I OZ 16/26

I OZ 16/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wojewody Wielkopolskiego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Po 816/25 o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Miasta i Gminy S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 17 września 2025 r. nr SN-III.7570.274.2025.11 w przedmiocie odszkodowania za grunty przejęte pod drogę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Po 816/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "Sąd I instancji"), po rozpoznaniu wniosku, Miasta i Gminy S. (dalej: "Skarżąca") wstrzymał wykonanie decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 17 września 2025 r. w przedmiocie odszkodowania za grunty przejęte pod drogę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy decyzję Starosty S., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia 14 maja 2025 r. ustalającą od Skarżącej na rzecz J. J. odszkodowanie w wysokości 641.564,70 złotych z tytułu przeniesienia na rzecz Skarżącej praw własności do nieruchomości, tj. działki nr ew. [...] w [...], gm. [...].
Sąd I instancji wstrzymując wykonanie zaskarżonej decyzji przywołał art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oraz art. 9 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm., dalej: "u.g.n.") i wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 311, dalej: "u.z.r.i.d."). Wskazał, że zgodnie z art. 23 u.z.r.i.d., w sprawach nieuregulowanych w rozdziale poświęconym nabywania nieruchomości, gdzie mowa jest także o ustalaniu i wypłacaniu odszkodowania, stosuje się przepisy u.g.n. Podał, że ustawodawca w art. 23 u.z.r.i.d. wskazał na stosowanie przepisów u.g.n., co oznacza, że należy stosować je wprost, a więc i przepis art. 9 u.g.n. Dodał, że ostatni z powołanych przepisów stanowi: "W sprawach, o których mowa w przepisach działu III, z wyłączeniem art. 97 ust. 3 pkt 1, art. 122, art. 124 ust. 1a, art. 124b ust. 1, art. 126 i art. 132 ust. 1a, wykonanie decyzji następuje po upływie 14 dni od dnia, w którym upłynął bezskutecznie trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego. W przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tych sprawach organ, który wydał decyzję, wstrzymuje z urzędu jej wykonanie, w drodze postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie". Wśród przepisów objętych działem III u.g.n. są przepisy o odszkodowaniu. Z tego też względu, zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie ma zastosowanie przepis art. 9 u.g.n. w zw. z art. 23 u.z.r.i.d.
Sąd zauważył, że z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby wydano postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, gdy organ administracyjny nie wykonał obowiązku nałożonego przez art. 9 u.g.n., to niedopuszczalna jest odmowa uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skierowanego do sądu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Wojewoda Wielkopolski, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:
1. art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 9 u.g.n., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że z uwagi na fakt, że Wojewoda Wielkopolski nie wstrzymał z urzędu wykonalności zaskarżonej decyzji, zaszła konieczność wstrzymania wykonania rzeczonej decyzji przez Sąd;
2. art. 9 u.g.n. w zw. z art. 132 ust. 1a u.g.n. oraz w zw. z art. 23 u.z.r.i.d., poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie wykonanie zaskarżonej decyzji Wojewody Wielkopolskiego podlegało wstrzymaniu z urzędu na podstawie art. 9 u.g.n., podczas gdy w stosunku do tej decyzji, z uwagi na spełnienie przez nią warunków, o których mowa w art. 132 ust. 1a u.g.n. - art. 9 u.g.n. nie stosuje się;
3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez zaniechanie odniesienia się do przesłanek warunkujących udzielenie tymczasowej ochrony, tj. wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na argumentacji dotyczącej art. 9 u.g.n.
Wobec powyższego Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 9 u.g.n., w sprawach, o których mowa w przepisach działu III tej ustawy, z wyłączeniem art. 97 ust. 3 pkt 1, art. 122, art. 124 ust. 1a, art. 124b ust. 1, art. 126 i art. 132 ust. 1a, wykonanie decyzji następuje po upływie 14 dni od dnia, w którym upłynął bezskutecznie trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego. W przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tych sprawach organ, który wydał decyzję, wstrzymuje z urzędu jej wykonanie, w drodze postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie.
W sytuacji zatem, gdy organ administracyjny nie wykonał obowiązku nałożonego przez art. 9 u.g.n., to niezależnie od argumentacji powołanej we wniosku o wstrzymanie, czy też jej braku lub lakonicznych stwierdzeniach we wniosku, uzasadnione jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny.
W ocenie Sądu I instancji taka sytuacja nastąpiła w rozpoznawanej sprawie, a więc ma zastosowanie przepis art. 9 u.g.n. w zw. z art. 23 u.z.r.i.d.
Wnoszący zażalenie podnosił natomiast, że Sąd I instancji nie dostrzegł, że zaskarżona decyzja została wydana w sprawie stanowiącej wyjątek, o którym mowa w art. 9 u.g.n.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że Starosta S., wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej wydał 27 września 2023 r. decyzję nr 376/2023 r., którą udzielił Burmistrzowi Miasta i Gminy S., w zakresie budowy drogi gminnej, zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na "Budowie połączenia drogowego łączącego drogę gminną nr [...] z drogą wojewódzką nr [...] wraz z infrastrukturą towarzysząca, kategoria obiektu(-ów): XXV, XXVI. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Na podstawie powyższej decyzji na własność Gminy S. przeszła m.in. działka nr [...] (wydzielona z działki nr [...]), będąca własnością J. J. Bezsporne przy tym jest, że w powołanej decyzji nie przewidziano odszkodowania, a odszkodowanie za ww. działkę ustalono na rzecz ww. odrębną decyzją Starosty S. z 14 maja 2025 r.
W tej sytuacji zasadnie wnoszący zażalenie zauważył, że decyzja organu odwoławczego została wydana w sprawie, o której mowa w art. 132 ust. 1a u.g.n., tj. w sprawie, w której wydano odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdyż za taką, stosownie do treści art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., uznać należy decyzję z 14 maja 2025 r. W myśl, bowiem art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Istotnie, w zaskarżonej decyzji organ nie wskazał jako podstawy prawnej art. 132 ust. 1a u.g.n., jednakże jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach decyzja o ustaleniu odszkodowania wydana została w oparciu o m.in. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i była odrębną decyzją od decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej. Nie można także pominąć, że w komparycji decyzji Starosty S. z 14 maja 2025 r. ustalającej odszkodowanie przywołano rzeczony art. 132 ust. 1a u.g.n. Dodatkowo na końcu uzasadnienia powyższej decyzji (str. 14) wskazano "Stosownie do treści art. 132 ust. 1a u.g.n. w sprawach, w których wydano odrębną decyzję o odszkodowaniu, zapłata odszkodowania następuje jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna".
Podkreślić należy, że art. 9 u.g.n. wymienia katalog spraw, co do których zostało wyłączone jego stosowanie. Do takich należą m.in. sprawy, w których na podstawie art. 132 ust. 1a u.g.n. wydano odrębną decyzję odszkodowawczą. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie, ze względu na treść art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 132 ust. 1 i 1a u.g.n. przepis art. 9 u.g.n. nie może odnosić się do decyzji, o których mowa w tych przepisach. Został w nich bowiem określony sposób liczenia terminu do wypłaty odszkodowania, który odnosi się także do wypłaty odszkodowania ustalonego w decyzji o odszkodowaniu. Konieczność wypłaty odszkodowania w terminie określonym w tych przepisach czyni bezprzedmiotowym zastosowanie wstrzymania wykonania decyzji przewidziane w art. 9 u.g.n. (tak postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OZ 339/18 i z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt I OZ 30/23 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").
Biorąc pod uwagę treść powyższych przepisów stwierdzić należy, że wstrzymanie wykonania decyzji w przedmiotowej sprawie może być dokonane na zasadach ogólnych przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę oceni zatem czy Skarżąca wykazała zaistnienie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.