I OZ 377/12

I OZ 377/12 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2012-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-05-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OZ 846/12 - Postanowienie NSA z 2012-11-16
I OZ 277/13 - Postanowienie NSA z 2013-04-24
I OZ 551/13 - Postanowienie NSA z 2013-07-09
II SA/Bk 78/12 - Postanowienie WSA w Białymstoku z 2012-09-18
I OZ 1059/13 - Postanowienie NSA z 2013-11-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 245, art. 255, art. 246 § 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 78/12 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na skutek wniesionego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 marca 2012 r. sprzeciwu, postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r. odmówił przyznania E. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd wskazał, iż skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne o wielkości [...] ha położone na bardzo słabych glebach. Drugi rok z rzędu zakończył stratą, którą w 2011 r. oszacowano na [...] zł. Został uznany za osobę czasowo niezdolną do pracy - po pobiciu, które miało miejsce [...] września 2011 r. W związku z tym ograniczył produkcję rolną, która stała się mniej dochodowa, zwłaszcza przy wzroście wydatków na środki ochrony roślin, paliwo i inne inwestycje potrzebne w gospodarstwie. Oprócz nieruchomości rolnej, jest właścicielem drewnianego domu o powierzchni [...] z 1908 r. oraz starych, niefunkcjonalnych budynków gospodarskich. Skarżący oświadczył, iż nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych, utrzymuje jest renty w kwocie [...] zł miesięcznie, w sierpniu 2011 r. uzyskał dochód ze sprzedaży zboża w kwocie [...] zł. Średni miesięczny dochód określił na [...] zł. Stwierdził również, że toczące się postępowania egzekucyjne, w trakcie których zajęto jego wierzytelności oraz ruchomości, uniemożliwiają mu prowadzenie gospodarstwa.
W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienie braków wniosku strona wskazała, że posiada [...] sztuk bydła, dwa ciągniki rolnicze z lat 1989 i 1990, maszyny do uprawy ziemi, przyczepę rolniczą z 1973 r., kombajn do zbioru ziemniaków z 1989 r. oraz inne drobne maszyny niezbędne w gospodarstwie rolnym. W roku 2012 nie otrzymała jeszcze dopłat bezpośrednich, których wysokość w roku 2011 wyniosła [...] zł. Swoje miesięczne wydatki określiła na kwotę około [...] zł: [...] zł - żywność, [...] zł – energia elektryczna, [...] zł – woda, [...] zł – telefon. Skarżący dodatkowo stwierdził, że w bieżącym roku nie było go stać na zakup nawozów. Nie posiada samochodu osobowego i obecnie nie sprzedaje mleka. Wskazał również, że nie uzyskał zaświadczenia o ilości posiadanych gruntów rolnych, bowiem pouczono go, że informacje na ten temat znajdują się w nakazach płatniczych. Strona ponadto przedłożyła kserokopie faktur ze sprzedaży zboża oraz sprzedaży jałówki na kwoty odpowiednio [...] zł oraz [...] zł z sierpnia i października 2011 r., postanowień sądu z czerwca, października i listopada 2011 r. o odroczeniu spłaty należności sądowych na kwoty [...], [...] zł i [...] zł, informacji o zajęciu wierzytelności z lat 2009 – 2010, wyciągu z rachunku bankowego za okres wrzesień - listopad 2011 r., zaświadczenia lekarskiego, tytułów wykonawczych z kwietnia i czerwca 2011 r. w sumie na kwotę [...] zł, rachunków za energię ([...] zł miesięcznie), faktur za olej napędowy z okresu wrzesień 2011 r. – grudzień 2012 r. na kwoty [...] zł. Dodatkowo w sprzeciwie strona podniosła, że nie jest w stanie wykazać wszystkich wydatków (np. wypłaconych dniówek najętym pracownikom, zapłaty za usługi świadczone przez sąsiadów, koszty leczenia, koszty korespondencji). W 2011 r. poniosła również koszty sądowe w kwocie powyżej [...] zł a obecnie, z uwagi na straty w uprawach i w braku własnych plonów, już od lutego 2012 r. jest zmuszona kupować pasze dla zwierząt. Załączyła przy tym kserokopię karty leczenia szpitalnego i zaświadczenia lekarskiego z października 2011 r., opinię Wojewody o wysokości strat w gospodarstwie rolnym w 2011 r. oszacowanych na kwotę [...] zł, kserokopie faktur VAT z okresu maj – sierpień 2011r. za zakup nawozów i narzędzi na kwotę łącznie [...] zł.
Odmawiając stronie przyznania prawa pomocy Sąd Wojewódzki stwierdził, że nie wykazała ona zasadności swego wniosku. Z dokumentów, które przedłożyła, nie wynika, że nie posiada płynności finansowej, nie spłaca ciążących na niej aktualnie zobowiązań finansowych, nie dysponuje środkami na koncie bankowym czy zalega z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący we wniesionym wniosku zadeklarował miesięczne wydatki na utrzymanie w wysokości około [...] zł, w sprzeciwie zaś oświadczył, że w 2011 r. wydatki te dodatkowo obejmowały kwotę ponad [...] zł tytułem kosztów sądowych. Sąd wskazał też, że skarżący od lutego 2012 r. kupuje paszę, a nadto opłaca także robotników, ponosi koszty leczenia. W ocenie Sądu, brak było jednak dowodów, że skarżący obecnie zalegał z płatnościami, co świadczy o tym, że mimo wysokich, deklarowanych wydatków, jest on w stanie ponosić je bez występowania zadłużenia. Wskazano ponadto, że z dołączonych faktur wynika, iż od maja do sierpnia 2011 r. strona wydała na prowadzenie gospodarstwa rolnego prawie [...] zł. Skarżący zatem – zdaniem Sądu - posiadał również dochody, którymi był w stanie przedmiotowe wydatki pokryć i nie generować zadłużenia.
Sąd uznał zatem, że przedstawione przez stronę dokumenty uniemożliwiają ocenę jej aktualnej sytuacji materialnej w sposób uzasadniający przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem, że jej sytuacja, dotycząca zwłaszcza 2011 r. i nieuprawniająca do zwolnienia, uległa zmianie. Sąd podkreślił, że większość przedłożonej dokumentacji była datowana na lata wcześniejsze (głównie 2011 r.), skarżący miał zaś świadomość obowiązku dołączenia dokumentów aktualnych. Tego obowiązku wnioskodawca jednak nie wykonał. Jedyne informacje o jego obecnej sytuacji materialnej i dochodowej wynikały z oświadczenia o ponoszonych wydatkach na utrzymanie (kwota [...] zł), które zostały częściowo udokumentowane rachunkami oraz fakturami. Skarżący nie przedłożył także wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, informacji o wysokości aktualnego zadłużenia komorniczego, dokumentów potwierdzających wielkość powierzchni posiadanych nieruchomości.
Sąd zaznaczył również, że skarżący nie wykazał nawet wielkości powierzchni należącego do niego gospodarstwa. W innej rozpoznawanej przed sądem sprawie zadeklarował, że jego powierzchnia wynosi [...] ha. Ponadto nie wykazał, jak fakt doznania przez niego uszczerbku we wrześniu 2009 r. i ograniczenia w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa wypłynął na jego obecną sytuacje finansową. Strona nie wykazała również, jakie ponosi koszty w związku z najmowaniem robotników. Nie załączyła także do akt kserokopii rachunków, recept czy innych dokumentów świadczących o ponoszeniu wydatków prozdrowotnych. Nie wykazała również, jakie uzyskiwała dochody, poza rentą, z trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
E. S. w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu, wnosząc o jego zmianę i przyznanie mu prawa pomocy lub jego uchylenie, zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, iż ten nie dostrzegł "specyfiki" prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę samotną i czasowo niezdolną do pracy, której z tego powodu trudno jest wywiązywać się z obowiązków należytego prowadzenia gospodarstwa. Strona zarzuciła również Sądowi brak obiektywizmu i bezstronności przy rozpoznaniu jej wniosku. Podważyła twierdzenie, że przedstawione przez nią dokumenty nie wystarczają do oceny jej aktualnej sytuacji finansowej. W jej ocenie Sąd niesłusznie pominął okoliczności dotyczące zadłużenia strony oraz ponoszonych przez nią wydatków, które wywierają negatywny wpływ na jej sytuację finansową. Sąd bezzasadnie nie uwzględnił także okoliczności, iż w 2010 i 2011 r. strona utraciła plony. Nie uwzględnił również okoliczności dotyczącej ciężkiego pobicia skarżącego we września 2011 r. i pobytu w szpitalu w wyniku czego poniósł on duże straty, gdyż nie mógł kontynuować produkcji i sprzedaży mleka. Brak operacji gospodarczych w 2012 r. – jak wywodził skarżący - uniemożliwiał przedłożenie dokumentów na tę okoliczność. Skarżący stwierdził ponadto, że przedłożył dokumenty dotyczące swojego zadłużenia tj. dokument zajęcia wierzytelności oraz zarządzenie z Sądu). Wskazał też, że obecnie zalega z płatnościami na rzecz "P. S.A., spółki wodnej "P." w K., Sądu Rejonowego, za usługi wykonane na jego rzecz przez sąsiadów, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, P. z energię". Zaznaczył również, że wydatki ponoszone w 2011 r. pokrywał z otrzymanej dopłaty bezpośredniej. Obecnie nie stać go na zakup paliwa oraz nawozów sztucznych. Stwierdził również, że wskazał w sposób prawidłowy wielkość swojego gospodarstwa. Powierzchnię [...] ha zajmują bowiem pola uprawne, pozostałą część obejmują natomiast lasy, siedlisko, wody, nieużytki i grunty wydzierżawione za "symboliczną opłatą". Wielkość gospodarstwa nie świadczy przy tym o poziomie dochodów. Zdaniem skarżącego, Sąd Wojewódzki nie zauważył także, że obecnie prowadzonych jest kilka spraw z jego udziałem, które wymagają znacznego zaangażowania i wymagają ponoszenia wydatków. Zwrócił też uwagę, że obecnie koszt pracowników do pracy w gospodarstwie jest wysoki. W 2011 r. poniósł na ten cel wydatki w kwocie [...] zł, z których musi jeszcze uiścić kwotę [...] zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270) dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje: zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji.
Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.
Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zatem zostać przyznanie wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy w żądnym przez niego zakresie.
Bez wątpienia większość z przedstawionych przez skarżącego dokumentów (faktur, tytułów wykonawczych, zarządzeń, zajęć wierzytelności, zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego czy też wyciągu z rachunku bankowego) dotyczą okresu 2011 i lat wcześniejszych. Nie sposób zatem uznać, że mogą one w pełni odzwierciedlać stan zobowiązań, jakie w czasie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, obciążały skarżącego. Strona niesłusznie uznaje przy tym, że Sąd w ogóle w/w okoliczność nie brał pod uwagę. Były one bowiem przedmiotem jego rozważań. Jeżeli jednak skarżący – pomimo skierowanego do niego w tym przedmiocie wezwania- nie wykazał stanu swojego aktualnego zadłużenia, trudno jest z przyjąć, że takowe obecnie w ogóle istnieje. Co więcej, strona pomimo przesłanego do niej w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwania, nie przestawiła wyciągu z rachunku bankowego za ostanie trzy miesiące. Nie sposób zatem zweryfikować, czy jej obecna sytuacja materialna jest trudna, jak również, czy tak jak twierdzi, nie otrzymała środków z dopłat bezpośrednich lub innych nieujawnionych źródeł. Nie wykazała również, jakie w okresie przed złożeniem wniosku ponosiła wydatki, ograniczając się zasadniczo do ich wymienienia.
Wprawdzie skarżący dołączył do zażalenia kilka aktualnych faktur, które potwierdzają poniesienie przez niego wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, nie mogą one być jednak uwzględnione. Naczelny Sąd Administracyjny bowiem dokonuje kontroli orzeczenia wydanego przez Sąd I instancji, nie rozpoznaje natomiast ponownie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Nie może zatem uwzględniać nowych podnoszonych dopiero na etapie postępowania zażaleniowego dowodów. Przytoczone stanowisko dotyczy również złożonego przez stronę wypisu z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy z dnia [...] marca 2012 r. potwierdzającego całkowitą niezdolność skarżącego do pracy w gospodarstwie rolnym do marca 2013 r., które może mieć znaczenie przy ponownym rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż skarżący w zgłoszonym przez siebie zażaleniu wymienił podmioty, względem których ma zaległości płatnicze. Sąd Wojewódzki zasadnie zwrócił także uwagę, że skarżący prezentując swoją sytuację materialną, nie przedstawił w sposób rzetelny stanu swoich aktywów i pasywów. Nie wskazał bowiem rzeczywistej powierzchni stanowiącego jego własność gospodarstwa rolnego. Nie usprawiedliwia przy tym jego zachowania twierdzenie, że niewskazana przez niego część tych nieruchomości obejmuje lasy, siedlisko, wody, nieużytki i grunty wydzierżawione. Po pierwsze skarżący nie wykazał wówczas tej okoliczności, po drugie zaś również część spośród nieujawnionych dotąd gruntów może stanowić źródło jego dochodu. Skarżący nie wykazał też, że grunty przez niego dzierżawione innej osobie nie przynoszą dochodu. W tym również zakresie nie wyjaśnił dlaczego z oddanego w dzierżawę gruntu uzyskuje symboliczną opłatę.
Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób mało rzetelny, czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.