I OZ 346/25

I OZ 346/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 61 § 3, art. 188, art. 197 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.G. i W.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 307/25 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi B.G. i W.G. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 11 grudnia 2024 r. nr KR III R 54a/18 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
B.G., W.G., zwani dalej "skarżącymi", złożyli skargę na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, zwanej dalej "Komisją", z dnia 11 grudnia 2024 r., nr KR III R 54a/18, w punkcie 1 stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 6 lipca 2012 r., nr 302/GK/DW/2012, zmieniającej decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 lutego 2008 r., nr 63/GK/DW/2008, w części dotyczącej udziału wynoszącego 68201 – stanowiącego sumę udziałów związanych z prawem odrębnej własności lokali nr: [...], ..., [...] – w prawie użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] o powierzchni 478 m2, opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], w punkcie 2 stwierdzającą w pozostałym zakresie wydanie decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 6 lipca 2012 r., nr 63/GK/DW/2008, z naruszeniem prawa, w części dotyczącej udziału wynoszącego 3781/75773 związanego z prawem odrębnej własności lokalu nr [...] – w prawie użytkowania wieczystego gruntu opisanego wyżej.
Pismem z dnia 20 marca 2025 r. skarżący wnieśli o wstrzymanie wykonania zaskarżonego decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", postanowieniem z dnia 25 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 307/25, po rozpoznaniu wniosku skarżących, odmówił wstrzymania wykonania wyżej wskazanej decyzji.
W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazali, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wyrażone w art. 61 § 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.".
Wskazano, że niewątpliwie zaskarżona decyzja Komisji z dnia 11 grudnia 2024 r., nr KR III R 54a/18, spowodowała zmianę w zakresie stanu prawnego nieruchomości, której dotyczy decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 6 lipca 2012 r., nr 302/GK/DW/2012, zmieniająca decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 lutego 2008 r., nr 63/GK/DW/2008 – albowiem w punkcie 1 stwierdzenie nieważności decyzji w części dotyczącej udziału wynoszącego 68201/75773 – stanowiącego sumę udziałów związanych z prawem odrębnej własności lokali nr: [...], ..., [...] w prawie użytkowania wieczystego opisanego powyżej gruntu, w punkcie 2 stwierdzenie w pozostałym zakresie wydania decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 6 lipca 2012 r. z naruszeniem prawa, w części dotyczącej udziału wynoszącego 3781/75773 związanego z prawem odrębnej własności lokalu nr [...] – w prawie użytkowania wieczystego gruntu opisanego wyżej powoduje, że wniosek dekretowy będzie podlegał ponownemu rozpoznaniu. Przy czym decyzja wywiera skutek ex tunc, co oznacza, że prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości nigdy nie zostało przyznane. Skutkiem zaskarżonej decyzji jest zatem pozbawienie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości osób, którym prawo to przysługiwało. Sam ten fakt nie jest jednak wystarczającą przesłanką do wstrzymania wykonania decyzji, gdyż ma charakter odwracalny, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji będzie skutkowało przywróceniem tego prawa.
Odnosząc się do podnoszonych we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji twierdzeń, Sąd I instancji podkreślił, że istotnie dokonanie wpisu w księdze wieczystej w wyniku wydania decyzji w niniejszej sprawie znajduje podstawę prawną w art. 40 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r., poz. 795 ze zm.), zgodnie z którym decyzja, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2, 3 lub 3a oraz ust. 3, stanowi podstawę wykreślenia w księdze wieczystej wpisu dokonanego na podstawie uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej, decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, o której mowa w art. 29 ust. 3, lub zaświadczenia o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, lub na podstawie aktu notarialnego sporządzonego z uwzględnieniem uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej albo dokonanych po tym wpisie wpisów użytkowania wieczystego lub własności nieruchomości, oraz stanowi podstawę wpisania jako właściciela odpowiednio m.st. Warszawy albo Skarbu Państwa. Z kolei stosownie do ust. 2 tego przepisu, ust. 1 stosuje się odpowiednio do wpisu dokonanego na podstawie aktu notarialnego, na mocy albo wskutek którego osoba trzecia nabyła prawo. W ocenie Sądu I instancji, powyższa okoliczność nie może jednakże stanowić podstawy do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, jako że dokonanie wpisu w księdze wieczystej także nie jest okolicznością nieodwracalną. Ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd będzie stanowiło podstawę do wykreślenia dokonanego wpisu i powrót do stanu sprzed wydania zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie wykazali zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, co skutkowało odmową uwzględnienia wniosku.
Skarżący wnieśli zażalenie na powyższe orzeczenie zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie poprzez odmowę wstrzymania wykonalności zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącym znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków prawnych.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zgodnie z decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 lutego 2008 r., zmienionej decyzją z dnia 6 lipca 2012 r. na rzecz m.in. skarżących zostały ustalone udziały w prawie użytkowania wieczystego do gruntu przy ul. [...] w W.
Wnoszący zażalenie podkreślili, że w wyniku wydanych decyzji Komisji dojdzie do wykreślenia osób uprawnionych z ksiąg wieczystych, jak również zamknięcia ksiąg wieczystych dla wyodrębnionych lokali na podstawie art. 40 ustawy o Komisji. Samo wykreślenie wpisów – choć teoretycznie możliwe do naprawienia w odpowiednim trybie – wywoła skutki prawne, które spowodują szkodę po stronie skarżących. W wyniku tych czynności może dojść do destabilizacji w zakresie związanym zarówno z zarządzaniem nieruchomością, jak również z ustaleniem jej stanu prawnego. W obrocie prawnym bowiem pozostają umowy notarialne o wyodrębnieniu lokali mieszkalnych i ich sprzedaży. Wykreślenie skarżących z ksiąg wieczystych spowoduje utratę zabezpieczenia umów kredytowych zabezpieczonych hipoteką na nieruchomościach lokalowych nabytych przez skarżących. Wobec braku zabezpieczeń hipotecznych w księdze wieczystej, skarżący będą zmuszeni do natychmiastowej spłaty zaciągniętych kredytów wraz z odsetkami, co spowoduje szkodę majątkową po ich stronie.
Wskazano również, że w wyniku powyższych decyzji skarżącym zostały przekazane w posiadanie budynki posadowione na powyższym gruncie. Skarżący od 2011 r. zarządzają nieruchomością w zakresie swoich udziałów. Lokale znajdujące się w ich posiadaniu przeszły gruntowne remonty oraz są wynajmowane na rzecz osób trzecich.
Od dnia wydania decyzji reprywatyzacyjnych zmieniła się znacząco struktura własnościowa nieruchomości. Lokale zostały podzielone pomiędzy współwłaścicielami opisanymi w ww. decyzjach, a część posiadanych lokali skarżący nabyli następczo w drodze umów sprzedaży.
W ocenie wnoszących zażalenie nie ulega wątpliwości, że zaistniała sytuacja powoduje niebezpieczeństwo powstania trudnych, a w niektórych sytuacjach wręcz niemożliwych, do odwrócenia skutków decyzji, oraz niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji Komisji.
W oparciu o powyżej przedstawione stanowisko skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz wstrzymanie wykonania decyzji Komisji z dnia 11 grudnia 2024 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie jest zasadne.
Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać
w całości lub w części wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeśli w wyniku ich wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania.
Pod pojęciem wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę – majątkową lub niemajątkową – której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jej wyegzekwować ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Natomiast trudne do odwrócenia skutki, to takie skutki prawne lub faktyczne, które raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (m.in. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2025 r., sygn. akt II GZ 40/25, powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mógłby dla strony wywołać taki akt, zanim zostanie zbadany przez sąd administracyjny pod kątem legalności (m.in. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II OZ 736/24). Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że jego wykonanie faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków (m.in. postanowienie NSA z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt III OZ 606/24).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazują na konieczność zastosowania instytucji ochrony tymczasowej uregulowanej w art. 61 § 3 P.p.s.a. Uzasadnione to jest skutkami prawno-rzeczowymi, jakie może wywołać zaskarżona decyzja, związanymi z możliwością wystąpienia przez Prezydenta m.st. Warszawy do sądu wieczystoksięgowego z wnioskiem o wykreślenie z księgi wieczystej wpisów dotyczących udziałów w prawie użytkowania wieczystego oraz dokonanie zmiany wpisu hipoteki obciążającej prawo użytkowania wieczystego.
Przedstawione przez skarżących w zażaleniu okoliczności i dowody wskazują jednoznacznie, że potencjalność zmiany stosunków własnościowych nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją lub możliwość dokonania zmian w dotyczącej jej księdze wieczystej stwarza ryzyko spowodowania przez tę decyzję skutków trudnych do odwrócenia, które to skutki nie będą możliwe do wyeliminowania jedynie za pomocą ponownego dokonania wpisu w księdze wieczystej nieruchomości na rzecz skarżących. Zmiana struktury własnościowej, czy fakt zabezpieczenia kredytów hipotecznych na nieruchomości powoduje, że brak wstrzymania zaskarżonej decyzji może spowodować skutki o charakterze kaskadowym, które będą rodzić nie tylko znaczną szkodę po stronie skarżących, ale także osób trzecich.
Niewstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji mogłoby wyrządzić znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki w postaci utraty przez skarżących praw wpisanych w księdze wieczystej, co w konsekwencji spowoduje wyłączenie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w sytuacji dalszego obrotu prawnego przedmiotową nieruchomością przez m.st. Warszawa. W realiach rozpoznawanej sprawy potencjalność zaistnienia zmiany stosunków cywilnoprawnych, które mogą powstać w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji, w tym nie wykluczając zmian stosunków własnościowych, jest – wbrew stanowisku przyjętym przez Sąd I instancji – okolicznością przemawiającą za wstrzymaniem jej wykonania, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, organ nie będzie mógł – przy użyciu dostępnych mu środków prawnych – cofnąć skutków tych zmian jednostronną czynnością (aktem) (por. postanowienia NSA z dnia: 7 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 455/14; 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OZ 292/24).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 188 i art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.