ppsa). Przepis ten jest podstawą zaskarżalności zarządzeń Przewodniczącego w przedmiocie wezwania skarżącego do usunięcia braków fiskalnych zażaleń przez uiszczenie wpisów. Ani z tego przepisu, ani z żadnej innej normy obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika możliwość zaskarżenia zarządzenia wzywającego stronę do wykonania prawomocnego zarządzenia, m.in., w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu od zażalenia.
Zarządzenie z 22 listopada 2023 r. - wobec oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem I OZ 672/23 wywiedzionego od tego zarządzenia zażalenia - pozostaje w mocy i jako takie podlega wykonaniu, jeżeli wolą skarżącej jest nadanie sprawie zainicjowanej zażaleniem, od którego nie uiszczono wpisu, dalszego biegu. Zarządzenie Przewodniczącego z 20 lutego 2024 r. stanowi w istocie jedynie przypomnienie skarżącej o obowiązku wykonania prawomocnego zarządzenia z 22 listopada 2023 r. Jest ono niezaskarżalne, a więc - jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji - zażalenie na to zarządzenie jest niedopuszczalne. Dlatego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
W odniesieniu do odrzucenia zażalenia skarżącej na postanowienie z 16 października 2023 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z 7 września 2023 r. odrzucające skargę kasacyjną wskazać trzeba na art. 199 ppsa, konstytuujący zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11; 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481).
Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa).
Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych 100 zł.
Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga [...], zażalenie [...], od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa).
Zażalenie skarżącej na postanowienie z 16 października 2023 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z 7 września 2023 r. odrzucające skargę kasacyjną, jako nieopłacone, podlegało odrzuceniu. Prawo skarżącej do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez wezwanie jej do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z 16 października 2023 r., który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Wysokość wpisu (100 zł) jest wręcz symboliczna.
W zażaleniu skarżąca nie sprecyzowała, na czym - w jej ocenie - miałoby polegać rażące naruszenie prawa. Odniosła się jedynie ogólnie do Konstytucji, konwencji międzynarodowych i ustaw. Zarzuty powołane w zażaleniu odnoszą się, przede wszystkim, do istoty sprawy i jako takie nie podlegały one badaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny w toku niniejszego postępowania zażaleniowego, które jest jedynie incydentalnym postępowaniem związanym z kwestiami formalnoprawnymi, jakimi są: wezwanie do wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia i opłacenie zażalenia. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny mógł jedynie przeanalizować, czy odrzucenie przez Sąd I instancji zażaleń na: zarządzenie Przewodniczącego z 20 lutego 2024 r. i postanowienie Sądu z 16 października 2023 r. było prawidłowe i odpowiadało prawu. Ogólnikowe powołanie "Ustawa zasadnicza, ratyfikowane konwencje, inne Ustawy." nie mogło być skuteczne.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie. Od niniejszego postanowienia nie przysługuje zażalenie.