I OZ 51/26

I OZ 51/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 61 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 22 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Po 894/25 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 5 listopada 2025 r., nr SKO.PS.4040.738.2024 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu
z 5 listopada 2025 r., nr SKO.PS.4040.738.2024, skarżący A.K. wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 22 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Po 894/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący wniósł ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do zażalenia dokumentów obrazujących sytuację finansową i koszty rehabilitacji córki na okoliczność wykazania przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji, podczas gdy wykonanie obowiązku zwrotu świadczenia w obecnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego grozi wyrządzeniem znacznej szkody oraz spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego ma zatem na celu ochronę przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłoby dla strony wywołać wykonanie takiego aktu, zanim zostanie on zbadany przez sąd administracyjny pod kątem jego legalności. Ochrona tymczasowa służy temu, aby w okresie do rozpatrzenia skargi strona nie poniosła znacznej szkody lub by nie doszło do wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z 14 listopada 2018 r., II OZ 1129/18).
Warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wskazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, albowiem ciężar uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności spoczywa na stronie, która wywodzi skutki prawne ze swych twierdzeń. Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności.
Sąd ma obowiązek zbadać, czy argumenty przedstawione przez stronę przemawiają za wydaniem postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu. Okoliczności wskazane we wniosku muszą mieć charakter konkretny i zindywidualizowany, pozwalający ustalić, że wstrzymanie aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do danego wnioskodawcy. Wniosek powinien przy tym zawierać spójną argumentację, popartą faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Dopiero takie informacje umożliwiają Sądowi ocenę, czy istotnie wykonanie zaskarżonego aktu będzie wiązało się z wyrządzeniem szkody majątkowej, która będzie znaczna w kontekście ogólnej sytuacji finansowej strony wnioskującej o wstrzymanie wykonania aktu, bądź też z trudnymi do odwrócenia skutkami. Brak zobrazowania tej sytuacji powoduje, że niemożliwe jest dokonanie oceny, czy wykonanie decyzji w tej konkretnej sytuacji może się wiązać z ryzykiem wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Ogólnikowe twierdzenia strony, pozbawione szerszego uzasadnienia i niepoparte stosownymi dokumentami, nie mogą natomiast stanowić podstawy do orzeczenia przez sąd o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu.
Wyjaśnić również należy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem w postępowaniu wywołanym wnioskiem opartym na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd nie ocenia legalności zaskarżonego aktu, a jedynie spełnienie przesłanek warunkujących zastosowanie ochrony tymczasowej (m.in. postanowienia NSA: z 25 maja 2018 r., II OZ 549/18 i z 17 lutego 2017 r., II OZ 117/17). O naruszeniu prawa i skutkach tego naruszenia sąd orzeka w orzeczeniu kończącym postępowanie sądowe. Rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, sąd może jedynie ocenić, czy zachodzą przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a., usprawiedliwiające wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji. Sąd nie dokonuje natomiast oceny legalności zaskarżonego aktu, gdyż prowadziłoby to do niedopuszczalnego "przedsądu".
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że sformułowany w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji zawierał wyłącznie ogólne twierdzenie o grożącej skarżącemu znacznej szkodzie, bez przedstawienia jakichkolwiek konkretnych okoliczności faktycznych odnoszących się do jego sytuacji majątkowej ani bez powołania dowodów pozwalających na ich uprawdopodobnienie. Tego rodzaju lakoniczne stwierdzenie nie realizuje obowiązku wynikającego z art. 61 § 3 p.p.s.a. i nie daje podstaw do przyjęcia, że zachodzą ustawowe przesłanki wstrzymania wykonania aktu.
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, w uzasadnieniu wniosku w szczególności nie wskazano na wysokość dochodów rodziny skarżącego, posiadanie względnie brak oszczędności, jego stan majątkowy oraz liczebność jego rodziny i wielkość comiesięcznych stałych kosztów utrzymania, co nie pozwoliło na zweryfikowanie, czy uiszczenie kwoty wynikającej z zaskarżonej decyzji, orzekającej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, faktycznie spowoduje trudne do odwrócenia skutki dla skarżącego i jego rodziny. Argumentację taką przedstawiono dopiero w zażaleniu. Wyeksplikować zatem należy, że postępowanie kontrolne, za jakie należy uznać postępowanie zażaleniowe przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, ma na celu zweryfikowanie legalności działania Sądu I instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia (co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a.), a nie ponowne rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Jego istotą jest kontrola legalności wymienionych w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnych postanowień i zarządzeń wydanych w toku postępowania (por. postanowienie NSA z 14 listopada 2012 r., II GZ 332/12). Za niedopuszczalną należy zatem uznać sytuację, w której zażalenie ze środka zaskarżenia stałoby się pismem uzupełniającym wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 grudnia 2023 r., I GZ 367/23; z 12 listopada 2019 r., I OZ 1054/19; z 12 października 2018 r., I OZ 937/18; z 3 marca 2016 r., I FZ 33/16; z 29 listopada 2011 r., II OZ 1240/11; z 23 kwietnia 2009 r., I OZ 375/09).
Sąd II instancji bada zatem prawidłowość zaskarżonego postanowienia według stanu sprawy istniejącego w dacie jego wydania. Oznacza to, że ocenie podlega to, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny – przy uwzględnieniu materiału przedstawionego przez stronę – prawidłowo zastosował art. 61 § 3 p.p.s.a. Przytoczenie okoliczności pozwalających na dokonanie merytorycznej oceny wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji dopiero w zażaleniu nie uzasadnia więc jego uwzględnienia nawet przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a., w przypadku, gdy sądowi nie można zarzucić naruszenia prawa.
W świetle powyższego podanie przez skarżącego dopiero na etapie zażalenia okoliczności na poparcie jego stanowiska, związanych z sytuacją rodzinną i majątkową, nie może prowadzić do podważenia trafności zaskarżonego postanowienia, skoro nie były przedmiotem oceny Sądu I instancji z uwagi na ich nieprzedstawienie na etapie rozpoznawania wniosku. Niedostatki w zakresie uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonania aktu obciążają stronę i nie mogą zostać konwalidowane na etapie postępowania zażaleniowego.
Jednocześnie wskazać należy, że oddalenie zażalenia nie stoi na przeszkodzie ponownemu złożeniu przez stronę wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, należycie umotywowanego i popartego stosownymi dokumentami, o ile w dalszym toku postępowania nadal aktualne będą przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że skarżący w piśmie z 3 lutego 2026 r. wystąpił z ponownym wnioskiem.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie