I OZ 500/25

I OZ 500/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 61 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. T., M.T., D. T., L. M., K.M. i M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 356/25 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Z. T., M.T., D. T., L. M., K.M. i M.M. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 11 grudnia 2024 r., nr KR III R 54c/18 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Z. T., M.T., D. T., L. M., K.M. i M.M. złożyli
do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Komisji
do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 11 grudnia 2024 r.
nr KR III R 54c/18 stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 6 lipca 2012 r. nr 303/GK/DW/2012 zmieniającej decyzję Prezydenta m.st. Warszawy
z dnia 7 lutego 2008 r. nr 65/GK/DW/2008 o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
W skardze skarżący zawarli również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia
21 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 356/25, po rozpoznaniu wniosku skarżących, odmówił wstrzymania wykonania wyżej wskazanej decyzji.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazali, iż w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wyrażone w art. 61 § 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.").
Sąd wywodził, że niewątpliwie zaskarżona decyzja organu z dnia 11 grudnia 2024 r.
nr KR III R 54c/18, spowodowała zmianę w zakresie stanu prawnego nieruchomości, której dotyczy decyzja Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 6 lipca 2012 r. zmieniająca decyzję z dnia 7 lutego 2008 r. - albowiem stwierdzenie nieważności decyzji w całości spowodowało, że wniosek dekretowy będzie podlegał ponownemu rozpoznaniu. Przy czym decyzja ta wywiera skutek ex tunc, co oznacza, że prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości nigdy nie zostało przyznane. Skutkiem zaskarżonej decyzji jest zatem pozbawienie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości osób, którym prawo to przysługiwało. Sam ten fakt nie był jednak, zdaniem Sądu, wystarczającą przesłanką do wstrzymania wykonania decyzji, gdyż ma charakter odwracalny, ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji będzie skutkowało przywróceniem tego prawa.
Odnosząc się ponadto do argumentacji wniosku, Sąd wskazywał, że istotnie, dokonanie wpisu w księdze wieczystej w wyniku wydania decyzji w niniejszej sprawie znajduje podstawę prawną w art. 40 ust. 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r. poz. 795 ze zm.), zgodnie z którym decyzja, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2, 3 lub 3a oraz ust. 3, stanowi podstawę wykreślenia w księdze wieczystej wpisu dokonanego na podstawie uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej, decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, o której mowa w art. 29 ust. 3, lub zaświadczenia o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, lub na podstawie aktu notarialnego sporządzonego z uwzględnieniem uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej albo dokonanych po tym wpisie wpisów użytkowania wieczystego lub własności nieruchomości, oraz stanowi podstawę wpisania jako właściciela odpowiednio m.st. Warszawy albo Skarbu Państwa. Z kolei stosownie do ust. 2 tego przepisu, ust. 1 stosuje się odpowiednio do wpisu dokonanego na podstawie aktu notarialnego, na mocy albo wskutek którego osoba trzecia nabyła prawo. Okoliczność ta, jak podnosił Sąd, również nie mogła jednak stanowić podstawy do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, jako że dokonanie wpisu w księdze wieczystej także nie jest okolicznością nieodwracalną. Ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd będzie stanowiło podstawę do wykreślenia dokonanego wpisu i powrót do stanu sprzed wydania zaskarżonej decyzji.
Skarżący wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc zarzuty naruszenia:
1) art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że w z związku z wykonaniem decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich nr KR III R 54c/18 z 11 grudnia 2024 r. (sygn. akt: KR III R 54/18) nie zachodzą dla skarżących skutki wynikające z tego przepisu, związane z wykonaniem zaskarżonej decyzji, tj. niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a to z tego względu, że zdaniem Sądu I instancji dokonanie wpisów w księdze wieczystej KW nr [...] oraz KW nr [...], skutkujących wykreśleniem wpisów prawa użytkowania wieczystego przysługującego m.in. Z.T., M.T., D.T., L.M., K.M. oraz M. M., nie jest okolicznością nieodwracalna, a zatem wykreślone wpisy zostaną przywrócone w przypadku uchylenia wskazanej powyżej decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich,
podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien był dojść do przekonania, że skoro:
a) ustawodawca w art. 61 § 3 p.p.s.a. posługuje się pojęciem "trudnych do odwrócenia skutków", wyrządzonych przez wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, nie zaś skutków "niemożliwych do odwrócenia", które to pojęcie, zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem sądów administracyjnych, oznacza takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (a więc, że są to skutki możliwe do odwrócenia),
b) zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym
w różnych sprawach oraz w różnych składach orzekających, już tylko sama potencjalność zmiany stosunków własnościowych nieruchomości objętej zaskarżona decyzją lub możliwość dokonania zmian w dotyczącej jej księdze wieczystej, stwarzają niebezpieczeństwo spowodowania przez te decyzję skutków trudnych do odwrócenia, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.,
c) które to zagrożenie zmiany stosunków cywilnoprawnych oraz dokonania zmian w księdze wieczystej KW nr [...] oraz KW nr [...] w okolicznościach niniejszej sprawy jest realne, a nie tylko potencjalne, albowiem nie tylko - na co wskazano w uzasadnieniu wniosku - tego rodzaju praktyka, zgodnie z którą Prezydent m.st. Warszawy, nie oczekując na prawomocne zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiocie kontroli decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, wnosi o wykreślenie beneficjentów decyzji dekretowych, jest praktyką powszechną, a nadto sam Prezydent m.st. Warszawy niejako "doniósł na siebie" wskazując na rzekome wadliwości m.in. decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących przedmiotowej nieruchomości (co dodatkowo wskazuje, że jest bezpośrednio zainteresowany wynikiem sprawy oraz odebraniem przedmiotowej nieruchomości jej prawowitym właścicielom),
d) ale również jest realne z tego powodu, że Prezydent m.st. Warszawy działając w imieniu m.st. Warszawy wnioskami z 21 oraz 24 lutego 2025 r. (a więc złożonymi już po dacie wniesienia skargi obejmującej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez skarżących) wystąpił o wykreślenie w działach II właściwych ksiąg wieczystych, w tym w działach II księgi wieczystej KW nr [...] oraz KW nr [...] odpowiednio wpisów użytkowania wieczystego albo wpisów prawa własności, w tym poczynionych na rzecz skarżących,
e) tym samym, w przypadku uwzględnienia wskazanych powyżej wniosków przez sąd wieczystoksięgowy oraz wykreślenia powyższych praw, pomimo braku prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministarcyjnego dotyczącego kontroli wskazanej powyżej zaskarżonej decyzji, skarżący utracą przysługujące im prawa, zaś m.st. Warszawa będzie mogło rozporządzać prawem własności przedmiotowych nieruchomości przy ul. [...] w Warszawie (jako ich właściciel) w ten sposób, że na rzecz osoby trzeciej ustanowi prawo użytkowania wieczystego (własności) w zakresie udziałów przysługujących dotychczas skarżącym, które to osoby trzecie nabędą je w dobrej wierze oraz w zaufaniu do treści księgi wieczystej stosownie do art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 146), co spowoduje wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych, wywołanych przez (nieprawomocną jeszcze) zaskarżoną decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich,
to wniosek skarżących o wstrzymanie wykonania zakażonej decyzji, wniesiony na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., powinien zostać uwzględniony w całości;
a także będące skutkiem powyższego, naruszenie:
2) art. 61 § 1 i § 5 w związku z art. 133 § 1 oraz w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji odmówienie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy w świetle powyższych twierdzeń oraz okoliczności sprawy, na które pełnomocnik skarżących wskazał również we wniosku objętych skargą z 29 stycznia 2025 r., jak i dowodów załączonych do tego wniosku na ich poparcie (co potwierdzają również okoliczności objęte pkt 1.d) oraz dowody na ich poparcie objęte pkt IV niniejszego zażalenia) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien był dojść do przekonania, że w odniesieniu do zaskarżonej decyzji występują przesłanki wynikające z art. 61 § 3 p.p.s.a., a zatem Sąd I instancji powinien był wstrzymać jej wykonanie.
W związku w powyższymi zarzutami skarżący wnosili o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości.
Ponadto, na podstawie art. 61 § 3 w zw. z. z art. 106 § 3 oraz art. 197 § 2 oraz art. 193 p.p.s.a., skarżący wnosili o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodów
z dołączonych do zażalenia wniosków Prezydenta m.st. Warszawy z 21 i 24 lutego 2025 r. o wpisy w księgach wieczystych na okoliczności i fakty wynikające z ich treści, w tym na fakt wszczynania postępowań wieczystoksięgowych na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r. poz. 795) przez Prezydenta m.st. Warszawy, mających na celu wykreślenie beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnych w księgach wieczystych oraz wpisanie w ich miejsce m.st. Warszawy albo zamknięcie ksiąg wieczystych prowadzonych dla lokali stanowiących odrębną własność na podstawie nieprawomocnych decyzji wydanych przez Komisie do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich w postępowaniu rozpoznawczym sygn. akt KR III R 54/18, w tym na podstawie zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie jest zasadne.
Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania.
Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji ustanowiona została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłaby dla strony wywołać decyzja, zanim zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem legalności.
W orzecznictwie wskazuje się, że przez pojęcie "wyrządzenia znacznej szkody" należy rozumieć szkodę majątkową jak i niemajątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia ani nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego. Natomiast "trudne do odwrócenia skutki", to skutki prawne lub faktyczne, które spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, które trudno odwrócić z uwagi na następstwa prawne lub faktyczne danego rozstrzygnięcia o istocie sprawy, o prawach i obowiązkach stron. Chodzi przy tym o potencjalność owych skutków, nie jest bowiem wymagalne, aby skutki te rzeczywiście wystąpiły.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie uznać należy, że - z uwagi na skutki prawno-rzeczowe, jakie może wywołać zaskarżona decyzja przedstawione przez skarżących we wniosku a następnie powtórzone w zażaleniu związane z wystąpieniem przez Prezydenta m. st. Warszawy do sądu wieczystoksięgowego z wnioskami o wykreślenie w księgach wieczystych wpisów dotyczących udziałów w prawie użytkowania wieczystego oraz prawa własności - zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie instytucji ochrony tymczasowej. Niewstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji mogłoby bowiem wyrządzić znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki w postaci utraty przez skarżących praw wpisanych w księdze wieczystej, co w konsekwencji spowoduje wyłączenie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w sytuacji dalszego obrotu prawnego przedmiotową nieruchomością przez m. st. Warszawa. Zatem w realiach rozpoznawanej sprawy potencjalność zaistnienia zmiany stosunków cywilnoprawnych, które mogą powstać w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji, w tym nie wykluczając zmian stosunków własnościowych, jest - wbrew twierdzeniom Sądu Wojewódzkiego - okolicznością przemawiającą za wstrzymaniem jej wykonania, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, organ nie będzie mógł – przy użyciu dostępnych mu środków prawnych – cofnąć skutków tych zmian jednostronną czynnością (aktem).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 188 i art. 197 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.