I OZ 235/23

I OZ 235/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 770/24 - Wyrok NSA z 2026-01-15
I SA/Wa 3081/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-04-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 § 1 w zw. z art. 139 § 4 w zw. z  art. 141 § 2 w zw. z art. 177 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. P., T. U., E. U. i A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 3081/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej K. D., A. O., A. N., I. U., M. P., T. U., I. S., W. U., H. P., T. U., D. C., A. G. i E. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 3081/21 w sprawie ze skarg W. U., T. U., I. S., K. D., A. N., A. O., J. B., D. C., H. P. oraz M. P., T. U., E. U. i A. G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 14 września 2021 r. nr 2694/2021 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość postanawia 1. sprostować oczywistą omyłkę w rubrum zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że po słowach: "ze skargi kasacyjnej W. U., T. U., I. S., K. D., A. N., A. O.", nazwisko "J. B." zastąpić nazwiskiem "I. U."; 2. zażalenie oddalić
Uzasadnienie
Postanowieniem z 10 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 3081/21 (dalej postanowienie z 10 stycznia 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną M. P., T. U., E. U. i A. G.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z 5 kwietnia 2022 r. I SA/Wa 3081/21 (dalej wyrok z 5 kwietnia 2022 r.) oddalono skargi W. U., T. U.2, I. S., K. D., A. N., A. O., J. B., D. C., H. P. oraz M. P., T. U., E. U. i A. G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 14 września 2021 r. nr 2694/2021. Pismem z 10 maja 2022 r., w ustawowym terminie, wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku złożył r.pr. Z. S., wskazując w główce wniosku skarżących: W. U., T. U., I. S., K. D., A. N., A. O., J. B., D. C. i H. "P." [winno być "P." - k. 3, 21, 112, 147, 171,193 akt I SA/Wa 3081/21].
Pismem z "19 września" [winno być 27 lipca" - k.171-178v akt I SA/Wa 3081/21 - uw. NSA] 2022 r. r.pr. Z. S. - działający w imieniu wszystkich skarżących [prócz skarżącej J. B., co do której Przewodniczący Wydziału I uznał, że wniosek o sporządzenie wyroku wpłynął 13 maja 2022 r.; nie udzieliła ona r.pr. Z. S. pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej i reprezentacji przed Naczelnym Sądem Administracyjnym; za to dodatkowo w imieniu I. U., który przed Sądem I instancji występował wyłącznie w charakterze uczestnika postępowania i przed dniem 25 lipca 2022 r. nie udzielił r.pr. Z. S. pełnomocnictwa - k. 1, 2, 14, 129-130, 144-144v, 147, 151, 165, 171-178v, 187 akt I SA/Wa 3081/21 - uw. NSA] - wniósł skargę kasacyjną od wyroku z 5 kwietnia 2022 r. Sąd I instancji uznał, że M. P., T. U., E. U. i A. G. nie składali wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Brak złożenia wniosku o uzasadnienie w terminie określonym w art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako ppsa) stanowi inną przyczynę niedopuszczalności skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 178 ppsa (k. 12-21, 112, 147-149, 151, 153-159v, 171-207, 218-219 akt I SA/Wa 3081/21).
Zażalenie złożyli: M. P., T. U., E. U. i A. G. (dalej żalący), reprezentowani przez r.pr. Z. S., zaskarżając postanowienie z 10 stycznia 2023 r. w całości, zarzucając postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:
a. art. 141 § 2 ppsa przez błędne przyjęcie, że wniosek o uzasadnienie z 10 maja 2022 r. nie dotyczył skarżących: M. P., T. U., E. U. i A. G., w sytuacji gdy wniosek ten dotyczył sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 kwietnia 2022 r. - w całości, zatem [złożony został] w imieniu wszystkich skarżących występujących w niniejszej sprawie;
b. art. 178 ppsa przez odrzucenie skargi kasacyjnej skarżących, w sytuacji gdy brak jest zaistnienia przesłanek stanowiących inną przyczynę niedopuszczalności skargi kasacyjnej.
Żalący wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi kasacyjnej M. P., T. U., E. U. i A. G., ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (k. 241-242v akt I SA/Wa 3081/21).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (art. 177 § 1 ppsa). Z przepisu tego wynika, że doręczenie stronie odpisu wyroku z uzasadnieniem jest warunkiem koniecznym, by możliwe było następnie skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej. Tym samym, w sprawach, w których uzasadnienia wyroku nie sporządza się z urzędu, strona, która planuje wywieść skargę kasacyjną, obowiązana jest do uprzedniego złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, by skarga kasacyjna była dopuszczalna.
W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku (art. 141 § 2 ppsa). Odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym doręcza się stronom, jeżeli uzasadnienia wyroku nie sporządza się z urzędu (art. 139 § 4 ppsa). W niniejszej sprawie wyrokiem z 5 kwietnia 2022 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym, Sąd oddalił skargi (k. 112 akt I SA/Wa 3081/21). W rezultacie, uzasadnienie wyroku nie podlegało sporządzeniu z urzędu. Każda ze stron i każdy z uczestników postępowania (art. 32 i 33 § 1 ppsa), o ile jego wolą było wywiedzenie skargi kasacyjnej, miał obowiązek złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia tego wyroku (art. 141 § 2 ppsa).
Jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek (art. 142 § 2 ppsa). Przepis ten ma niebagatelne znaczenie przy wielości podmiotów uczestniczących w postępowaniu. W niniejszej sprawie wielość skarżących i uczestników powoduje, że każdy z nich, jeżeli chciał złożyć skargę kasacyjną od wyroku z 5 kwietnia 2022 r., winien był uprzednio wnieść o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku.
Analizując treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i treść zażalenia, należy zauważyć, że postanowieniem z 10 stycznia 2023 r. Sąd I instancji odrzucił skargę kasacyjną M. P., T. U., E. U. i A. G. (art. 178 ppsa), nie zaś "oddalił skargę kasacyjną" (jak to błędnie przyjął autor zażalenia - k. 218-219, 241-242v akt I SA/Wa 3081/21). Autor zażalenia błędnie przyjął, że M. P., T. U., E. U. i A. G. "złożyli wniosek o sporządzenie i doręczenie skargi kasacyjnej w ustawowym terminie" (k. 218-219, 242v akt I SA/Wa 3081/21).
Kwestia sporna w tej sprawie w zakresie rozpoznawanego zażalenia sprowadza się do zagadnienia, czy pełnomocnik skarżących złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w imieniu wszystkich skarżących, czy tylko tych wymienionych z imienia i nazwiska w główce wniosku (k. 147 akt I SA/Wa 3081/21).
Autor zażalenia omyłkowo przyjął, że Sąd I instancji postanowieniem z 10 stycznia 2023 r. "oddalił skargę kasacyjną"; wniosek o sporządzenie uzasadnienia "dotyczył całości rozstrzygnięcia, zatem przyjąć należy iż złożony został w imieniu wszystkich skarżących" (k. 242-242v akt I SA/Wa 3081/21).
Pełnomocnictwa udzielone r.pr. Z. S. przez skarżących przed złożeniem skargi do sądu administracyjnego (k. 12-14, 17, 20-24 akt I SA/Wa 3081/21 i k. 9-12 akt I SA/Wa 3082/21 załączonych do akt I SA/Wa 3081/21 wskutek połączenia obu tych spraw do wspólnego rozpoznania - k. 64 akt I SA/Wa 3081/21), według jednego wzoru, umocowują go do reprezentowania poszczególnych mocodawców "przed wszystkimi Sądami, Urzędami i Instytucjami w sprawie napisania skargi na decyzję Wojewody Mazowieckiego nr 2694/2021 i wysłanie jej za pośrednictwem Wojewody w nieprzekraczalnym terminie do 26 października 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego".
W tej sprawie istotne było to, że r.pr. Z. S. został przez wszystkich skarżących prawidłowo umocowany do wniesienia skarg do sądu administracyjnego. Sąd I instancji prowadził postępowanie z udziałem r.pr. Z. S. jako pełnomocnika wszystkich skarżących (tylko skarżących) i 5 kwietnia 2022 r. wydał wyrok. W toku postępowania I-instancyjnego przed Sądem administracyjnym podjęto następujące czynności adresowane do pełnomocnika skarżących: zarządzeniami z 27 grudnia 2021 r. Przewodniczący zobowiązał go do wskazania numerów PESEL skarżących, a także zarządzono doręczenie mu odpowiedzi na skargę przy pierwszej korespondencji (k. 1 i 51,61a akt I SA/Wa 3081/21 i k. 1 i 22, 31 akt I SA/Wa 3082/21); zobowiązano go do wskazania aktualnego adresu korespondencyjnego uczestnika I. U., (który udzielił pełnomocnictwa r.pr. Z. S. dopiero 20 lipca 2022 r. - uw. NSA; k. 63, 67, 86-87, 187 akt I SA/Wa 3081/21); postanowieniem z 28 lutego 2022 r. Sąd połączył sprawy o sygn. akt I SA/Wa 3081/21 i I SA/Wa 3082/21 do wspólnego rozpoznania (k. 64 akt I SA/Wa 3081/21), a Przewodniczący zarządził doręczenie pełnomocnikowi odpisu tego postanowienia (k. 65 i 76, 77 akt I SA/Wa 3081/21), zarządzeniem z 2 marca 2022 r. Przewodniczący z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia rozprawy wobec epidemii wirusa SARS-CoV-2 skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym i wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na 5 kwietnia 2022 r. oraz skład orzekający (k. 73, 76, 119 akt I SA/Wa 3081/21). Podjęte przez Sąd i Przewodniczącego czynności wskazują, że Sąd I instancji uznał, że udzielone r.pr. Z. S. pełnomocnictwa miały charakter pełnomocnictw ogólnych (art. 36 pkt 1, art. 39 ppsa).
Umocowany przez skarżących pełnomocnik do wniesienia skargi do sądu administracyjnego wykonał najistotniejszą dla interesu prawnego każdego ze skarżących czynność, tj. wniósł skutecznie skargi do Sądu I instancji. Sąd I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną [...] (art. 134 § 1 ppsa). Sąd I doręczał pisma i załączniki pełnomocnikowi (art. 67 § 5, art. 76 § 1 ppsa). R.pr. Z. S. w toku postępowania przed Sądem I instancji podejmował aktywne działania na korzyść wszystkich skarżących, jak choćby złożenie wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy (k. 56 akt I SA/Wa 3082/21), wskazanie numerów PESEL skarżących (k. 58-59 akt I SA/Wa 3081/21 i k. 35-36 akt I SA/Wa 3082/21), wskazanie adresu korespondencyjnego uczestnika postępowania I. U. (k. 63, 66-71 i 74 akt I SA/Wa 3081/21).
Od dnia doręczenia odpisu wyroku bieg rozpoczyna termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, który to wniosek jest niezbędny dla wniesienia w dalszej kolejności skargi kasacyjnej. Przewodniczący w Sądzie I instancji zarządzeniem z 12 kwietnia 2022 r. zarządził doręczenie odpisu wyroku z 5 kwietnia 2022 r., m.in., r.pr. Z. S. (k. 118 pkt I lit. a i pkt II, k. 120 akt I SA/Wa 3081/21). Przewodniczący zarządził doręczenie odpisów wyroku każdemu z uczestników działających bez pełnomocnika, pouczając przy tym o możliwości i trybie wniesienia skargi kasacyjnej (k. 73 pkt 2 lit. c, k. 118 pkt I lit. c i pkt II, k. 125-128, 129-130 i 144, 131-140, 142-143, 145-146 akt I SA/Wa 3081/21), zgodnie z art. 6 ppsa, w myśl którego sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego [...] niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań.
R.pr. Z. S. złożył wniosek z 10 maja 2022 r. o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 5 kwietnia 2022 r., wymieniając wyłącznie skarżących: W. U., T. U.2, I. S., K. D., A. N., A. O., J. B., D. C. i H. P. (k. 147 akt I SA/Wa 3081/21), pominąwszy w główce wniosku skarżących: M. P., T. U., E. U. i A. G. (podobnie jak w pismach z: 3 lutego 2022 r., 1 marca 2022 r. (k. 58-59, 68, 71, 74 akt I SA/Wa 3081/21). Przewodniczący Wydziału I prawidłowo uznał, że wniosek o uzasadnienia wyroku złożyli skarżący: W. U., T. U.2, I. S., K. D., A. N., A. O., J. B., D. C. i H. P., w dniu 13 maja 2022 r. - wskazując datę wpływu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na biuro podawcze; uznając że wniosek ww. skarżących o sporządzenie uzasadnienia wyroku wniesiony w terminie (k. 147, 151 akt I SA/Wa 3081/21).
Skarżący: W. U., T. U.2, I. S., K. D., A. N., A. O., D. C. i H. P., udzielili r.pr. Z. S. pełnomocnictw ogólnych "do sporządzenia skargi i reprezentacji przed Naczelnym Sądem Administracyjnym [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt I SA/Wa 3081/21" (k. 180, 182, 183, 189, 191, 193, 197, 205 akt I SA/Wa 3081/21). Skargi kasacyjnej nie wywiodła skarżąca J. B., co do której Przewodniczący Wydziału I uznał, że wniosek o sporządzenie wyroku wpłynął prawidłowo 13 maja 2022 r.; nie udzieliła ona pełnomocnictwa r.pr. Z. S. do sporządzenia skargi kasacyjnej i reprezentacji przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (k. 2, 14, 147, 151, 165, 171-178v akt I SA/Wa 3081/21).
Skarga kasacyjna została wniesiona także w imieniu uczestnika I. U., który przed Sądem I instancji był wyłącznie uczestnikiem, nie reprezentowanym do dnia 25 lipca 2022 r. przez profesjonalnego pełnomocnika, któremu to uczestnikowi Sąd I instancji doręczył dnia 28 kwietnia 2022 r. odpis wyroku z 5 kwietnia 2022 r. wraz z prawidłowym pouczeniem, i który nie wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a w imieniu którego wniosku nie złożył r.pr. Z. S. (k. 1, 73, 118, 129-130, 144-144v, 147, 171, 187 akt I SA/Wa 3081/21). Mimo tego, że od 25 lipca 2022 r. I. U. reprezentowany jest przez pełnomocnika r. pr. Z. S., doręczono I. U. odpis postanowienia z 10 stycznia 2023 r. wraz z pouczeniem (k.220, 227-227v, 240-240v akt I SA/Wa 3081/21).
W odniesieniu do skarżących M. P., T. U., E. U. i A. G., których r.pr. Z. S. nie wskazał wprost we wniosku z 10 maja 2022 r. o sporządzenie uzasadnienia wyroku i którzy nie zostali objęci zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 16 maja 2022 r. (k. 147, 151 akt I SA/Wa 3081/21) uznać należy, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia upłynął bezskutecznie (art. 141 § 2 ppsa), co czyni zarzut naruszenia art. 178 ppsa niezasadnym.
Zarzut, że złożony przez r.pr. Z. S. "wniosek dotyczył całości rozstrzygnięcia, wobec czego należało przyjąć, że został złożony w imieniu wszystkich skarżących" jest bezzasadny. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zna instytucji wniosku o uzasadnienie całości czy części rozstrzygnięcia (in casu - wyroku). Sąd I instancji sporządza uzasadnienie wyroku – zawsze całości rozstrzygnięcia. Natomiast to skarżący kasacyjnie może zaskarżyć wyrok w całości lub w części (art. 176 § 1 pkt 1 ppsa) - co dla rozstrzygnięcia zażalenia nie ma znaczenia.
O sprostowaniu oczywistej omyłki w rubrum zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i 3 w zw. z art. 166 ppsa.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, zażalenie oddalił.