I OZ 459/25

I OZ 459/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
II SA/Gd 203/25 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2025-11-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 5a § 1 i § 5
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 18, art. 19, art. 184 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2025 r. o odmowie wyłączenia sędziego WSA Krzysztofa Kaszubowskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 203/25 ze skargi B.J. na postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia 31 stycznia 2025 r., nr NSP-VIII.7581.1.1.2025.DL w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie zawieszenia postępowania dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 27 maja 2025 r. (brak oznaczenia sygnatury) odmówił wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztofa Kaszubowskiego od rozpoznania sprawy ze skargi B.J. (dalej: skarżąca) na postanowienie Wojewody Pomorskiego z 31 stycznia 2025 r., nr NSP-VIII.7581.1.1.2025.DL, którym stwierdzono niedopuszczalność zażalenia na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania.
We wniosku o wyłączenie skarżąca podniosła, że sędzia jako wiceprezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przeszłości wielokrotnie orzekał na jej szkodę, m.in. w sprawie zabytku w K., bez żadnych dokumentów zabytku, czym naraził skarżącą na trwające wiele lat szkody materialne. W sprawie dotyczącej zabytku w K. również nie ma właściwych dokumentów zabytku, co dla sędziego może nie stanowić przeszkody dla orzekania i stwierdzenia braku konieczności zawieszenia postępowania, mimo niewykazania właściwych dokumentów geodezyjnych i karty zabytku. Nadto, wskazany sędzia został powołany przez upolitycznioną KRS, która w ocenie skarżącej, w ten sposób nagrodziła sędziego za orzekanie w sprawach skarżącej sprzecznie z prawem, ale zgodnie z oczekiwaniami władzy.
Oddalając wniosek o wyłączenie Sąd I instancji wyjaśnił, że wątpliwość co do bezstronności sędziego musi wynikać z uzasadnionych obiektywnych powodów, musi być realna, nie wystarczy samo subiektywne podejrzenie czy odczucie strony co do braku bezstronności sędziego. Nie można upatrywać wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego tylko w tym, że ten sam sędzia brał udział w rozpoznawaniu innej sprawy z udziałem wnioskodawcy, z której przebiegu ten ostatni nie był zadowolony. Sędzia złożył oświadczenie w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a. podając, że nie zachodzi żadna okoliczność, która mogłaby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, jak też żadna z okoliczności wymienionych w art. 18 p.p.s.a. Sąd I instancji ocenił, że w sprawie nie stwierdzono podstaw do wyłączenia, określonych w art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a., nie świadczą o nich wątpliwości wyrażone przez stronę. Natomiast jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22, zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm., dalej: p.u.s.a.). Z tego powodu wniosek skarżącej podlegał rozpoznaniu na zasadach ogólnych.
W zażaleniu skarżąca wniosła o weryfikację oświadczenia sędziego przez zbadanie orzeczeń SKO w Gdańsku, w których orzekał, a które były przedmiotem skarg do sądu. Zarzuciła też, że Sąd I instancji bezzasadnie pominął art. 5a p.u.s.a., a w konsekwencji nie odniósł się do kwestii polityczności KRS, która nominowała sędziego. W zażaleniu zawarto też zastrzeżenie, że zarzut powołania przez wadliwie ukształtowaną KRS dotyczy również członka składu orzekającego w przedmiocie wyłączenia, co świadczy o braku bezstronności i apolityczności postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zażalenie nie podlega uwzględnieniu.
Mając na uwadze zarzut skierowany pod adresem członka składu orzekającego w I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wskazana okoliczność nie stanowi przesłanki wyłączenia od orzekania z mocy ustawy, które są określone w art. 18 § 1 p.p.s.a., nie uzasadnia zatem przyjęcia skutku nieważności postępowania przed Sądem I instancji.
Nie jest też uzasadniony zarzut, że rozpoznając wniosek Sąd I instancji winien był rozważyć przesłanki objęte trybem uregulowanym w art. 5a p.u.s.a. Od 15 lipca 2022 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw. Ten akt prawny wprowadził nową instytucję procesową, umożliwiającą badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz postępowaniu sędziego po powołaniu, jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy zostaną podniesione wątpliwości co do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy. Instytucja ta została wprowadzona do wszystkich aktów regulujących ustrój sądów, w tym do ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. W uzasadnieniu do projektu zmian wskazano, że "celem tej instytucji jest zapewnienie uczestnikom postępowania sądowego lub sądowo-administracyjnego gwarancji procesowych, że nie występują jakiekolwiek wątpliwości odnośnie bezstronności i niezawisłości sędziego orzekającego w sprawie". Niewątpliwie jednak bezpośrednią przyczyną wprowadzenia do systemu prawnego powyższej instytucji było podważanie statusu sędziów, którzy zostali powołani przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Prawidłowo Sąd I instancji wskazał na uchwałę I FPS 3/22, zgodnie z którą zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. W uchwale tej nawrócono uwagę, że zakresy przedmiotowe okoliczności stanowiących podstawy do wyłączenia sędziego przewidziane w art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a § 1 p.u.s.a. są rozłączne. Odrębne są także procedury rozpoznawania obu wniosków, w tym liczebność i sposób wyłonienia składu orzekającego, inne są terminy do złożenia każdego z wniosków i inne wymagania formalne. Ze względu na te różnice, nie jest dopuszczalne badanie przesłanek objętych art. 5a § 1 p.u.s.a. w trybie przewidzianym do rozpoznania wniosku o wyłączenie, złożonego zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a. Z podanych względów, Sąd I instancji nie miał podstaw do badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Analogicznie, również Naczelny Sąd Administracyjny, w toku postępowania zażaleniowego, nie ma podstaw do badania takich zarzutów pod adresem sędziego orzekającego w składzie Sądu I instancji. Postępowania w tym zakresie nie zostały przez skarżącą zainicjowane.
Prawidłowe jest także stanowisko Sądu I instancji odnośnie do braku podstaw do wyłączenia sędziego objętego wnioskiem skarżącej od rozpoznania niniejszej sprawy.
Zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego, powinna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Wskazane przez skarżąca okoliczności tego warunku nie spełniają. Nie uprawdopodobniono żadnej z przesłanek ustawowego wyłączenia, wymienionych w art. 18 § 1 p.p.s.a. W szczególności, nie wskazano na zaistnienie przesłanki z art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a., zgodnie z którym sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Objęty wnioskiem sędzia nie orzekał w sprawie na etapie postępowania administracyjnego.
Argumenty podniesione przez skarżącą nie wskazują również, aby zachodziły podstawy do wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Ugruntowane jest w orzecznictwie stanowisko, że okoliczności takich nie stanowi fakt uprzedniego orzekania przez sędziego w innych sprawach strony, w których orzekając sędzia wydał orzeczenia nie realizujące wniosków i oczekiwań strony. Wydawane z udziałem sędziego jako członka SKO orzeczenia podlegają ewentualnej kontroli sądowej. Nie ma zatem oparcia w przepisach wniosek zażalenia o weryfikację oświadczenia sędziego w oparciu o nieokreślone orzeczenia SKO. To wnioskujący o wyłączenie sędziego ma obowiązek uprawdopodobnić przesłanki wyłączenia, co oznacza ich dostatecznie rzeczowe uargumentowanie. Podstawą wyłączenia sędziego na wniosek jest uzasadniona wątpliwość strony stwarzająca podstawy do przyjęcia, że sędzia mógłby nie orzekać w danej sprawie sposób bezstronny. Wątpliwości uzasadnione, to wątpliwości występujące w stosunku do obiektywnych okoliczności występujących faktycznie, nie zaś będących wynikiem subiektywnego przekonania składającego wniosek o wyłączenie sędziego lub występujących potencjalnie. Miernikiem zasadności wątpliwości są zasady doświadczenia życiowego i możliwość uznania, że ze względu na określoną sytuację, przeciętna i racjonalnie rozumująca osoba ma podstawy do obawy, że dany sędzia rozstrzygający jej sprawę, jest w jakiś sposób zainteresowany jej wynikiem bądź też żywi wobec strony jakiekolwiek uprzedzenia, bądź może faworyzować stronę przeciwną. Nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego, uzasadniana wyłącznie wynikami dotychczas przeprowadzonych w udziałem tego sędziego postępowań. Ich rezultat, nieakceptowany przez stronę, nie jest z tego tylko powodu wadliwy. Jest rzeczą powszechnie obserwowaną w praktyce orzeczniczej, że strony z reguły na tyle silnie emocjonalnie traktują własne sprawy, że winą za ich niepowodzenie często obarczają czynnik zewnętrzne, nie dopuszczając myśli, że ich roszczenia nie znajdują uzasadnienia w przepisach i z tego względu nie mogą zostać zaspokojone. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, że podana we wniosku przyczyna wyłączenia sędziego nie wywołuje uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.