I OZ 292/24

I OZ 292/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 151/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-11-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 61 § 3 w zw. z art. 188 i art. 197 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...], M. M., M.S. i M. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 151/24 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji we wnioskowanej części, tj. w zakresie punktu pierwszego w sprawie ze skargi [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...], M. M., M.S. i M.H. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 25 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji we wnioskowanej części, tj. w zakresie punktu pierwszego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 marca 2024 r. – po rozpoznaniu wniosku [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...], M. M., M.S. i M.H. – odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 25 października 2023 r. nr [...] w części stwierdzającej - na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 7 oraz art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa (t.j.: Dz. U. 2021 poz. 795) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 10 czerwca 2014 r. nr [...] w części dotyczącej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, stanowiącego działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu ewidencyjnego [...], objętego w dacie wydania w/w decyzji księgą wieczystą nr [...] (a obecnie objętego księgą wieczystą nr [...]), dla którego była prowadzona dawna księga hipoteczna oznaczona nr rej. hip. [...], na rzecz: Skarbu Państwa ([...]), J.P.(16/128), M.W. (4/128), N. M. (3/128), M.M. (3/128), M. M. (3/128), A. M.(3/128).
Z akt sprawy wynikało, że po wniesieniu skargi, pismem z dnia 2 lutego 2024 r. skarżący wystąpili o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w opisanej wyżej części, podnosząc, iż jej wykonanie skutkowałoby wyrządzeniem skarżącym znacznej szkody
i spowodowałoby trudne do odwrócenia skutki, w postaci możliwości dokonania zmian
w księdze wieczystej. Podnoszono bowiem, że decyzja Prezydenta m. st. Warszawy
z dnia 7 lutego 2014r., w zakresie, w jakim ustanowiono na jej podstawie prawo użytkowania wieczystego na rzecz Skarbu Państwa oraz na rzecz następców prawnych E. M/, wywołała nieodwracalne skutki prawne. Doszło bowiem do skutecznego i odpłatnego przeniesienia przez Skarb Państwa prawa użytkowania wieczystego na rzecz M.H., jak też do innego rodzaju rozporządzenia prawem użytkowania wieczystego (przez jego obciążenie ograniczonym prawem rzeczowym – hipoteką umowną). Tymczasem Prezydent m.st. Warszawy, powołując się na fakt wydania przez Komisję zaskarżonej decyzji, wnioskiem z 4 grudnia 2023 r. wystąpił do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie o wykreślenie w dziale II księgi wieczystej KW nr [...] wpisów użytkowania wieczystego, poczynionych nie tylko na rzecz następców prawnych E. (E.) M., tj.: 1 ) J. P. w udziale wynoszącym 16/128, 2) M. W. w udziale wynoszącym 4/128, 3) N. M. w udziale wynoszącym 3/128, 4) M. M. w udziale wynoszącym 3/128, 5) M.M. w udziale wynoszącym 3/128 oraz 6) A. M. w udziale wynoszącym 3/128, ale również na rzecz M. H. (nie będącego beneficjentem decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 7 lutego 2014 r.) w udziale wynoszącym 32/128, który to udział został przez niego nabyty odpłatnie od Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z 17 grudnia 2015 r. Ponadto ww. wnioskiem Prezydent m. st. Warszawy wystąpił o dokonanie zmiany wpisu hipoteki ustanowionej na rzecz spółki [...] sp. z o.o., obciążającej prawo użytkowania wieczystego, które to zmiany mają polegać na wykreśleniu wpisów współobciążenia w zakresie udziałów przysługujących: M. W., N.M., M.M., M. M. oraz A.M.. Podkreślano przy tym, że z treści księgi wieczystej KW nr [...] (dział IV) wynika, iż podstawą wpisu hipoteki, także na udziałach przysługujących następcom prawnym E. (E.) M., nie był żaden z aktów prawnych wymienionych w art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o Komisji. W szczególności nie była to decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 7 lutego 2014 r. ani akt notarialny sporządzony z uwzględnieniem tejże decyzji reprywatyzacyjnej. Przepis art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o Komisji nie dawał więc Prezydentowi m.st. Warszawy prawa do wystąpienia z wnioskiem o wykreślenie wpisów dotyczących hipoteki ustanowionej na udziałach przysługujących ww. osobom.
Wobec powyższego, zdaniem skarżących, wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej KW nr [...] może nastąpić jedynie na zasadach ogólnych, wynikających z ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1984), a więc w wyniku wygaśnięcia zabezpieczonego nią zobowiązania. Tymczasem zobowiązanie wynikające z umowy pożyczki zawartej przez M.H. ze spółką [...] sp. z.o.o. oraz z umowy przystąpienia do długu z 3 grudnia 2015 r. (Repertorium A nr [...]), ze zmianami wynikającymi z umowy z 23 grudnia 2019 r. (Repertorium A nr [...]), według stanu na dzień sporządzenia wniosku bynajmniej wcale nie wygasło. W związku z tym wnioskodawcy podnosili, że wykreślenie (zgodnie z wnioskiem Prezydenta m.st. Warszawy) wpisów współobciążenia hipoteką w zakresie udziałów przysługujących M. W., N.M., M.M., M.M. oraz A.M., może wywołać dla spółki [...] sp. z o.o. (która na podstawie umowy sprzedaży z dnia 23 grudnia 2019 r. nabyła wierzytelności wynikające z ww. umowy pożyczki oraz umowy przystąpienia do długu zawartych 3 grudnia 2015 r.) negatywne skutki finansowe związane z niemożliwością zaspokojenia jej roszczenia w pełnej wysokości.
Dokonując oceny zasadności ww. wniosku, Sąd Wojewódzki uznał, że przedstawione przez skarżących okoliczności nie przemawiały za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji.
Sąd podnosił, że niewątpliwie zaskarżona decyzja spowodowała zmianę w zakresie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, albowiem stwierdzenie nieważności decyzji w zakresie przyznania użytkowania wieczystego, powoduje, że wniosek dekretowy będzie podlegał ponownemu rozpoznaniu, przy czym decyzja ta wywiera skutek ex tunc, co oznacza, że prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości nigdy nie zostało przyznane. Skutkiem zaskarżonej decyzji jest zatem pozbawienie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości osób, którym prawo to przysługiwało. Sam ten fakt nie jest jednak wystarczającą przesłanką do wstrzymania wykonania decyzji, gdyż ma ono charakter odwracalny - ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji będzie skutkowało przywróceniem tego prawa.
Sąd Wojewódzki wskazywał ponadto, że co prawda dokonanie wpisu w księdze wieczystej w wyniku wydania decyzji w niniejszej sprawie znajduje podstawę prawną w art. 40 ust. 1 ust. 2 ustawy o Komisji, jednak, okoliczność ta nie może stanowić podstawy do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, jako że dokonanie wpisu w księdze wieczystej także nie jest okolicznością nieodwracalną. Ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd będzie stanowiło zaś podstawę do wykreślenia dokonanego wpisu i powrót do stanu sprzed wydania zaskarżonej decyzji.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucili naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że w z związku z wykonaniem decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z 25 października 2023 r. (sygn. akt [...]) nie zachodzą dla skarżących skutki wynikające z tego przepisu, związane z wykonaniem zaskarżonej decyzji, tj. niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a to z tego względu, że zdaniem Sądu I instancji dokonanie wnioskowanych przez Prezydenta m.st. Warszawy wpisów w księdze wieczystej nr [...], skutkujących z jednej strony wykreśleniem wpisów prawa użytkowania wieczystego, przysługującego: J. P. w udziale wynoszącym 16/128, M.W. w udziale wynoszącym 4/128, N. M. w udziale wynoszącym 3/128, M.M. w udziale wynoszącym 3/128, M. M. w udziale wynoszącym 3/128, A. M. w udziale wynoszącym 3/128 oraz M.H. w udziale wynoszącym 32/128, jak i zmian wpisu hipoteki ustanowionej na rzecz spółki [...] sp. z o.o., obciążającej prawo użytkowania wieczystego, polegających na wykreśleniu wpisów współobciążenia w zakresie udziałów przysługujących ww., nie jest okolicznością nieodwracalną, a zatem wykreślone wpisy zostaną przywrócone w przypadku uchylenia wskazanej powyżej decyzji Komisji,
podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien był dojść do przekonania, że skoro:
- ustawodawca w art. 61 § 3 p.p.s.a. posługuje się pojęciem "trudnych do odwrócenia skutków", wyrządzonych przez wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, nie zaś skutków niemożliwych do odwrócenia", które to pojęcie, zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem sądów administracyjnych, oznacza takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (a więc, że są to skutki możliwe do odwrócenia),
- zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w różnych sprawach oraz w różnych składach orzekających, już tylko sama potencjalność zmiany stosunków własnościowych nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją lub możliwość dokonania zmian w dotyczącej jej księdze wieczystej, stwarzają niebezpieczeństwo spowodowania przez tę decyzję skutków trudnych do odwrócenia, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.,
- które to zagrożenie zmiany stosunków cywilnoprawnych oraz dokonania zmian w księdze wieczystej w okolicznościach niniejszej sprawy jest realne, a nie tylko potencjalne, albowiem Prezydent m.st. Warszawy działając w imieniu m.st. Warszawy wnioskiem z 5 grudnia 2023 r. wystąpił o wykreślenie w dziale II księgi wieczystej nr [...] wpisów użytkowania wieczystego, poczynionych na rzecz J. P., M. W., N.M., M.M., M. M., A. M. oraz M. H. (w zakresie udziałów nabytych odpłatnie od Skarbu Państwa),
- tym samym, w przypadku uwzględnienia wskazanego powyżej wniosku przez sąd wieczystoksięgowy oraz wykreślenia powyższych praw, pomimo braku prawomocnego zakończenia postępowania sadowoadministarcyjnego dotyczącego kontroli wskazanej powyżej zaskarżonej decyzji, skarżący utracą przysługujące im prawa, zaś m.st. Warszawa będzie mogło rozporządzać prawem własności przedmiotowej nieruchomości (jako jej właściciel) w ten sposób, że na rzecz osoby trzeciej ustanowi prawo użytkowania wieczystego w zakresie udziałów przysługujących dotychczas J. P., M.W., N. M., M.M., M.M., A. M. oraz M.H., a które to osoby trzecie nabędą je w dobrej wierze oraz w zaufaniu do treści księgi wieczystej stosownie do art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 146), co spowoduje wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych, wywołanych przez (nieprawomocną jeszcze) zaskarżoną decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich,
- a ponadto, że wykreślenie w dziale IV księgi wieczystej nr [...] (zgodnie z wnioskiem m.st. Warszawy) wpisów współobciążenia hipoteką w zakresie udziałów przysługujących M. W., N. M., M. M., M.M. oraz A.M., może wywołać dla spółki [...] sp. z o.o. negatywne skutki związane z niemożliwością zaspokojenia jej roszczenia w pełnej wysokości, a to z tego względu, że zabezpieczone tą hipoteką zobowiązanie, wynikające z umowy pożyczki oraz z umowy przystąpienia do długu z 3 grudnia 2015 r. (Repertorium A nr [...]), ze zmianami wynikającymi z umowy z 23 grudnia 2019 r. (Repertorium A nr [...]), według stanu na dzień sporządzenia niniejszego zażalenia bynajmniej wcale nie wygasło;
to wniosek Skarżących o wstrzymanie wykonania zakażonej decyzji, wniesiony na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., powinien zostać uwzględniony w całości;
a także będące skutkiem powyższego, naruszenie
2) art. 61 § 1 i § 5 w związku z art. 133 § 1 oraz w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji odmówienie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy w świetle powyższych twierdzeń oraz okoliczności sprawy, na które pełnomocnik skarżących wskazał również we wniosku z 2 lutego 2024 r., jak i dowodów załączonych do tego wniosku na ich poparcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien był dojść do przekonania, że w odniesieniu do zaskarżonej decyzji występują przesłanki wynikające z art. 61 § 3 p.p.s.a., a zatem Sąd I instancji powinien był wstrzymać jej wykonanie.
W związku w powyższymi zarzutami, skarżący wnosili o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji we wnioskowanej części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie jest zasadne.
Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania.
Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji ustanowiona została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłaby dla strony wywołać decyzja, zanim zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem legalności.
W orzecznictwie wskazuje się, że przez pojęcie "wyrządzenia znacznej szkody" należy rozumieć szkodę majątkową jak i niemajątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia ani nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego. Natomiast "trudne do odwrócenia skutki", to skutki prawne lub faktyczne, które spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, które trudno odwrócić z uwagi na następstwa prawne lub faktyczne danego rozstrzygnięcia o istocie sprawy, o prawach i obowiązkach stron. Chodzi przy tym o potencjalność owych skutków, nie jest bowiem wymagalne, aby skutki te rzeczywiście wystąpiły.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie uznać należy, że - z uwagi na skutki prawno-rzeczowe, jakie może wywołać zaskarżona decyzja przedstawione przez skarżących we wniosku a następnie powtórzone w zażaleniu związane z wystąpieniem przez Prezydenta m. st. Warszawy do sądu wieczystoksięgowego z wnioskiem o wykreślenie z księgi wieczystej wpisów dotyczących udziałów w prawie użytkowania wieczystego oraz o dokonanie zmiany wpisu hipoteki obciążającej prawo użytkowania wieczystego - zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie instytucji ochrony tymczasowej. Niewstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji mogłoby bowiem wyrządzić znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki w postaci utraty przez skarżących praw wpisanych w księdze wieczystej, co w konsekwencji spowoduje wyłączenie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w sytuacji dalszego obrotu prawnego przedmiotową nieruchomością przez m. st. Warszawa. Zatem w realiach rozpoznawanej sprawy potencjalność zaistnienia zmiany stosunków cywilnoprawnych, które mogą powstać w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji, w tym nie wykluczając zmian stosunków własnościowych, jest - wbrew twierdzeniom Sądu Wojewódzkiego - okolicznością przemawiającą za wstrzymaniem jej wykonania, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, organ nie będzie mógł – przy użyciu dostępnych mu środków prawnych – cofnąć skutków tych zmian jednostronną czynnością (aktem) (por. postanowienie z 7 czerwca 2014 r. sygn. akt I OZ 455/14).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 188 i art. 197 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.