I OZ 414/24

I OZ 414/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-08-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1714/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-01-31
Skarżony organ
Minister Finansów~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 124 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2015 poz 233
art. 170 ust. 4, art. 172 ust. 2
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń Zarządcy Tymczasowego Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej w W. oraz D. sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1714/23 o zawieszeniu postępowania sądowego w sprawie ze skarg S. w W. oraz G. sp. z o.o. w W. – Syndyka Masy Upadłości Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej w W. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 15 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) umorzyć postępowanie wywołane wniesieniem przez D. sp. z o.o. w W. zażalenia; 3) zwrócić D. sp. z o.o. w W. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od zażalenia.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1714/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skarg S. w W. oraz G. sp. z o.o. w W. – Syndyka Masy Upadłości Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej w W. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 15 października 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z dnia 19 czerwca 2023 r. sygn. akt XVIII GUp 1/19, w pkt 1 na podstawie art. 170 ust. 4 Prawa upadłościowego i naprawczego (w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2016 r.), odwołał z funkcji Syndyka Masy Upadłości Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej G. sp. z o.o. w W. z tego powodu, że w skład osoby prawnej będącej syndykiem wchodzi członek zarządu, któremu Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 7 czerwca 2023 r. zawiesił prawa wynikające z licencji doradcy restrukturyzacyjnego, w pkt 2 na podstawie art. 172 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego (w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2016 r.) powołał do czasu uprawomocnienia się postanowienia z pkt 1 Zarządcę Tymczasowego w osobie W. M., nr licencji [...].
Postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy zostało zaskarżone przez piastuna pełniącego funkcję syndyka. Sprawa odwoławcza zarejestrowana jest w Sądzie Okręgowym w Warszawie pod sygn. akt XXIII Gz 647/23.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawieszając postępowanie w niniejszej sprawie odwołał się do treści art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." i stwierdził, że przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu na obecnym etapie sprawy sądowoadministracyjnej doszło do utraty zdolności sądowej przez piastuna sprawującego funkcję syndyka działającego jako jeden ze skarżących, choć utrata ta obecnie nie może być uznana za definitywną wobec nieprawomocności postanowienia o odwołaniu dotychczasowego piastuna z funkcji syndyka. Wobec tego, że odwołanie przez sąd powszechny dotychczasowego piastuna funkcji syndyka nie jest przesądzone (postanowienie o odwołaniu tej osoby z funkcji syndyka nie jest prawomocne) istnieje czasowa przeszkoda do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego i wydania w tej sprawie orzeczenia kończącego sprawę sądowoadministracyjną. Skoro piastun sprawujący dotychczas funkcję syndyka kwestionuje odwołanie go przez sąd powszechny, a jego status prawny w niniejszym postępowaniu jest niepewny należało zawiesić postępowanie sądowe poprzez posłużenie się per analogiam regulacją z art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a., do czasu ustalenia który piastun funkcji syndyka (dotychczasowy odzyskujący zdolność sądową, czy nowy) będzie miał na stałe status prawny skarżącego syndyka.
Sąd odnosząc się do konieczności zawieszenia postępowania sądowego odniósł się w swoich rozważaniach do orzecznictwa Sądu Najwyższego, wskazując że zarządca tymczasowy i osoba pełniąca tę funkcję nie są następcami prawnymi dotychczasowego piastuna pełniącego funkcję syndyka (skarżącego). Takim następcą prawnym będzie natomiast osoba będąca następcą tej osoby w zakresie sprawowanej funkcji, tj. także syndyk.
Zarządca tymczasowy, to inny organ pozasądowy postępowania upadłościowego, działający w warunkach tymczasowego zabezpieczenia toku postępowania upadłościowego, ponieważ w postępowaniu tym nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o zawieszeniu postępowania sądowego (art. 299 Prawa upadłościowego i naprawczego). Ustanowienie zarządcy tymczasowego przez sąd po odwołaniu syndyka (art. 172 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego) nie ingeruje w pierwotne, skuteczne i wykonalne postanowienie o ogłoszeniu upadłości, w którym wyznaczono syndyka, tj. ten organ i jego piastuna (art. 51 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego). Potwierdza to widniejący aktualnie w KRS – Rejestrze przedsiębiorców nr [...] wpis syndyka masy upadłości G. sp. z o.o. w W.
W ocenie Sądu art. 144 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, dotyczący aktywnej postawy syndyka w innych postępowaniach sądowych nie ma odpowiedniego zastosowania do zarządcy tymczasowego, ponieważ przepis ten normuje wpływ ogłoszenia upadłości, na inne postępowania w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego (Tytuł III, Dział V, Rozdział 2 Prawa upadłościowego i naprawczego), a nie procedurę upadłościową po ogłoszeniu upadłości, w tym status prawny syndyka (Tytuł IV, Dział II, Rozdział 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego). Zarządca tymczasowy ma w założeniu przez pewien czas dbać o niezakłócony tok postępowania upadłościowego, a więc jego działania koncentrują się na czynnościach zarządzająco-zabezpieczających, co do majątku wchodzącego do masy upadłości. Z tymczasowej natury tej funkcji wynika, że organ ten
nie wykonuje wszystkich obowiązków syndyka, np. nie "obejmuje" majątku upadłego przy orzeczonej upadłości likwidacyjnej, nie przystępuje do likwidacji majątku upadłego (art. 173 Prawa upadłościowego i naprawczego).
Ponadto zauważono, że ustawodawca od 1 stycznia 2016 r. zrezygnował z organu tymczasowego jakim jest zarządca tymczasowy i instytucji odwołania syndyka z powodu zawieszenia praw z licencji syndyka przez Ministra Sprawiedliwości (art. 170 ust. 4 Prawa upadłościowego i naprawczego). Obecnie w takim przypadku sąd postanowieniem zmienia syndyka (art. 170 ust. 5 i 7 Prawa upadłościowego i naprawczego w nowym brzmieniu) i nie powołuje w takim przypadku żadnego organu tymczasowego, w szczególności syndyka tymczasowego, który jest wyznaczany do czasu uprawomocnienia się tylko postanowienia o odwołaniu syndyka (art. 170 ust. 2 i art. 172 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego w nowym brzmieniu).
Ten kierunek zmian ustawodawczych, w ocenie Sądu, świadczy o tym, że zamiarem ustawodawcy było uniknięcie problemów procesowych jakie wiązały się z niestałym statusem prawno-procesowym zarządcy tymczasowego w innych postępowaniach sądowych, w sytuacji gdy utrata zdolności sądowej przez dotychczasową osobę pełniącą funkcję syndyka i wstąpienie do sprawy nowego piastuna tej funkcji pozostawały kwestią otwartą.
Wobec powyższego Sąd uznał, że - do czasu prawomocnego ustalenia, kto jest piastunem funkcji syndyka i w związku z tym kto ma zdolność sądową jako strona postępowania sądowoadministracyjnego - postępowanie sądowe w niniejszej sprawie nie może się toczyć.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Zarządca Tymczasowy Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej w W., podnosząc zarzuty naruszenia:
1) art. 144 w zw. z art. 172 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2016 r. (art. 428 w zw. art. 449 i 456 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne - Dz. U. z 2015 r., poz. 978) poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów i błędne przyjęcie, że zarządca tymczasowy, do którego odpowiednio stosuje się przepisy o syndyku, nie ma legitymacji do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym;
2) art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na zawieszeniu postępowania sądowoadmnistracyjnego, mimo braku przesłanek określonych tym przepisem.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Ponadto zażalenie na postanowienie z dnia 14 lutego 2024 r. wniosła D. sp. z o.o. w W., zarzucając naruszenie art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez zawieszenie postępowania, podczas gdy nie było podstaw do jego zawieszenia na podstawie ww. przepisu, ponieważ do zarządcy tymczasowego ustanowionego na podstawie art. 172 ust 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze w zastępstwie syndyka odwołanego nieprawomocnym orzeczeniem, stosuje się odpowiednio przepisy o syndyku, a tym samym W. M. jest uprawniony do podejmowania działań w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym i ze względu na powyższe postępowanie powinno być kontynuowane.
Pismem z dnia 18 czerwca 2024 r. D. sp. z o.o. w W. cofnęła wniesione zażalenie i wniosła o podjęcie postępowania, wskazując że postanowieniem z dnia 5 czerwca 2024 r. sygn. akt XXIII Gz 647/23 Sąd Okręgowy w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych oddalił zażalenie G. sp. z o.o. w W. na postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy XVIII Wydział dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych z dnia 19 czerwca 2023 r. sygn. akt XVIII GUp 1/19 o odwołaniu G. sp. z o.o. w Warszawie z funkcji syndyka masy upadłości Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej w W.
Wobec powyższego, zdaniem wnoszącego zażalenie, odpadła przyczyna dla której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał zaskarżone postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę, sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, o czym stanowi art. 161 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie zaś do treści art. 197 § 2 oraz art. 193 P.p.s.a., powyższe przepisy stosuje się również do zażaleń.
W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby istniały przesłanki negatywne, określone w art. 60 P.p.s.a., a zatem wobec skutecznego cofnięcia zażalenia, postępowanie wywołane jego wniesieniem przez D. sp. z o.o. w W. należało umorzyć.
Odnosząc się natomiast do zażalenia wniesionego przez Zarządcę Tymczasowego Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej w W. zauważyć trzeba, że jak wynika z treści pisma D. sp. z o.o. w W. z dnia 18 czerwca 2024 r. prawidłowość odwołania G. sp. z o.o. w W. z funkcji syndyka masy upadłości została potwierdzona postanowieniem Sądu Okręgowego w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych z dnia 5 czerwca 2024 r. sygn. akt XXIII Gz 647/23, którym zostało oddalone zażalenie G. sp. z o.o. w W. na postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy XVIII Wydział dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych z dnia 19 czerwca 2023 r. sygn. akt XVIII GUp 1/19. Okoliczność ta, na którą powołała się D. sp. z o.o. w Warszawie w piśmie z dnia 18 czerwca 2024 r. nie spowodowała natomiast, że postępowanie wywołane zażaleniem Zarządcy Tymczasowego Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej w W. stało się bezprzedmiotowe. W sprawie należało bowiem ocenić czy Sąd I instancji w dacie wydania zaskarżonego postanowienia prawidłowo zastosował art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i zawiesił postępowanie.
Zażalenie jest zasadne.
Zgodnie z art. 124 § 1 P.p.s.a. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu: 1) w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3; 2) jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie; 3) jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w miejscowości pozbawionej wskutek nadzwyczajnych wydarzeń komunikacji z siedzibą sądu; 4) jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości; 5) w razie przedstawienia przez sąd w tym postępowaniu pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu albo Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej; 6) w przypadku, o którym mowa w art. 56; 7) jeżeli zarządca sukcesyjny przestał pełnić tę funkcję albo zarząd sukcesyjny wygasł, w przypadku gdy postępowanie toczyło się z udziałem zarządcy sukcesyjnego. Artykuł 124 § 1 P.p.s.a. reguluje zatem przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania, które powinno nastąpić niezwłocznie po stwierdzeniu przez sąd, że zaistniały okoliczności oznaczone w tym przepisie. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że zachodziła przesłanka obligatoryjnego zawieszenia postępowania, o której mowa w pkt 1 powołanego przepisu, tj. z uwagi na utratę zdolności sądowej przez piastuna sprawującego funkcję syndyka działającego jako jeden ze skarżących - Syndyka Masy Upadłości Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej w W. Naczelny Sąd Administracyjny jednakże nie podziela stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.
W sprawie bezsporne jest, że w dniu 19 czerwca 2023 r. dotychczasowy syndyk ustanowiony w toku prowadzonego postępowania upadłościowego został odwołany mocą postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie XVIII Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych (pkt 1). Tym samym postanowieniem (w pkt 2) powołano do czasu uprawomocnienia się postanowienia z pkt 1, tj. rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania syndyka, zarządcę tymczasowego w osobie W. M. Wskazane postanowienie w sprawie o sygn. akt XVIII GUp 1/19 zostało zaskarżone przez odwołanego z funkcji syndyka, a sprawa odwoławcza została zarejestrowana w Sądzie Okręgowym w Warszawie pod sygn. akt XXIII Gz 647/23 i na dzień wydania przez Sąd I instancji postanowienia o zawieszeniu postępowania orzeczenie z dnia 19 czerwca 2023 r. było nieprawomocne.
Zauważyć należy, że materialnoprawną podstawą powołanego postanowienia z dnia 19 czerwca 2023 r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233), dalej powoływanej jako "p.u.n.", w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2016 r. Zgodnie z art. 170 ust. 4 p.u.n., w przypadku cofnięcia lub zawieszenia praw wynikających z licencji syndyka przez Ministra Sprawiedliwości, sąd odwołuje syndyka, nadzorcę sądowego albo zarządcę. Stosowne zaś do treści art. 172 ust. 1 ww. ustawy, na postanowienie sądu w przedmiocie odwołania syndyka, nadzorcy sądowego albo zarządcy oraz na postanowienie sędziego-komisarza w przedmiocie upomnienia lub nałożenia grzywny na syndyka, nadzorcę sądowego i zarządcę albo ich zastępców i odwołania zastępców syndyka, nadzorcy sądowego i zarządcy przysługuje zażalenie. Sąd rozpoznaje zażalenie na rozprawie. Przepisu art. 222 ust. 1 zdanie drugie nie stosuje się. Do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania syndyka, nadzorcy sądowego i zarządcy sąd ustanawia zarządcę tymczasowego albo nadzorcę tymczasowego, do których stosuje się odpowiednio przepisy o syndyku, nadzorcy sądowym i zarządcy (ust. 2).
W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że odpowiednie stosowanie prawa nie jest czynnością o charakterze jednolitym. Najogólniej biorąc, można wyodrębnić trzy grupy przypadków, różne ze względu na uzyskiwany efekt czy rezultat, gdy jakieś przepisy prawa stosowane są odpowiednio. Innymi słowy sam zwrot "odpowiednie stosowanie" nie jest jednoznaczny, oznacza bowiem różne możliwości stosowania przepisów do których odesłanie się odnosi. Po pierwsze - odesłanie oznacza pełne stosowanie odpowiednich przepisów prawa bez żadnych zmian, po drugie - możliwe jest stosowanie z pewnymi zmianami i po trzecie - niestosowanie w ogóle, ze względu na ich bezprzedmiotowość, bądź też ze względu na ich sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla tych stosunków do których, miałyby być stosowane odpowiednio. Ta ostatnia możliwość występuje z reguły gdy mamy do czynienia z jakimś generalnym określeniem przepisów, które mają być stosowane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt I FSK 1632/13).
Aby zatem ustalić, czy zarządcy tymczasowemu, w sytuacji o jakiej mowa w art. 172 ust. 2 p.u.n. przysługują uprawnienia syndyka do prowadzenia postępowań sądowych i administracyjnych (art. 144 ust. 1 p.u.n.), przyjrzeć należy się precyzyjnie celowi wprowadzenia przez ustawodawcę instytucji zarządcy tymczasowego oraz jej specyfikę. Instytucja ta została wprowadzona aby uniknąć ewentualnych negatywnych konsekwencji podejmowanych przez zagrożonego odwołaniem syndyka działań. Wszczęcie postępowania w przedmiocie odwołania syndyka pociąga bowiem za sobą różnego rodzaju perturbacje procesowe. Osoby zagrożone odwołaniem z reguły nie przejawiają nadmiernej aktywności. Istnieje też niebezpieczeństwo, że podejmować mogą dalsze nieodpowiednie działania. Nie ulega przy tym wątpliwości, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, że tymczasowy zarządca powołany jest na czas trwania postępowania w przedmiocie odwołania syndyka. Istotne jednakże jest, że w związku z postanowieniem art. 172 ust. 2 ustawy nakazującym stosować do zarządcy tymczasowego oraz nadzorcy tymczasowego przepisy o syndyku, nadzorcy sądowym oraz zarządcy, kandydat na tymczasowego zarządcę musi posiadać kwalifikacje takie jak ten podmiot, którego funkcje przejmuje, tj. syndyka, nadzorcy sądowego albo zarządcy (por. art. 157). Jest to zatem podmiot profesjonalny, spełniający wymogi przewidziane przez ustawodawcę, legitymujący się stosowną licencją.
W doktrynie bezspornie przyjmuje się, że przepisami, które należy stosować w odniesieniu do zarządcy tymczasowego (oraz nadzorcy tymczasowego) będą także przepisy: 1) o czynnościach syndyka, nadzorcy sądowego i zarządcy w sprawach dotyczących masy upadłości (art. 160 ust. 1 i 2); 2) o możliwości udzielenia pełnomocnictw (art. 161); 3) o wynagrodzeniu i zwrocie wydatków syndyka, nadzorcy sądowego i zarządcy (art. 162-167); 4) o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez syndyka, nadzorcę sądowego i zarządcę (art. 160 ust. 3); 5) o sprawozdaniach (art. 168); 6) o odwołaniu (art. 170). Zarządca tymczasowy obowiązany jest także w zależności od sposobu prowadzenia postępowania pełnić wszelkie obowiązki syndyka (gdy postępowanie obejmuje likwidację majątku upadłego) albo zarządcy, gdy postępowanie prowadzone jest z możliwością zawarcia układu (por. F. Zedler [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2011, art. 172).
Powyższe oznacza, że z woli ustawodawcy szeroko został określony zakres czynności, które może dokonywać zarządca tymczasowy, a art. 172 ust. 2 p.u.n. nie zawiera żadnych wyłączeń, co miałoby miejsce, gdyby intencją ustawodawcy było ograniczenie kompetencji zarządcy tymczasowego. Takie uregulowanie przemawia za zastosowaniem odesłania o jakim mowa w art. 172 ust. 2 p.u.n. do art. 144 ust. 1 p.u.n. W tym kontekście nie można pominąć, że art. 144 ust. 1 i 2 p.u.n. stanowi normę procesową, z której wynika legitymacja formalna syndyka do udziału w postępowaniu. Konsekwencją ogłoszenia upadłości jest utrata przez upadłego legitymacji do udziału w toczącym się postępowaniu. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się na rzecz upadłego, a ponadto syndyk ma obowiązek bronić interesów ogółu wierzycieli wobec innych osób zainteresowanych. Zawieszenie postępowania do czasu uprawomocnienia postanowienia o odwołaniu z funkcji syndyka (w niniejszej sprawie podzielając stanowisko Sądu I instancji postępowanie sądowoadministracyjne ulegałoby zawieszeniu na okres roku, tj. od daty wydania postanowienia z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt XVIII GUp 1/19 do czasu rozpoznania zażalenia w sprawie o sygn. akt XXIII Gz 647/23 oraz wyznaczeniu nowego syndyka), a to nie sprzyjałoby realizacji tych obowiązków jak również szybkiego załatwienia sprawy (art. 7 P.p.s.a.). Tym samym zastosowanie art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. do sytuacji wymienionych w art. 170 ust. 4 p.u.n. w zw. z art. 172 ust. 2 p.u.n. byłoby niezasadne.
Mając na uwadze powyższe regulacje prawne przyjąć należy, że skoro zarządca tymczasowy obowiązany jest do pełnienia wszelkich obowiązków syndyka, gdy postępowanie obejmuje likwidację majątku upadłego, tak jak w niniejszej sprawie, to do pełnienia czynności przez zarządcę tymczasowego wliczają się również czynności podejmowane w postępowaniach sądowych lub inicjujących takie postępowanie. Podobne stanowisko zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt II GZ 1125/16, które skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie sądowoadministracyjne, po odwołaniu z funkcji Syndyka Masy Upadłości Spółdzielni [...] w upadłości likwidacyjnej G. sp. z o.o. w W. oraz jednoczesnym powołaniu zarządcy tymczasowego do momentu uprawomocnienia się postanowienia w tym przedmiocie, powinno toczyć się z udziałem Zarządcy Tymczasowego w osobie W. M., gdyż art. 172 ust. 2 p.u.n. nie wyłącza zastosowania art. 144 ust. 1 ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega przy tym, że stosownie do treści art. 144 ust. 1 p.u.n., jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu, jednakże użyte w tym przepisie sformułowanie "jedynie" oznacza, że będąc stroną w znaczeniu materialnym to upadły pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach, a podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma bezwzględny charakter. Konsekwencją zaś utraty przez upadłego prawa zarządu masą upadłości jest utrata przez upadły podmiot legitymacji do występowania w charakterze strony. Powyższy przepis nie wyklucza natomiast aby w postępowaniach sądowych i administracyjnych brał udział zarządca tymczasowy.
Ubocznie należy zauważyć, że w obecnym stanie prawnym również nie wprowadzono do znowelizowanych przepisów ustawy możliwości zawieszenia postępowania ze względu na nieprawomocne odwołanie syndyka. Podtrzymano natomiast rozwiązanie, zgodnie z którym po nieprawomocnym odwołaniu syndyka przestaje on pełnić swoje obowiązki, ale jednocześnie są one przejęte przez inny podmiot, również organ tymczasowy, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia statusu syndyka. Aktualnie wobec syndyka tymczasowego stosuje się również przepisy o podstawieniu procesowym, a zatem to on będzie stroną/ uczestnikiem w postępowaniach sądowych i administracyjnych (art. 144 i 145 p.u.n.) (Prawo upadłościowe. Komentarz do art. 172 p.u.n. P. Zimmerman 2024, wyd. 8, Legalis).
Odnosząc się do powołanych przez Sąd I instancji orzeczeń Sądu Najwyższego wyjaśnić trzeba, na co zasadnie wskazywał autor zażalenia, że orzeczenia te nie miały zastosowania w niniejszej sprawie. Wyrok z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt CSK 206/11 odnosił się do konsekwencji procesowych braku licencji syndyka osoby wyznaczonej do pełnienia tej funkcji, a postanowienie z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt I CSK 201/08, dotyczyło zagadnienia następstwa prawnego w sytuacji, gdy doszło do ukończenia postępowania upadłościowego i nastąpiło wygaśnięcie funkcji syndyka masy upadłości, wobec czego syndyk stracił legitymację procesową i jako strona przestał istnieć. Natomiast w postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I CSK 324/17 wyjaśniono, że ustanowienia zarządcy tymczasowego w miejsce syndyka w związku z wszczęciem postępowania w przedmiocie odwołania syndyka nie można utożsamiać z ustaniem funkcji syndyka na skutek uchylenia, umorzenia, względnie ukończenia postępowania upadłościowego i utratą bytu przez dotychczasową stronę. Przepis art. 172 ust. 2 p.u.n. w dawnym brzmieniu przewidywał odpowiednie stosowanie do tymczasowego zarządcy, ustanowionego w miejsce syndyka, przepisów o syndyku, toteż - jak należało przyjąć - zmiana ta nie pociągała za sobą ustania podstawienia procesowego w miejsce upadłego ze skutkiem w postaci ustania strony procesowej, a jedynie skutkowała pojawieniem się nowego podmiotu podstawionego (piastuna) przy jednoczesnej zmianie nazwy pełnionej funkcji. Sytuację tę z konstrukcyjnego punktu widzenia należało porównywać z następującą uno actu zmianą na stanowisku syndyka, nie zaś z ustaniem strony procesowej. Potwierdza to obecny stan prawny, w którym w toku postępowania w przedmiocie odwołania syndyka wyznacza się syndyka tymczasowego (art. 172 ust. 2 p.u.n.), co jednoznacznie wskazuje na wolę kontynuacji funkcji syndyka z przejściową jedynie zmianą jej piastuna. Nie stoi to oczywiście na przeszkodzie, aby osoba wyznaczona tymczasowym syndykiem została ustanowiona syndykiem po uprawomocnieniu się postanowienia o odwołaniu syndyka.
Wskazane orzeczenie nie prowadzi zatem do wniosków, które sformułował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Zarządca tymczasowy (obecnie syndyk tymczasowy) zostaje ustanowiony na podstawie art. 172 ust. 2 p.u.n. m.in. po to, by móc zastępować upadłego we wszelkich procedurach, a podstawienie, o którym mowa w art. 144 p.u.n., dotyczy zarządcy tymczasowego – gdy ten zostanie ustanowiony.
Również treść postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2021 r. sygn. akt I CSKP 94/21 nie potwierdza poglądu że następcą prawnym odwołanego syndyka w zakresie sprawowanej funkcji będzie dopiero kolejny syndyk, a nie zarządca tymczasowy. Wskazane orzeczenie dotyczyło trybu powołania nowego reprezentanta grupy w sądowym postępowaniu grupowym w przypadku śmierci dotychczasowego reprezentanta oraz konieczności zawieszenia postępowania sądowego do czasu tego powołania. W orzeczeniu tym brak analogii do niniejszej sprawy, skoro w postanowieniu z dnia 19 czerwca 2023 r. o odwołaniu z funkcji dotychczasowego syndyka Sąd upadłościowy zarazem powołał zarządcę tymczasowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o syndyku - zachowana jest zatem ciągłość reprezentacji upadłego podmiotu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 postanowienia.
Natomiast o umorzeniu postępowania wywołanego wniesieniem przez D. sp. z o.o. w W. zażalenia orzeczono w oparciu o art. 60 w zw. z 161 § 1 pkt 1, art. 193 i art. 197 § 2 P.p.s.a. wobec jego cofnięcia.
O zwrocie wpisu od zażalenia na rzecz D. sp. z o.o. w W. orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.