V SA/Wa 982/16

V SA/Wa 982/16 - Postanowienie WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2016-12-29
Data wpływu
2016-04-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Nasiłowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II GZ 283/17 - Postanowienie NSA z 2017-04-21
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 & 1 pkt 1, art. 258 & 2 pkt 7 p.p.s.a.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. Ł. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... marca 2016 r. Nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Uzasadnienie
W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy R. Ł. (dalej: "Skarżący"), reprezentowany przez ojca – A. Ł. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
Uzasadniając wniosek Skarżący wskazał, że stan prawny przedstawiony w zaskarżanych aktach prawnych jest skomplikowany, a zarówno Skarżący, jak i jego pełnomocnik nie mają wykształcenia prawniczego. Powodem, dla którego wnosi o przyznanie prawa pomocy są również niskie dochody. Przedstawiając sytuację materialną Skarżący wyjaśnił, że jest kawalerem prowadzącym samodzielnie gospodarstwo domowe, ma majątek w postaci współwłasności z matką i ojcem trzech mieszkań o powierzchni i wartości odpowiednio 37 m. kw. – ok. 100.000 zł, 43 m. kw. – ok. 150.000 zł, 47 m. kw. – ok. 180.000 zł, a także w postaci nieruchomości rolnych. Nieruchomości rolne są następujące: 1,77 ha ugorów w S. – H. pow. P., 1,58 ha lasu w S. – Hektary pow. P., 4,85 ha ugór w Ch. – N. pow. N.. Ponadto Skarżący ma oszczędności na koncie bankowym w kwocie około 15.000 zł oraz samochód marki O. A. z 2002 r. o wartości ok. 5.000 zł. Skarżący jest z zawodu pianistą i jego dochody są uzależnione od ilości kontraktów na wykonanie koncertów i recitali, średnio miesięcznie wynoszą netto około 1.300 zł.
Skarżący wskazał, że obciążają go następujące wydatki: opłata za energię elektryczną - 200 zł miesięcznie, ubezpieczenie majątku - ok. 1.800 zł rocznie, opłata za wywóz śmieci - 60 zł miesięcznie, podatki od nieruchomości - ok. 1.900 zł rocznie, koszty leczenia - około 100 zł miesięcznie.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia.
Dokonując oceny sytuacji materialnej Skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, rozpoznający wniosek biorąc pod uwagę dane zawarte we wniosku uznał, że nie spełnia on przesłanek przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, czy to całkowitym, czy chociażby częściowym. Ocena sytuacji materialnej Skarżącego prowadzi bowiem do stwierdzenia, że jest on w stanie ponieść koszty postępowania bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu swoich podstawowych potrzeb życiowych, a tym bardziej nie wskazuje na to, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Przede wszystkim należy wskazać, że Skarżący osiąga dochód, wprawdzie podaje on, że nie jego kwota nie jest wysoka, gdyż wynosi ok. 1.300 zł, a zatem kształtuje się na poziomie zbliżonym do ustalonej na rok 2016 r. kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, wynoszącej 1.355 zł netto. Jednocześnie pomimo deklarowania niewysokiego dochodu Skarżący wskazał, że posiada oszczędności wynoszące ok. 15.000 zł. Biorąc natomiast pod uwagę zbieżne z poglądami orzekającego orzeczenia sądowowadministracyjne, np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 605/10, dostępne: System Informacji Prawnej Lex nr 1095750; stanowiące: "Aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy uznaje fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (głównie w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych)."
Mając na uwadze powyższe ustalenia Skarżący nie został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia i dodatkowych dokumentów źródłowych w celu wyjaśnienia wysokości dochodów, w trybie zezwalającego na takie działanie art. 255 p.p.s.a. Uznano bowiem - biorąc pod uwagę obowiązujące w zakresie prawa pomocy orzecznictwo sądów administracyjnych – że pomimo niskich dochodów zadeklarowanych przez Skarżącego, sam fakt posiadania przez niego oszczędności i majątku nieruchomego w postaci współwłasności mieszkań i własności ziemi rolnej, przemawia przeciwko przyznaniu mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Jak bowiem wskazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FZ 119/09, Lex nr 575338: "Deklarowanie przez skarżącego, że nie uzyskuje dochodów (względnie, że uzyskuje je w minimalnej wysokości) nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że pokrycie pełnych kosztów procesu grozi uszczerbkiem koniecznego utrzymania dla niego lub jego rodziny (...). Oczywiste znaczenie dla sytuacji majątkowej skarżącego ma także fakt, że jest on właścicielem nieruchomości." W postanowieniu z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10, Lex nr 742485, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał: "1. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swoich praw przed sądem. 2. Rozstrzygające znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów. Posiadanie majątku, w szczególności oszczędności i nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych." Skarżący natomiast wskazał, że poza oszczędnościami, ma trzy mieszkania we współwłasności z rodzicami. Zakładając, że w jednym z nich zamieszkuje on sam, w drugim rodzice, to jest jeszcze trzecie mieszkanie, które może stanowić, np. przedmiot umowy najmu i źródło dochodów z tego tytułu.
Skarżący posiada także majątek, w postaci gospodarstwa rolnego, mogący przynosić mu potencjalne pożytki. Zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie sądowoadministracyjnym strona która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie, a to, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nie przynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GZ 176/13, Lex nr 1310098, z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 222/13, Lex nr 1296872, z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 668/14, Lex nr 1495321).
Wskazane natomiast w uzasadnieniu wniosku: skomplikowany stan prawny sprawy i brak wykształcenia prawniczego Skarżącego oraz jego pełnomocnika, nie stanowią przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przesłanki te zostały, bowiem opisane w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., jak wynika z treści tego przepisu jedynym kryterium przyznania prawa pomocy jest w postępowaniu przed sądami administracyjnymi kryterium majątkowe, względnie, określane, jako kryterium finansowe.
Powyższe zostało także ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak przykładowo w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14, Lex nr 1530792, gdzie stwierdzono: "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." W postanowieniu z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 887/14, Lex nr 1634806, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał: "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe."
W tym miejscu należy też wyjaśnić, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 405/13, Lex nr 1319088). Sytuacja materialna wnioskodawcy nie uprawnia go do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ma on bowiem wystarczający majątek, w tym środki finansowe i nieruchomości, zezwalający na pokrycie przez niego pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku jego utrzymania koniecznego.
W związku z powyższym na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.