I OZ 194/22

I OZ 194/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-05-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
II SA/Lu 43/22 - Wyrok WSA w Lublinie z 2022-09-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 61 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Gminy L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt: II SA/Lu 43/22 o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi R. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M., działającej jako zarządca w postępowaniu sanacyjnym B. Spółki Akcyjnej w restrukturyzacji z siedzibą w R. na decyzję Wojewody L. z dni 27 października 2021 r., znak: [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt: II SA/Lu 43/22 wstrzymał wykonanie decyzji Wojewody L. z dni 27 października 2021 r., znak: [...] w zakresie utrzymującym w moc punkt 4 decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia 1 lipca 2021 r., znak: [...]. Sąd wyjaśnił, że w sprawie niniejszej decyzją z dnia 2 lipca 2021 r. Prezydent Miasta L. udzielił Gminie L. zgody na niezwłoczne zajęcie wywłaszczonej nieruchomości oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Choć w ramach podejmowania rozstrzygnięć dotyczących ochrony tymczasowej sąd nie może dokonywać oceny legalności zaskarżonego aktu, to jednak dokonując wyważenia kolidujących interesów należy mieć na uwadze fakt, że spór prawny między skarżącą a organem dotyczy w istocie nie samego odjęcia prawa użytkowania wieczystego, ale kwestii związanych z odszkodowaniem, a ściślej sposobu zadysponowania tym odszkodowaniem, poprzez jego wypłatę na rzecz wierzyciela hipotecznego. Skarżąca spółka wnosząc o wstrzymanie wykonania decyzji podniosła, że jej wykonanie będzie się wiązało z utratą prawa do nieruchomości przez spółkę B. w restrukturyzacji oraz wypłatą odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wierzycielowi hipotecznemu, podczas gdy wszelkie kwoty wynikające z wyzbywalnego majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej powinny trafić do tej masy, zarządzanej przez zarządcę w postępowaniu sanacyjnym. W ocenie Sądu, dla zapewnienia skarżącej właściwego poziomu ochrony tymczasowej wystarczające jest częściowe wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, w zakresie w jakim Wojewoda L. utrzymał w mocy 4 punkt decyzji Prezydenta Miasta L. z 1 lipca 2021 r., w którym wskazano, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia należy wypłacić na rzecz wierzyciela hipotecznego, wpisanego w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości. Specyficzna sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie prowadzi do wniosku, że wykonanie punktu 4 decyzji organu I instancji może prowadzić do skutków trudnych do odwrócenia. Wykonanie decyzji w tym punkcie spowoduje wypłatę środków na rzecz wierzyciela hipotecznego, w razie uchylenia (stwierdzenia nieważności) zaskarżonej decyzji przez sąd, pojawi się problem zwrotu środków przekazanych wierzycielowi hipotecznemu, co może stwarzać nowe spory prawne, tym razem z bezpośrednim udziałem wierzyciela hipotecznego, względnie spory odszkodowawcze z udziałem Skarbu Państwa. Sytuacja taka mieści się w ocenie Sądu w pojęciu skutków trudnych do odwrócenia. W ocenie Sądu nie było podstaw do uwzględnienia wniosku w zakresie szerszym. Wstrzymanie wykonania decyzji w określonym przez Sąd zakresie ochroni skarżącą przed skutkami prawnymi, które wiążą się z przekazaniem odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu, zaś uwzględnieniu wniosku w szerszym zakresie sprzeciwia się interes publiczny – realizacja inwestycji celu publicznego.
Na powyższe postanowienie Gmina L. wniosła zażalenie domagając się uchylenia w całości skarżonego postanowienia oraz zasądzenia od uczestnika kosztów postępowania zażaleniowego. W zażaleniu podniesiono, że przepisami szczególnymi regulującymi kompleksowo problematykę wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie dla wierzycieli hipotecznych nieruchomości podmiotu będącego w upadłości są przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami ewentualnie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a nie przepisy ustawy prawo upadłościowe. W konsekwencji decyzja Prezydenta Miasta L., jak również utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody L., w odniesieniu do kwestii zadysponowania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zostały wydane w oparciu o właściwe przepisy aktualne na chwilę ich wydania, w związku z czym nie może być mowy o wyrządzeniu jakiejkolwiek szkody podmiotowi reprezentowanemu przez zarządcę. Na poparcie swojego stanowiska wskazano orzeczenie NSA z dnia 25 maja 2016 r. I OSK 1976/14 wydanego co prawda na gruncie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, ale skutki wywłaszczenia przez tę ustawę są analogiczne, jak przy ustawie o gospodarce nieruchomościami.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W orzecznictwie wskazuje się, że wykładnia art. 61 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) zwanej dalej p.p.s.a., prowadzi do wniosku, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji (postanowienia) złożony w trybie powołanego przepisu, co do zasady nie jest uprawniony do samodzielnego szukania okoliczności spełniających kryteria przyznania ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania decyzji (postanowienia). Oznacza to, że to strona składająca wniosek zasadniczo obowiązana jest do wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie (por. postanowienie NSA z 22.09.2020 r. I FZ 199/20). Rozstrzygając na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd jest związany zamkniętym katalogiem przesłanek pozytywnych. Ustawa wymienia w tym przepisie dwie przesłanki: niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a. ochrona tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z jej wykonaniem, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Chodzi zatem nie o jakiekolwiek skutki i jakąkolwiek szkodę, ale o szkodę i skutki kwalifikowane, tzn. przekraczające normalne następstwa związane z wykonywaniem aktu (zob. postanowienie NSA z 3 lipca 2014 r., I FZ 197/14). Przy czym zauważyć należy, że "szkoda znaczna" to szkoda która przewyższa normalne następstwa wykonania decyzji, zaś "trudne do odwrócenia skutki", to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. W judykaturze przyjęto, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki do wstrzymania wykonania aktu w świetle art. 61 § 3 p.p.s.a. Ogólne stwierdzenie, że istnieje podstawa do wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowień z uwagi na znaczną szkodę w majątku skarżącego czy trudne do odwrócenia skutki nie przemawia za udzieleniem skarżącemu ochrony tymczasowej.
Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania aktu jest zasadne. Tymczasem w niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji został uzasadniony wyłącznie stwierdzeniem, że ich wykonanie spowoduje wyrządzenie stronie skarżącej znacznej szkody oraz niemożliwe do odwrócenia skutki. Wykonanie decyzji bowiem wiązało z utratą prawa do nieruchomości oraz wypłatą odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu, podczas gdy wszelkie kwoty wynikające z wyzbywalnego majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej powinny trafiać do masy sanacyjnej zarządzanej przez Zarządcę. Skarżąca była zobowiązana przytoczyć istnienie konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania aktu lub czynności jest konieczne, jednak poza ogólnymi stwierdzeniami nie wskazano jakie konkretnie okoliczności przemawiają za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Ponieważ o wstrzymaniu wykonania decyzji sąd orzeka jedynie na wniosek, nie jest więc uprawniony do domniemywania jakichkolwiek faktów i okoliczności, które nie zostały podniesione przez stronę skarżącą i które nie wynikają z akt sprawy. W związku z tym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można ustalić, w jakim stopniu faktycznie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dokonana przez Sąd I instancji ocena, że kontrola zaskarżonej decyzji może zakończyć się koniecznością zwrotu środków przekazanych wierzycielowi hipotecznemu, co może generować nowe spory prawne, nie znajduje uzasadnienia we wniosku skarżącej, która okoliczności takiej nie podniosła. Skutki wykonania świadczenia pieniężnego są, jak zresztą zauważył Sąd I instancji, odwracalne bez – nadmiernych – trudności.
Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżone postanowienie uchylił, w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.