I OZ 490/25

I OZ 490/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-08-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2489/24 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-04-29
I OZ 144/25 - Postanowienie NSA z 2025-03-20
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 128 § 1 pkt 1, art. 130 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.B., E.B. i L.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2489/24 umarzające postępowanie sądowe w sprawie ze skargi W.B., M.B., E.B. i B.S. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z 7 maja 2019 r. nr KR III R 15/18 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 29 kwietnia 2025 r. o sygn. akt I SA/Wa 2489/24 umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi W.B., M.B., E.B. i B.S. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z 7 maja 2019 r., nr KR III R 15/18, w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 września 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1504/19, zawiesił powyższe postępowanie z uwagi na śmierć skarżącej B.S. Przez pięć lat od dnia zawieszenia postępowania nie zostało ono podjęte, a więc spełniona została określona w art. 130 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") przesłanka obligująca Sąd do umorzenia zawieszonego postępowania.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli W.B., E.B. i L.B. (dalej: żalący się) reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucili w nim naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 130 § 1 pkt 3 w zw. z art. 128 § 1 pkt 1 oraz at. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej jako "Konstytucja") poprzez przyjęcie, że o możliwości umorzenia zawieszonego postępowania z uwagi na śmierć strony przesądza sama tylko okoliczność braku możliwości wykazania stosownym dokumentem następstwa prawnego po zmarłym;
2) art. 153 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 193 i art. 141 § 4 oraz w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji oceny prawnej wynikającej z postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2024 r., sygn. I OZ 741/24 oraz z 20 marca 2025 r., sygn. I OZ 144/25;
3) art. 130 § 1 pkt 1 w zw. z art. 51 oraz art. 57 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji poprzez umorzenie przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego w całości, a więc także w zakresie, w jakim zostało ono wszczęte ze skarg pozostałych skarżących, innych niż zmarła skarżąca;
4) art. 124 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 2 w zw. z art. 25 § 1 p.p.s.a. oraz art. 8 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1061 ze zm.; dalej jako "k.c.") poprzez nie zawieszenie przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na śmierć E.B.;
5) art. 130 § 1 pkt 3 w zw. z art. 131 p.p.s.a. poprzez umorzenie postępowania w całości, mimo że nie zostały w ogóle spełnione przesłanki przemawiające za jego umorzeniem, ewentualnie nie było możliwe jego umorzenie w zakresie, w jakim postępowanie to zostało zainicjowane ze skarg innych skarżących niż zmarła B.S.
Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie co do zasady zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego zakończonego postanowieniem o umorzeniu postępowania nie było zagadnienie zaistnienia podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania. Kwestia ta była już przedmiotem odrębnego postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 31 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2489/24, które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2025 r., sygn. akt I OZ 144/25. Bezskuteczny jest zatem zarzut naruszenia art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i tym samym jako chybione należy ocenić twierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie wskazano (w rozumieniu powołanego przepisu) następców prawnych zmarłej. Wprawdzie spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, niemniej winien jest legitymować się dokumentem potwierdzającym, że jest spadkobiercą zmarłej strony postępowania sądowoadministracyjnego – odpisem prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej osobie bądź zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia sporządzonym przez notariusza. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika, wskazanie osób wchodzących w skład kręgu spadkobierców nie jest tożsame ze wskazaniem następców prawnych zmarłego. W konsekwencji nie sposób podzielić zapatrywania autora zażalenia, iż umarzając postępowanie Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd umarza zawieszone postępowanie w razie śmierci strony, po upływie pięciu lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny. Natomiast w myśl art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności: w razie śmierci strony – od dnia zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo od dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku.
Stosownie zatem do art. 130 § 1 pkt 3 i art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a. umorzenie postępowania zawieszonego z powodu śmierci strony następuje w razie niezgłoszenia się lub niewskazania jej następców prawnych oraz nieustanowienia kuratora spadku, przy jednoczesnym upływie pięcioletniego okresu od wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z powodu śmierci strony.
Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do kwestii dopuszczalności zastosowania cytowanego art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. z uwagi na upływ pięciu lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z uwagi na śmierć jednej ze skarżących.
W realiach niniejszej sprawy postanowienie o zawieszeniu postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie z powodu zgonu B.S. zostało wydane 20 września 2019 r. Spełniona jest zatem przesłanka zastosowania art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a., gdyż upłynęło więcej niż pięć lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny i zaskarżone postanowienie Sądu I instancji należałoby uznać za odpowiadające dyspozycji wskazanego przepisu. Jednakże taka konstatacja pomija słusznie akcentowaną w zażaleniu wielość skarżących w przedmiotowej sprawie, prowadząc do pozbawienia pozostałych skarżących prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że na upływ terminu z art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wpływ miały przyczyny związane z regulacją postępowania cywilnego w sprawie spadkowej po B.S., a więc okoliczność niezależna w zasadzie od pozostałych skarżących. W tych warunkach umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego w całości z uwagi na śmierć jednej skarżącej, stanowi w istocie zamknięcie pozostałym skarżącym drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw, co jest wprost zakazane przez art. 77 ust. 2 Konstytucji. Mimo woli poddania zaskarżonej decyzji kontroli sądu administracyjnego, skarżący nie mogą zrealizować swojego konstytucyjnego prawa do uzyskania wyroku sądowego (element prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji) z przyczyn w znacznej mierze od nich niezależnych. Stąd umorzenie postępowania na obecnym etapie w analizowanej sprawie stanowiłoby przejaw nadmiernego formalizmu i obarczania strony skarżącej negatywnymi konsekwencjami niezależnych od niej okoliczności (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OZ 418/17). Z tych właśnie względów zaskarżone postanowienie narusza art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji i stąd nie mogło się ostać oraz musiało zostać uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji rozważy umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego w części obejmującej skargę B.S.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.