I OZ 290/23

I OZ 290/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-07-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariola Kowalska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2723/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-09-19
I OSK 381/24 - Wyrok NSA z 2024-07-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 38 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.S. i D.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2723/22 o odmowie dopuszczenia A.S. i D.S. do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania w sprawie ze skargi Syndyka [...] w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2022 r., nr KOC/1135/Pd/22 w przedmiocie odmowy zatwierdzenia podziału nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 4 dnia stycznia 2023 r. A.S. i D.S. (dalej "wnioskodawcy") wnieśli o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi K.G. – Syndyka [...] w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2022 r., nr KOC/1135/Pd/22, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 27 stycznia 2022 r., nr 44/2022, odmawiającej zatwierdzenia projektu podziału części nieruchomości położonej w [...] w Dzielnicy [...] przy ul. [...] oraz ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], zapisanej w KW Nr [...] w sposób przedstawiony na mapie z projektem podziału, wchodzącej w skład operatu technicznego wpisanego w dniu 9 sierpnia 2021 r. do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego o identyfikatorze [...] w charakterze uczestników postępowania. W uzasadnieniu podnieśli, że wynik postępowania w tej sprawie dotyczy ich interesu, bowiem wystąpili o przekształcenie ustanowionego na ich rzecz spółdzielczego własnościowego prawa do domu jednorodzinnego przy ul. [...] (KW Nr [...]) w [...] w prawo odrębnej własności.
W odpowiedzi na wniosek, Syndyk [...] w upadłości likwidacyjnej wyjaśnił, że wniosek nie mógł zostać rozpoznany z uwagi na "kontynuowany podział geodezyjny gruntu". W odniesieniu do działki nr [...] (działki, na którym znajduje się spółdzielcze własnościowe prawo wnioskodawców - ul. [...]) właściwy organ wydał w sierpniu 2019 r. zaświadczenie o przekształceniu użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, własność została ujawniona w księdze wieczystej, zrealizowany został również wniosek upadłej Spółdzielni o przyznanie 98% bonifikaty w związku z przekształceniem, nadto wydane zostało dla [...] w upadłości likwidacyjnej zaświadczenie przekształceniowe, a zatem proces przekształcenia użytkowania wieczystego we własność gruntu stanowiącego działkę ewidencyjną nr [...] uregulowaną w KW Nr [...] wraz z bonifikatą został zakończony. Jednakże, z uwagi na prace związane z podziałem geodezyjnym ww. działki Syndyk [...] w upadłości likwidacyjnej nie był w stanie określić terminu realizacji wniosku o przekształcenie spółdzielczego własnościowego prawa do domu jednorodzinnego przy ul. [...].
W ocenie wnioskodawców, podane przez Syndyka okoliczności, tj. kontynuowanie prac związanych z podziałem geodezyjnym działki nr [...] nie mogą stanowić przeszkody w zawarciu umowy. Spełnienie takiego warunku nie jest wymagane przez art. 1714 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych. W tym stanie rzeczy, powołując się na treść art. 49 ww. ustawy, wnioskodawcy wezwali Spółdzielnię do niezwłocznego zawarcia umowy przeniesienia własności nieruchomości. Podnieśli ponadto, że skoro prowadzone postępowanie w sprawie podziału stanowi, zdaniem [...] w upadłości likwidacyjnej przeszkodę do rozpoznania wniosku o przekształcenie spółdzielczego własnościowego prawa do domu jednorodzinnego w prawo odrębnej własności, to postępowanie to bez wątpienia ma wpływ na ich sytuację prawną.
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2723/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił dopuszczenia wnioskodawców do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że legitymację do wniesienia skargi, czy też do bycia uczestnikiem postępowania sądowo-administracyjnego może posiadać tylko taka osoba, która posiada interes prawny w prowadzonym postępowaniu przed sądem. Tym samym jeżeli określona osoba występuje z wnioskiem o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu sądowo-administracyjnym w charakterze uczestnika musi wykazać, iż rozstrzygnięcie sprawy dotyczy jej interesu prawnego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 lutego 2008 r., II OSK 17/08, LEX nr 459415; postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2008 r., II OZ 304/08, LEX nr 505982). Sąd zauważył ponadto, że w orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu administracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Przy czym nie można opierać interesu prawnego wyłącznie na sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie charakter związków tych podmiotów byłby nie tylko faktyczny, ale i prawny. Stroną postępowania nie może być osoba, która posiada jedynie interes faktyczny, dający się nawet racjonalnie uzasadnić. Interes prawny musi bowiem wynikać z określonego przepisu prawnego, odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu.
W ocenie Sądu I instancji z przedstawionej przez wnioskodawców argumentacji nie wynika, aby posiadali oni interes prawny w zawisłej przed sądem sprawie. Wnioskodawcy nie posiadają bowiem do ustanowionego na ich rzecz spółdzielczego własnościowego prawa do domu jednorodzinnego przy ul. [...] żadnych praw rzeczowych, wszak za takowe nie mogą zostać uznane właśnie własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, czy też ekspektatywa odrębnej własności lokalu. Samo roszczenie o ustanowienie na ich rzecz odrębnej własności jak w tym przypadku do domu jednorodzinnego, nie daje uprawnień strony w postępowaniu podziałowym. Sąd wyjaśnił, że z przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych nie można wyprowadzić prawa członka spółdzielni do żądania podziału nieruchomości na podstawie przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami.
Sąd I instancji wskazał ponadto, że stosownie do treści art. 97 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021, poz. 1899 ze zm., dalej "u.g.n."), podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności lub współużytkowania wieczystego podziału można dokonać na wniosek wszystkich współwłaścicieli albo współużytkowników wieczystych. Jak zatem wynika z powyższego unormowania ustawowego, z wnioskiem o podział nieruchomości mógł wystąpić jej właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty lub współużytkownik wieczysty. W ocenie Sądu, wnioskodawcy nie zaliczają się do jakiejkolwiek kategorii podmiotów, o których jest mowa w art. 97 u.g.n., co więc oczywiste nie mogą być stroną postępowania podziałowego. Wynik postępowania podziałowego nie wpływa zatem na ich sytuację prawną. Zgodnie natomiast z ugruntowanym już poglądem sądów administracyjnych, interes prawny w postępowaniu podziałowym posiadają, co do zasady, wyłącznie właściciel względnie użytkownik wieczysty nieruchomości podlegającej podziałowi, a więc osoby, które dysponują tytułem prawnym do dzielonej nieruchomości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 1997 r., sygn. akt SA/Gd 3467/95, ONSA 1997/4/180 oraz Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1995 r., sygn. akt III ARN 16/95, OSNAP 1995/21/258).
W konkluzji Sąd stwierdził, że brak było podstaw do dopuszczenia wnioskodawców do udziału w niniejszym postępowaniu na prawach strony - bowiem nie wykazali oni, że wynik tego postępowania będzie dotyczył ich interesu prawnego.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli wnioskodawcy zarzucając mu naruszenie art. 33 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a.") poprzez błędne przyjęcie, iż wynik postępowania w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 31 sierpnia 2022 r. nie dotyczy ich interesu prawnego. W uzasadnieniu podnieśli, że prowadzone postępowanie z wniosku [...] w upadłości likwidacyjnej w sprawie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości ma na celu wydzielenie działek budowlanych niezbędnych do korzystania z budynku mieszkalnego, w tym budynku stanowiącego ich własność. Wnioskodawcy wskazali, iż odmowa zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości dokonana przez Prezydenta m.st. Warszawy w dniu 27 stycznia 2022 r. wpływa bezpośrednio na ich sytuację prawną bowiem w takich okolicznościach brak jest możliwości przekształcenia spółdzielczego własnościowego prawa do domu jednorodzinnego w prawo odrębnej własności.
Odpowiedź na zażalenie wniósł Syndyk [...] w upadłości likwidacyjnej reprezentowany przez r.pr. E.B. Wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 33 § 1 P.p.s.a., osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Zgodnie zaś z art. 33 § 2 P.p.s.a., udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie.
Wobec brzmienia powyższych przepisów kwestią kluczową, decydującą o możliwości dopuszczenia konkretnej osoby do postępowania sądowego jest ustalenie, czy ma ona interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie wydane w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Sąd I instancji trafnie ocenił, że zasadniczą przesłanką dopuszczenia konkretnej osoby do postępowania sądowego, jest ustalenie, czy posiada interes prawny w tej sprawie. Pojęcie "interesu prawnego" w postępowaniu administracyjnym, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony, nie zostało ustawowo zdefiniowane. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje uprawnienia (zob. wyrok NSA z 15 kwietnia 1993 r., I SA 1719/92, OSP 1994, z. 10, poz. 199 z aprobującą glosą P. Kucharskiego). Interes prawny to zatem interes, który jest chroniony przez prawo, a ochrona ta polega na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcia zaistniałego zagrożenia. Natomiast, żeby interes prawny mógł być zaspokojony, musi być interesem osobistym, własnym, indywidualnym, znajdującym swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych. Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, w ramach którego podmiot jest tylko bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie można wskazać przepisu prawa, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności od organu administracji.
Ponadto, stwierdzenie, że dany podmiot posiada interes prawny polega na ustaleniu związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej.
Zaznaczyć należy, że postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie powinno zapaść w sytuacji, gdy z wnioskiem występuje osoba niemogąca wylegitymować się interesem prawnym, na który rzutowałby wynik postępowania sądowoadministracyjnego. W praktyce wnioskodawcy najczęściej powołują się na interes faktyczny, nie wskazują natomiast przepisów, z których wywodziliby swoje uprawnienia do udziału w postępowaniu na prawach strony (zob. komentarz do art. 33 P.p.s.a., Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony przez Sąd I instancji, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w niniejszej sprawie. Należy wskazać przede wszystkim, że nie powołali się oni na żaden przepis prawa, z którego mógłby wynikać ich interes prawny (art. 28 k.p.a.). Sama okoliczność powoływania się na dążenie do przekształcenia spółdzielczego własnościowego prawa do domu jednorodzinnego w prawo odrębnej własności a w konsekwencji ubieganie się o zawarcie umowy przeniesienia własności nieruchomości należącej do wnioskodawców nie daje podstawy do uznania ich za uczestników postępowania. W myśl bowiem art. 97 ust. 1 u.g.n., podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny. Wielokrotnie już podnoszono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że interes prawny w postępowaniu podziałowym posiadają, co do zasady, wyłącznie właściciel, względnie użytkownik wieczysty nieruchomości podlegającej podziałowi, tj. osoby które dysponują tytułem prawnym do dzielonej nieruchomości. Zatem konsekwencją tego uregulowania jest to, że osoba nie będąca właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nie może być stroną postępowania, ani przeciwdziałać zatwierdzeniu przedłożonego projektu podziału, nie mając w tym interesu prawnego, a co najwyżej interes faktyczny (zob. np. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r., I OSK 1002/17, LEX nr 2403749).
W konsekwencji, w okolicznościach niniejszej sprawy, rację należy przyznać Sądowi I instancji, że wnioskodawcy nie posiadają, do ustanowionego na ich rzecz spółdzielczego własnościowego prawa do domu jednorodzinnego, żadnych praw rzeczowych. Nie są oni bowiem ani właścicielami spornej nieruchomości gruntowej ani jej użytkownikami wieczystymi, a tym samym nie mogą być stronami postępowania podziałowego.
Z tych też względów, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.