I OZ 201/14

I OZ 201/14 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2014-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-03-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Paweł Tarno /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I OZ 773/13 - Postanowienie NSA z 2013-09-12
I OZ 214/13 - Postanowienie NSA z 2013-04-12
IV SA/Gl 690/12 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2014-09-30
I OSK 168/15 - Wyrok NSA z 2016-09-02
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 165, art. 246 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 690/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przyznać W. D. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 stycznia 2014 r., IV SA/Gl 690/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek W. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Śląskiego z [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia.
W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że wcześniej w toku postępowania postanowieniem z 28 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 kwietnia 2013 r., I OZ 214/13 oddalił zażalenie wniesione przez skarżącego.
W dniu 12 czerwca 2013 r. skarżący po raz kolejny złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. We wniosku wskazał, że utrzymuje się z renty w wysokości 1 255,70 zł. Podał również, że nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dodatkowo podał, że miesięcznie obciążają go wydatki w kwocie 1 363 zł na które składają się następujące opłaty: za czynsz – 407 zł, za wodę – 50 zł, za energię elektryczną – 35 zł, za telefon – 50 zł, za Internet – 50 zł, za telewizję - 66 zł. Wskazał dodatkowo, że ponosi koszty zakupu lekarstw w wysokości 100 zł, oraz dojazdów w wysokości 100 zł. Postanowieniem z 2 lipca 2013 r. tutejszy Sąd ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W wyniku wniesionego przez W. D. zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 września 2013 r., I OZ 773/13 orzekł o jego oddaleniu.
W trzecim wniosku o przyznanie prawa pomocy W. D. wskazał, że utrzymuje się z renty w wysokości 1 255,70 zł. Podał również, że nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dodatkowo podał, że miesięcznie obciążają go wydatki w kwocie 1 643 zł na które składają się następujące opłaty: za czynsz – 412 zł, za wodę – 50 zł, za energię elektryczną – 39 zł, za telefon – 36 zł, za Internet – 50 zł, za telewizję - 66 zł, środki czystości - 90 zł, wyżywienie - 500 zł.
Wskazał dodatkowo, że ponosi koszty zakupu lekarstw w wysokości 100 zł, oraz dojazdów w wysokości 100 zł oraz że pozostaje w zwłoce z zapłatą czynszu w wysokości 200 zł.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie radcy prawnego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), to na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z powołanego na wstępie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona.
Na podstawie dokumentów źródłowych przedłożonych przez skarżącego ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające rodzinę wynoszą około 567 zł. W kwocie tej Sąd uwzględnił opłatę z tytułu czynszu w kwocie 412 zł, opłatę za wodę w kwocie 50 zł, opłatę za energię elektryczną w kwocie 39 zł oraz koszt telefonu w kwocie 66 zł. Z powyższego wyliczenia wynika, że pozostała skarżącemu kwota, nawet po zakupie leków oraz żywności, a także spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconego czynszu powinna umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie kosztów postępowania, w tym ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Tym bardziej, że instytucja prawa pomocy kierowana jest do rodzin i osób żyjących w zasadzie na granicy minimum socjalnego, osób, które w ramach posiadanych środków własnych nie są w stanie zabezpieczyć podstawowych potrzeb bytowych. To właśnie do takich osób skierowane jest prawo pomocy nie można bowiem w każdym przypadku obciążać państwa kosztem prowadzonych we własnym interesie postępowań sądowych.
W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie stronie prawa pomocy, jest bowiem ona w stanie poczynić oszczędności pozwalające na ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
W zażaleniu, skarżący zaskarżył opisane postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Zdaniem wnoszącego zażalenie, Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie ograniczył wskazane przez niego koszty, pomijając opłaty związane z korzystaniem z telewizji abonenckiej, Internetu, z dojazdów – choćby tylko do lekarza, z pomocy lekarskiej i opłat za środki czystości. Pominął też fakt, że pozostaje w zwłoce z zapłatą czynszu za mieszkanie w kwocie ok. 107 zł. Takie ograniczenie podstawowych potrzeb skarżącego przez Sąd I instancji jest niezgodne również z zasadami współżycia społecznego, jak i konstytucyjnym prawem do korzystania z ochrony prawnej. Zdaniem wnoszącego zażalenie, powszechnie wiadomo, że pełnomocnik z wyboru w Sosnowcu żąda już 6000 złotych za pomoc prawną.
Dodatkowo, skarżący jest zadłużony wobec spółdzielni mieszkaniowej. Według stanu na 31 grudnia 2013 r. zadłużenie wynosiło 1119,87 zł (846,03 zł niedopłaty i 273,64 zł odsetki), ale skarżący wpłacił 412 zł. Do zażalenia załączona została kopia wezwania do zapłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zaskarżone postanowienie należało uchylić.
Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącego podlegał ocenie stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Stwierdzone różnice w powoływanych przez wnioskodawcę okolicznościach mogą zostać uznane za nieistotne, jeśli już z nich wynika, że nie wpływają one na stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskazane uchybienie nie miało jednak wpływu na wynik postępowania.
W niniejszej sprawie uwzględnienie zadłużenia skarżącego wobec Spółdzielni Mieszkaniowej w wysokości co najmniej 707,67 zł (por. k. 174, po uwzględnieniu wpłaty dokonanej przez skarżącego w styczniu 2014 r.), zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyraźnie wskazuje na pogorszenie się sytuacji skarżącego. Wydatki skarżącego na które składają się: opłaty za mieszkanie, wodę, energię elektryczną i telefon (łącznie 537 zł), dojazdy do lekarza (i inne), opłaty za lekarstwa i koszty środków czystości (łącznie 290 zł) oraz wyżywienie (ok. 500 zł), nawet bez uwzględnienia opłat za telewizję i Internet (116 zł) wynoszą ok. 1327 zł. Biorąc pod uwagę dochody skarżącego, to znaczy rentę w wysokości 1255,7 zł oraz wskazaną wcześniej wysokość zadłużenia wobec Spółdzielni Mieszkaniowej, w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania i samodzielnie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2, art. 246 § 1 pkt 2, art. 165 i art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.