I OZ 284/24

I OZ 284/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-06-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
I OZ 283/24 - Postanowienie NSA z 2024-06-07
I SA/Wa 1654/23 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2024-02-07
I OZ 283/23 - Postanowienie NSA z 2023-07-21
II SA/Rz 1633/22 - Postanowienie WSA w Rzeszowie z 2023-01-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 87 § 5, art. 88
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1654/23 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1654/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek A. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2020 r. w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 12 lutego 2024 r. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, podnosząc że skarżąca nie wniosła skargi w terminie z powodu stanu zdrowia. Z dokumentacji medycznej złożonej do akt sprawy wynika, że w okresie od października 2019 r. do czerwca/ lipca 2020 r. skarżąca "pozostawała silnie niezdolna do racjonalnego reprezentowania swoich interesów przed podmiotami zewnętrznymi". Zaskarżoną decyzję doręczono stronie w dniu 4 maja 2020 r. Uprawdopodobnione zatem jest, że skarżąca bez własnej winy, z powodu stanu zdrowia, nie dochowała terminu do wniesienia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając wniosek o przywrócenie terminu przytoczył m.in. treść art. 87 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", zwracając uwagę że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi niewątpliwie został wniesiony po upływie roku od uchybionego terminu.
W ocenie Sądu wskazywane we wniosku okoliczności nie są okolicznościami nadzwyczajnymi, które uniemożliwiały złożenie wniosku o przywrócenie terminu w normalnym terminie. Tym bardziej, że niezdolność strony do reprezentowania swoich interesów istniała w okresie od października 2019 r. do czerwca/ lipca 2020 r. Skarga złożona zaś została dopiero w lipcu 2023 r. Zdaniem Sądu brak jest podstaw do uznania powoływanych we wniosku okoliczności za przypadek nadzwyczajny. Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby w istocie obowiązek przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności w przypadku uchybienia terminu przez osobę posiadającą problemy zdrowotne niezależnie od ich charakteru i czasu ich trwania.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie:
1) przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik postępowania, tj. art. 88 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie jako konsekwencję dokonania niezgodnych z materiałem dowodowym ustaleń faktycznych polegających na uznaniu, że stan zdrowia skarżącej nie jest podstawą do uznania, że nie złożyła ona wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi we wcześniejszym terminie, podczas gdy z dokumentacji medycznej w tym m.in. zaświadczenia lekarskiego wynika, że skarżąca w okresie od października 2019 r. do czerwca/ lipca 2020 r. "pozostawała silnie niezdolna do racjonalnego reprezentowania swoich interesów przed podmiotami zewnętrznymi" a zaskarżoną decyzję doręczono skarżącej w dniu 4 maja 2020 r. (z orzeczenia ZUS wynika, że skarżąca jest niezdolna do samodzielnej egzystencji). Wobec powyższego niewątpliwie uprawdopodobnione jest, że skarżąca bez własnej winy w powodu stanu zdrowia nie dochowała terminu do wniesienia skargi. Natomiast przyczyna niedochowania terminu do wniesienia skargi ustała w dniu 6 lutego 2024 r., kiedy to ustanowiony pełnomocnik z urzędu skarżącej niezwłocznie po zawiadomieniu go o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu przejrzał akta sprawy w czytelni Sądu. Skarżąca składając skargę z dnia 25 lipca 2023 r. dokonała tego samodzielnie prawdopodobnie bez pomocy prawnika zatem bez własnej winy mając na uwadze jej problemy zdrowotne nie sformułowała wprost wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Tym samym, w ocenie wnoszącej zażalenie, nie można zgodzić się, ze stanowiskiem Sądu I instancji, że przyczyna uchybienia terminu ustała wcześniej niż 6 lutego 2024 r. bowiem biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącej należy przyjąć za uprawdopodobnione, że wczesnej z uwagi na stan zdrowia skarżąca nie była w stanie należycie dokonać czynności złożenia skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu;
2) przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik postępowania, tj. art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że we wniosku o przywrócenie terminu należy udowodnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu podczas gdy wystarczające jest uprawdopodobnienie tej okoliczności. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia można wysnuć wniosek, że Sąd I instancji wymaga od skarżącej udowodnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu wskazując, że z zaświadczenia lekarskiego wynika, że skarżąca pozostawała silnie niezdolna do racjonalnego reprezentowania swoich interesów przed podmiotami zewnętrznymi jedynie w okresie w okresie od października 2019 r. do czerwca/ lipca 2020 r. i po tym okresie ustały przyczyny uchybienia terminu podczas gdy z doświadczenia życiowego i zasad logicznego rozumowania wynikać powinno, że osoba chora psychicznie ([...]), niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymagająca stałej opieki osób trzecich nie jest w stanie z dnia na dzień samodzielnie i racjonalnie poprowadzić swoich spraw.
Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o:
1) przywrócenie terminu do wniesienia skargi;
2) zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej skarżącej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych prawem, powiększonych o stawkę podatku VAT.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 87 § 5 P.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że jeżeli od uchybionego terminu upłynął rok, to Sąd zobligowany jest nie tylko do oceny, czy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, ale także do zbadania, czy sytuacja ta miała miejsce w wyjątkowych okolicznościach. Podkreślić należy, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie precyzuje, jak należy interpretować pojęcie "wyjątkowego przypadku", jednakże nie może być ono rozumiane rozszerzająco. W orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o nadzwyczajną sytuację uniemożliwiającą działanie strony w normalnym trybie, tj. z zachowaniem terminów do dokonywania czynności procesowych. Za wyjątkowy przypadek należy uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia – tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe – nie należą do zdarzeń codziennych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2018 r. sygn. akt I OZ 1906/17 oraz z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt I FZ 62/23).
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że zaskarżona decyzja została doręczona stronie w dniu 4 maja 2020 r., natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi skarżąca złożyła w dniu 28 lipca 2023 r. Nastąpiło to zatem po upływie roku od uchybionego terminu, co skutkowało ziszczeniem się pierwszej z przesłanek niedopuszczalności takiego wniosku.
Oceniając wniosek o przywrócenie terminu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącej nie stanowią przypadku wyjątkowego, o którym mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a. jednakże zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uwzględniono wszystkich okoliczności istotnych w sprawie.
Przede wszystkim w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia odniesiono się wyłącznie do jednego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy, tj. dołączonego przez skarżącą do skargi zaświadczenia lekarskiego z dnia 14 grudnia 2020 r., z którego istotnie wynika, że od października 2019 r., skarżąca była [...]. Epizod [...] pomimo leczenia trwał do czerwca/ lipca 2020 r. W tym okresie strona pozostawała "silnie niezdolną do racjonalnego reprezentowania swoich interesów przed podmiotami zewnętrznymi". Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu, nie dawały podstaw do uznania za przypadek nadzwyczajny. Sąd Wojewódzki nie ocenił jednakże stanu zdrowia skarżącej w okresie późniejszym, tj. pomiędzy czerwcem 2020 r. a lipcem 2023 r., który może świadczyć o zaistnieniu nadzwyczajnej sytuacji uniemożliwiającej stronie dokonywanie czynności procesowych.
Zauważyć trzeba, że skarżąca orzeczeniem z dnia 11 czerwca 2021 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności - [...]). Z zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 9 marca 2022 r. wynika natomiast m.in., że u skarżącej została rozpoznana [...], od wielu lat pozostaje w trudnej sytuacji życiowej, wielokrotnie hospitalizowana psychiatrycznie i lecząca się w [...]. W sierpniu 2021 r. uległa zaś poważnemu wypadkowi w pracy skutkującym trwałym uszkodzeniem kręgosłupa lędźwiowego, a po odstawieniu leku [...] nastąpił nawrót choroby podstawowej i konieczność hospitalizacji w lutym 2022 r. Wskazano, że rokowania są niepewne, w typowym przebiegu niepomyślne, schorzenie uznano za przewlekłe, które dało klika poważnych nawrotów, skutkujących relatywnie długimi hospitalizacjami, a także uznano za potrzebną dalszą skrupulatną farmakoterapię [...]. Ponadto, strona była hospitalizowana w związku z rozpoznaniem [...] w [...] w okresie od 3 lutego 2022 r. do 2 marca 2022 r. (27 dni) oraz od 20 października 2022 r. do 18 listopada 2022 r. (29 dni)., co wynika z kart informacyjnych leczenia szpitalnego (k. 20 i 21 akt).
Nie można także pominąć, że A. S. orzeczeniami lekarza orzecznika ZUS z dnia z dnia 16 marca 2023 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 marca 2024 r. oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 31 marca 2024 r., daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: nie da się ustalić. W uzasadnieniu ww. orzeczeń z dnia 16 marca 2023 r. wskazano, że u skarżącej doszło do naruszenia funkcji w zakresie stanu psychicznego. Potwierdza to dokumentacja zawarta w aktach ZUS i wnioski z badania bezpośredniego. Ww. dysfunkcja ma charakter przewlekły i może przebiegać z okresowymi zaostrzeniami. Wymaga obecnie intensywnego leczenia [...]. Istnieją wskazania do hospitalizacji [...]. Rokowanie trudne.
Do zdarzeń tych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie odniósł się i nie rozważył ich wpływu na ocenę zasadności odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu. Pominięcie powyższych okoliczności przy ocenie, czy choroba skarżącej trwający określony czas miała charakter ciągły, rzeczywiście uzasadniający przesłankę "wyjątkowego przypadku", oznacza zatem, że podstawa faktyczna zaskarżonego orzeczenia jest niepełna. Z tych względów konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia celem dokonania przez Sąd I instancji ponownej, rzetelnej oceny całokształtu okoliczności wynikających z akt i mających znaczenie w świetle art. 87 § 5 P.p.s.a., a w przypadku uznania, że w sprawie wystąpił "przypadek wyjątkowy", o którym mowa w powołanym przepisie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozważy czy zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu w oparciu o art. 86 § 1 P.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.