I OZ 431/22

I OZ 431/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 28 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SAB/Wa 95/22 po rozpoznaniu wniosku T. N. kuratora spadku po H. L. z 21 marca 2022 r. o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi B. Z. kuratora spadku po B. R. i D. R. na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenia nieważności orzeczenia postanawia oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z 7 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SAB/Wa 95/22 (dalej postanowienie z 7 kwietnia 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił dopuszczenia T. N. kuratora spadku po H. L. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że B. Z. kurator spadku po B. R. i D. R. (dalej skarżąca) wystąpiła dnia 17 stycznia 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia jej wniosku z 21 grudnia 2020 r. o stwierdzenia nieważności orzeczenia.
T. N. kurator spadku po H. L. pismem z 21 marca 2022 r. wniósł o dopuszczenie go do udziału w charakterze uczestnika powyższego postępowania sądowego. W uzasadnieniu wskazał, że H. L. to spadkobierczyni ustawowa ciotki D. R., a zatem jego udział w niniejszym postępowaniu uzasadniony jest koniecznością ochrony praw i interesów spadkobierców H. L., w imieniu których faktycznie działa jako kurator. Wnioskodawca jako kurator spadku po ww. osobie jest uczestnikiem postępowania zarówno w sprawie dotyczącej ustanowienia kuratora spadku po B. R. i D. R. (sygn. akt [...]) i postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po tych osobach (sygn. akt [...]).
Sąd I instancji podniósł, że udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego... (art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej ppsa). Wniosek pochodzący od osób, które nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym winien zawierać stosowną argumentację co do tego, że jego wynik ma związek z ich interesem prawnym, a obowiązek wykazania tego interesu spoczywa na wnioskodawcy. W tej sprawie wniosek T. N. kuratora spadku po H. L. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie mógł - w ocenie Sądu I instancji - zostać uwzględniony z tego powodu, że wnioskodawca nie wykazał, by sprawa dotyczyła interesu prawnego osoby, której prawa reprezentuje. We wniosku wskazano, że H. L. to spadkobierczyni ustawowa ciotki D. R. (osoby, której prawa reprezentuje skarżąca), to jednak nie przedłożono na tę okoliczność stosownego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej. Wskazano jedynie, że postępowanie takie pozostaje w toku, o czym świadczy już sama okoliczność, że prawa D. R. reprezentuje kurator jej spadku. Wobec śmierci strony konieczne jest ustalenie kręgu jej następców prawnych. Tylko następcy prawni zmarłej strony mają legitymację do wstąpienia w jej miejsce w postępowaniu sądowym. Dowodem istnienia następstwa prawnego po osobie zmarłej jest postanowienie właściwego polskiego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Takich dokumentów dotyczących dziedziczenia po D. R. (w tym dziedziczenia spadku przez H. L., reprezentowanej przez wnioskującego kuratora) w przedmiotowym postępowaniu nie przedstawiono. W ocenie Sądu I instancji, mimo że w sytuacji prawomocnego zakończenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po D. R. i uznania przez sąd powszechny, że spadkobiercą ww. osoby była H. L., niniejsze postępowanie będzie miało znaczenie dla spadkobierców drugiej z ww. osób, to na obecnym etapie jest to wyłącznie interes faktyczny tych osób (bowiem nie stwierdzono jeszcze, kto jest spadkobiercą skarżącej reprezentowanej przez kuratora). Podniesione przez wnioskodawcę argumenty pozwoliły jedynie na stwierdzenie, że posiada on ewentualny interes faktyczny w przystąpieniu do postępowania, który nie skutkuje spełnieniem przesłanek z art. 33 § 2 ppsa; k. 35-35 akt sądowych).
Zażalenie na postanowienie z 7 kwietnia 2022 r. złożył T. N. kurator spadku po H. L. (dalej żalący się) reprezentowany przez adw. F. C., zrzucając postanowieniu naruszenie art. 33 § 2 ppsa przez przyjęcie, że kurator spadku nie ma interesu prawnego (a ma wyłącznie interes faktyczny) w dołączeniu do postępowania, którego przedmiot dotyczy interesu prawnego spadkobierców, których kurator zastępuje, podczas gdy funkcją kuratora spadku jest ochrona interesów spadkobierców i dbanie o masę spadkową. Żalący się wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i dopuszczenie go do postępowania (k. 47-48 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony (art. 33 § 1 ppsa). Udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego ... (art. 33 § 2 zdanie pierwsze in princ. ppsa).
Z przytoczonej regulacji wynika, że w przypadku osób wskazanych w art. 33 § 1 ppsa dopuszczenie do udziału w postępowaniu następuje z mocy prawa, natomiast w przypadku podmiotów wymienionych w art. 33 § 2 ppsa, koniecznym jest złożenie stosownego wniosku. Warunkiem uwzględnienia przez sąd rozważanego wniosku jest dowiedzenie przez podmiot wnioskujący o dopuszczenie go do udziału w charakterze uczestnika, że wynik postępowania administracyjnego dotyczy jego interesu prawnego (postanowienie NSA z 20.1.2010 r. II OZ 369/10; postanowienie WSA w Lublinie z 20.1.2010 r. II SA/Lu 765/09, aprobowane przez J. Drachala, J. Jagielskiego, M. Cerkę w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 264, nb 8). Innymi słowy, wnioskodawca winien wykazać, że spełnia przesłanki, o których stanowi art. 33 § 2 ppsa - przedstawić dowody i argumenty, które przemawiają za tym, że wynik postępowania przed sądem administracyjnym będzie dotyczył jego interesu prawnego.
W judykaturze sądów administracyjnych i w doktrynie przedmiotu, ugruntowało się stanowisko, które Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie aprobuje, że stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawną a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, tj. sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, które mogą stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji (przykładowo postanowienie NSA z 22.9.2010 r. I OZ 709/10, Lex 741962). Odpowiednio pogląd ten odnośnie do istnienia interesu prawnego odnieść należy do ewentualnej bezczynności organu w postępowaniu administracyjnym.
Odwołując się do podobnej regulacji zawartej w art. 510 kpc, wskazać należy, że zainteresowany, przystępując do danego postępowania nieprocesowego, powinien wskazać, jakich konkretnie jego praw lub obowiązków ma dotyczyć wynik postępowania. Obowiązkiem sądu jest nie tylko pozytywne ustalenie kręgu zainteresowanych, ale również eliminacja z urzędu takich uczestników, którzy nie wykazują wyraźnego interesu uczestnictwa, a wynik postępowania ich nie dotyczy (A. Zieliński/K. Flaga-Gieruszyńska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, C.H. Beck 2022 r., s. 1196, nb 13, 14 do art. 510 kpc).
Podstawowe zadania kuratora spadku określa art. 667 § 1-3 kpc. W myśl art. 667 § 1 kpc, kurator spadku powinien starać się o wyjaśnienie, kto jest spadkobiercą, i zawiadomić spadkobierców o otwarciu spadku. Zgodnie z art. 667 § 2 kpc, kurator spadku zarządza majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu spadku. Do sprawowania zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości. Stosownie do art. 667 § 3 kpc, w przypadku gdy w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo i ustanowiono zarząd sukcesyjny tym przedsiębiorstwem, jest ono wyłączone z zarządu majątkiem spadkowym sprawowanego przez kuratora spadku. Zasadniczo więc kurator strzeże majątku spadkowego oraz stara się dotrzeć do spadkobierców, dbając jednocześnie o zabezpieczenie ich interesów.
W oparciu o art. 1020 kc i art. 510 § 2 w zw. z art. 669 kpc, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w sytuacji odrzucenia spadku przez spadkobiercę ustawowego dziedziczącego spadek w pierwszej kolejności sąd prowadzący postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku wzywa do udziału w sprawie - jako zainteresowane - osoby nabywające spadek według ogólnych reguł dziedziczenia ustawowego w dalszej kolejności (postanowienie SN z 10.12.1992 r. II CRN 135/92, Legalis).
Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, nie ma także podstaw do przyjęcia, by Skarb Państwa był zainteresowany w każdej sprawie o stwierdzenie nabycia spadku ze względu na swoje ewentualne prawo do dziedziczenia w braku spadkobierców ustawowych. Sąd ma obowiązek wezwania Skarbu Państwa do udziału w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku tylko wówczas, gdy w danej sprawie istnieją realne szanse dziedziczenia spadku przez państwo (orzeczenie SN z 28.1.1949 r. C 1089/48, PiP 1949/6-7/s. 149).
Mając na uwadze treść przytoczonych przepisów, powyższe rozważania, jak i przywołane poglądy orzecznictwa, stwierdzić należy że brak jest podstaw do automatycznego przyjęcia, że każdy spadkobierca ustawowy lub - jak w tej sprawie - kurator spadku takiego spadkobiercy będzie osobą zainteresowaną uczestnictwem w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym w rozumieniu art. 33 § 2 ppsa. Dziedziczenie ustawowe, a więc kolejne kręgi spadkobierców ustawowych zostały określone w art. 931 i nast. kc. H. L. była córką E. L. i M. S. (k. 27 akt sądowych). D. R. pochodziła z domu L. Żalący się nie przedstawia dokumentów (aktów stanu cywilnego), wskazujących w której kolejności powołana z ustawy do spadku po D. R. była H. L., przy czym żalący się podnosi, że D. R. była ciotką H. L. (k. 26 akt sądowych). Tym samym, nawet w świetle twierdzeń żalącego się, H. L. nie była powołana w pierwszej kolejności, lecz co najwyżej w dalszej kolejności z ustawy do spadku po D. R. (co będzie przedmiotem wiążących ustaleń Sądu powszechnego we właściwym postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku). Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, tylko następcy prawni zmarłej strony mają legitymację do wstąpienia w jej miejsce w postępowaniu sądowym. W przypadku dziedziczenia ustawowego następcą prawnym osoby fizycznej może być wyłącznie jej spadkobierca. Dowodem istnienia następstwa prawnego po osobie zmarłej jest postanowienie właściwego polskiego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Na obecnym etapie postępowania skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu urzędowego stwierdzającego nabycie spadku po D. R., w tym przez H. L., której kuratorem spadku jest żalący się. O ile zatem nie sposób nie zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że dbanie o masę spadkową, należące do obowiązków kuratora spadku, wynika z ustawy, a przez to wiąże się z interesem nie tylko faktycznym spadkobierców, lecz także prawnym, o tyle brak jest dowodu na okoliczność, że H. L. jest spadkobiercą po swej ciotce D. R. Tym samym, nie sposób stwierdzić, że kurator spadku po H. L. ma interes prawny w uczestnictwie w niniejszym postępowaniu. Dlatego zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Kurator spadku H. L. T. N. podnosił, m.in., że jest uczestnikiem postępowania w sprawie o ustanowienie kuratora spadku po B. R. i D. R. ([...]) i postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po B. R. i D. R. ([...]). Pierwsze z tych postępowań zostało już prawomocnie zakończone postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z 9 grudnia 2021 r. [...] (dalej postanowienie [...]) oddalającym apelację Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] od orzeczenia zawartego w punkcie 9 postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z 1 grudnia 2020 r. [...] (k. 64 akt sądowych). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 9 postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z 1 grudnia 2020 r. [...] nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii uczestnictwa T. N. kuratora spadku po H. L. w niniejszym postępowaniu. Zwrócić należy uwagę, że postanowieniem z 1 grudnia 2020 r. [...] Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w punkcie: 4 oddalił wniosek o ustanowienie kuratora spadków po B. R. i D. R. w osobie r. pr. T. N.; 5. oddalił wniosek o ustanowienie kuratora spadków po B. R. i D. R. w osobie F. C. (k. 65 akt sądowych). W konsekwencji, ani postępowanie [...] (prawomocnie zakończone postanowieniem [...]) nie potwierdziło istnienia interesu prawnego T. N. kuratora spadku po H. L. w niniejszym postępowaniu, ani też postępowanie [...] na obecnym etapie nie świadczy o istnieniu takiego interesu. Okoliczności te nie przemawiały za zasadnością zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.