I OZ 304/24

I OZ 304/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marian Wolanin /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wr 883/22 - Postanowienie WSA we Wrocławiu z 2023-10-03
I OZ 138/24 - Postanowienie NSA z 2024-03-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 185 par. 1 w zw. z art. 197 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 883/22 o odrzuceniu skargi B. K. na decyzję Wojewody D. z dnia 12 października 2022 r., nr NRŚ-OR.7534.27.2019.MSz w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wydzieloną w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właścicieli postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Pismem z 19 grudnia 2022 r. B. K. (dalej "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Wojewody D. z 12 października 2022 r., nr NRŚ-OR.7534.27.2019.MSz, w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wydzieloną w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właścicieli.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 24 kwietnia 2023 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi o kwotę 1800 zł zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535 ze zm.).
Powyższe zarządzenie zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 kwietnia 2023 r. wraz z pouczeniem, że od zarządzenia przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia, pod rygorem odrzucenia skargi.
W piśmie z 20 maja 2023 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 23 maja 2023 r., skarżący podniósł, że "nie godzi się z tak ustaloną opłatą [...] podtrzymuję w szczególności oplata sądowa w tego typu sprawie powinna mieć charakter wpisu stałego w wys. 200 zł jako dotycząca sprawy z zakresu nieruchomości".
Postanowieniem z 9 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 883/22 Sąd odrzucił powyższe zażalenie z uwagi na przekroczenie ustawowego terminu na wniesienie tego środka zaskarżenia. Przywołane postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 4 lipca 2023 r. wraz z pouczeniem o siedmiodniowym terminie otwartym na złożenie zażalenia. Strona nie złożyła zażalenia od ww. postanowienia.
W dniu 7 września 2023 r. skarżący został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia z 24 kwietnia 2023 r. o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi o kwotę 1800 zł. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 22 września 2023 r. W odpowiedzi na nie, skarżący ponownie kwestionował zasadność wysokości wpisu stosunkowego w sprawie zainicjowanej jego skargą.
Postanowieniem z 3 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 883/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 220 § 3 i art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), odrzucił złożoną skargę oraz zwrócił skarżącemu uiszczony wpis w kwocie 200 zł. W uzasadnieniu Sąd podał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu o kwotę 1800 zł. Wezwanie zostało doręczone stronie 22 września 2023 r., w skutek czego zakreślony 7-dniowy termin upłynął 29 września 2023 r. Do dnia wydania przez Sąd postanowienia wpis nie został uzupełniony. Sąd podkreślił, że zarządzenie wzywające do wykonania wcześniejszego zarządzenia ma charakter wyłącznie porządkowy i stanowi jedynie informację o obowiązku uiszczenia wpisu w ustalonej wysokości. Ponadto, zażalenie na wezwanie do wykonania zarządzenia w przedmiocie wpisu jest niedopuszczalne, gdyż jest to czynność techniczna zmierzająca do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego (postanowienie NSA z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt II OZ 540/23).
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył zażalenie oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu z 3 października 2023 r. podnosząc tożsame argumenty dotyczące kwestionowania wysokości ustalonego wpisu.
Postanowieniem z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 883/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie tego Sądu z 3 października 2023 r. o odrzuceniu skargi, odmówił przywrócenia terminu. Natomiast postanowieniem z 27 marca 2024 r., sygn. akt I OZ 138/24, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przywrócił skarżącemu termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z 3 października 2023 r.
W związku z przywróceniem tego terminu aktualnym stało się rozpoznanie zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o odrzuceniu skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie zaznaczenia wymaga, że istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy w sprawie odnoszącej się do odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wydzieloną w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właścicieli pobiera się wpis stały czy stosunkowy, a w konsekwencji, czy Sąd I instancji wzywając skarżącego do uiszczenia wpisu stosunkowego, którego skarżący nie uiścił, zasadnie odrzucił skargę w niniejszej sprawie.
Stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 230 § 1 P.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami tymi są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Natomiast art. 220 § 1 P.p.s.a. stanowi, że sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku opłatą sądową jest m.in. wpis od skargi (art. 212 § 1 P.p.s.a.). Jednocześnie, stosownie do treści art. 220 § 3 P.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Z powołanej regulacji wynika, że opłacenie skargi w terminie i w kwocie wskazanej przez Sąd stanowi warunek, którego spełnienie jest konieczne dla nadania jej dalszego biegu.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że decyzją z 12 października 2022 r., nr NRŚ-OR.7534.27.2019.MSz, Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu W. z 11 września 2019 r., nr SP-GN.683.26.2.2014.MK/AP, o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha, [...], obr. ew. [...], gmina Ż., wydzieloną w wyniki podziału nieruchomości zatwierdzonego decyzją Wójta Gminy Ż. z 30 maja 2008 r., dokonanego na wniosek właścicieli nieruchomości. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 1, art. 130, art. 132 ust. 1a i 2, art. 134 w zw. z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zauważyć należy, że skarżący w dniu złożenia skargi uiścił wpis w kwocie 100 zł (k. 4 akt sądowych). W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 23 grudnia 2022 r. skarżący został wezwany do nadesłania 10 egzemplarzy odpisów skargi oraz podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z 27 stycznia 2023 r. skarżący przesłał odpowiednią ilość egzemplarzy skargi oraz potwierdzenie uiszczenia kolejnej kwoty 100 zł. W wyniku wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 1 lutego 2023 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wpisu od skargi o kwotę 1269 zł zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotowe zarządzenie uchylone zostało kolejnym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 24 kwietnia 2023 r., którym to zarządzeniem ustalono wpis od skargi w kwocie 2000 zł. W konsekwencji ponownie wezwano skarżącego do uzupełnienia wpisu sądowego od złożonej skargi w kwocie 1800 zł, natomiast wobec nieuiszczenia wpisu w żądanej przez Sąd wysokości, skarga została odrzucona.
W tym miejscu należy przytoczyć treść uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 października 2016 r., sygn. akt I OPS 1/16, w której Sąd ten orzekł, że "od skargi na decyzję o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie własności nieruchomości wydaną na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.) pobiera się wpis stosunkowy, o którym mowa w art. 231 P.p.s.a.". W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż na podstawie regulacji zawartych w art. 215-217 i art. 230-231 P.p.s.a. można wyróżnić dwie kategorie spraw. Pierwszą, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, oraz drugą, w której przedmiotu zaskarżenia nie da się określić w postaci należności pieniężnej. W ujęciu art. 231 P.p.s.a. przez sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, należy rozumieć te sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia jest kontrola legalności aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 i 3 P.p.s.a., kreujących określoną należność pieniężną bądź stwierdzających jej istnienie (ustalających, przyznających, orzekających, rozstrzygających, odbierających, ograniczających; por. postanowienie NSA z 21 stycznia 2008 r., sygn. akt I GSK 2039/06, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 80).
Wpis jest stały, jeżeli jego wysokość wynika kwotowo wprost z przepisu prawa. O wpisie stosunkowym możemy natomiast mówić, gdy stanowi on procentową (ułamkową) część przedmiotu zaskarżenia, którą należy każdorazowo w danej sprawie obliczyć według obowiązujących w tym zakresie reguł prawnych (zob. S. Babiarz, P. Zabornia: Wpis stały i wpis stosunkowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5, s. 162). Zawarte w przepisach art. 215 § 1 i art. 216 P.p.s.a. określenie: "wartość przedmiotu zaskarżenia", a tym samym wysokość należności pieniężnej, wskazuje, że akcent należy położyć na element zaskarżenia - to, co zostało przez wnoszącego skargę zaskarżone. Należy mieć na uwadze istotę wpisu sądowego, którego uiszczenie jest warunkiem nadania skardze biegu. Dlatego wartość przedmiotu zaskarżenia to wartość tego, co w ramach przedmiotu zaskarżonej decyzji jest w skardze kwestionowane wprost lub wynika z treści skargi i jej uzasadnienia albo co wynika z istoty, charakteru i okoliczności sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że wysokość wpisów stosunkowego i stałego, a także katalog spraw, w których pobierany jest wpis stały, określa - wydane na podstawie art. 233 P.p.s.a. - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wysokość wpisu stałego ma cechy stabilności i niezmienności, określona jest bowiem w § 2 tego rozporządzenia. Wysokość wpisu stosunkowego ustalana na podstawie § 1 tego rozporządzenia jest uzależniona od wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w skardze przez stronę bądź ustalonej przez sąd. Dla wysokości tego rodzaju opłaty nie ma tak istotnego znaczenia, jak ma to miejsce w przypadku wpisu stałego, rodzaj przedmiotu sprawy, jak również zaskarżona do sądu forma działania organu. Wpis stosunkowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi bowiem najczęściej określony procent należności, którą strona zobowiązana jest uiścić na mocy aktu administracyjnego (por. S. Babiarz, P. Zabornia, op. cit.), natomiast w sprawach, w których żądanie strony dotyczy przyznania należności pieniężnej - wysokość należności, jaką jej zdaniem powinna otrzymać.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd I instancji niezasadnie odrzucił złożoną w rozpoznawanej sprawie skargę. Nie ulega bowiem wątpliwości, że kwota wpisu została przez Sąd I instancji błędnie ustalona, tj. w oparciu o § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 353 ze zm.). Sąd I instancji nie wziął pod uwagę, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ustalenie i wypłata odszkodowania, a odmowa jego ustalenia i wypłaty. Wpis stosunkowy może być wyznaczony jedynie w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu stanowi kwotę stałą i niekwestionowaną. W przypadku, gdy wartość ta nie jest określona w sposób pewny niemożliwym staje się wyznaczenie stosunkowej kwoty wpisu, a zastosowanie winny mieć przepisy odnoszące się do opłat stałych. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie winien być zatem wyznaczony na podstawie § 2 ust. 3 pkt 5 powołanego rozporządzenia i wynosić 200 zł.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.