I OZ 1590/17

I OZ 1590/17 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2017-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-10-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
I OSK 2347/18 - Postanowienie NSA z 2020-10-15
III OSK 131/21 - Wyrok NSA z 2022-05-25
II SA/Wa 160/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-02-21
III OSK 131/22 - Wyrok NSA z 2023-04-25
II SAB/Ke 108/21 - Wyrok WSA w Kielcach z 2021-09-08
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 18 i 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 160/17 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Stanisława Marka Pietrasa, Marii Werpachowskiej oraz Andrzeja Góraja od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 160/17 w sprawie ze skargi T. N. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/ Wa 160/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek T. N. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Stanisława Marka Pietrasa, Marii Werpachowskiej oraz Andrzeja Góraja od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 160/17 ze skargi T. N. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych.
W uzasadnieniu postanowienia podano, że wnioskiem z dnia 17 lipca 2017 r. skarżący wystąpił do Sądu o wyłącznie sędziów – członków składu orzekającego w sprawie z jego skargi, tj. Stanisława Marka Pietrasa, Marii Werpachowskiej oraz Andrzeja Góraja. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że sędzia Stanisław Marek Pietras był sędzią sprawozdawcą w sprawie, w której wyrokiem z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 727/14 Sad uchylił wydaną w sprawie decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Zdaniem skarżącego sędzia ten na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a.", podlega wyłączeniu. Jego ewentualny udział w wydaniu kolejnego orzeczenia skutkować będzie, w ocenie skarżącego, nieważnością postępowania.
Skarżący podniósł, że wszyscy sędziowie orzekali wielokrotnie w analogicznych sprawach, np. sędzia Maria Werpachowska w sprawach o sygn. akt II SA/Wa 1748 oraz II SA/Wa 1905/16; sędzia Stanisław Marek Pietras w sprawach o sygn. akt II SA/Wa 1748/16 oraz II SA/Wa 1843/16; sędzia Andrzej Góraj w sprawach o sygn. akt II SA/Wa 1843/16, II SA/Wa 1906/16 oraz II SA/Wa 1604/14. W ocenie skarżącego orzeczenia wydane w tych sprawach interpretujące przepisy ustawy o ochronie danych osobowych ograniczające uprawnienia Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych do wydania merytorycznej decyzji analizują wyłącznie autonomię i prawa Kościoła. Pomijają całkowicie ocenę z perspektywy ochrony podstawowych praw człowieka, pomimo przypominanego także w jego skardze stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażanego wielokrotnie w orzeczeniach z 2013 r., że sprawy te dotyczą ochrony prywatności oraz wolności sumienia i wyznania, a więc fundamentalnie chronionych wartości indywidualnych.
W sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1843/16, w której orzekali m. in. sędzia Stanisław Marek Pietras oraz sędzia Andrzej Góraj problem ten, zdaniem skarżącego, został zignorowany i pozostawiony bez żadnej analizy. W ocenie skarżącego jednostronna ocena zagadnienia podważa obiektywizm wymienionych sędziów, co uzasadnia wniosek o ich wyłączenie. Ponadto skarżący wniósł o ustalenie przynależności wyznaniowej wymienionych wyżej sędziów i wyłączenie od orzekania wszystkich sędziów należących do Kościoła rzymskokatolickiego.
W dniu 21 lipca 2017 r. sędzia WSA Maria Werpachowska złożyła pisemne oświadczenie, że po jej stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 ustawy p.p.s.a. wyłączające ją od rozpoznania sprawy oraz, że nie istnieją także inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w tej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Następnie sędzia WSA Stanisław Marek Pietras w oświadczeniu z dnia 27 lipca 2017 r. wskazał, że po jego stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 p.p.s.a. wyłączające go od rozpoznania sprawy oraz, że nie istnieją także inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). W oświadczeniu z dnia 27 lipca 2017 r. sędzia WSA Andrzej Góraj wskazał, że po jego stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 p.p.s.a., wyłączające go od rozpoznania sprawy oraz, że nie istnieją także inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie (art. 19 p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił wniosek. Sąd ten, przytaczając art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a. podał, że wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Stanisława Marka Pietrasa, Marii Werpachowskiej oraz Andrzeja Góraja od udziału w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 18 § 1 pkt 1- 7 oraz w art.18 § 3 p.p.s.a., która uzasadniałaby wyłączenie wskazanych wyżej sędziów z mocy ustawy.
W ocenie Sądu I instancji błędnie jest stanowisko skarżącego, że sędzia Stanisław Marek Pietras, który orzekał w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 727/14, gdzie Sąd wyrokiem z dnia 19 listopada 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2013 r., nr [...], jest wyłączony od orzekania w sprawie ze skargi na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wydaną wskutek powyższego wyroku. Skarżący podstawy wyłączenia sędziego upatruje w art. 18 ust. 1 pkt 6 p.p.s.a., który stanowi, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator.
Sąd I instancji wyjaśnił, że powołany przez skarżącego przepis nie dotyczy sytuacji, w których ten sam sędzia orzeka ponownie w sprawie, w której uprzednio zapadł wyrok w pierwszej instancji uchylający decyzję i została wniesiona do sądu skarga na nową decyzję, wydaną po wyroku sądu. W takiej sytuacji wyrok uchylający decyzję administracyjna nie jest "zaskarżonym orzeczeniem" w rozumieniu art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. (zob. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).
Zdaniem Sądu I instancji, nie zachodzą również okoliczności, o których mowa w art. 19 P.p.s.a., tj. takie, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w niniejszej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, że w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia przedmiotowego żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna, a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. Sąd ten zaznaczył, że w orzecznictwie przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo w judykaturze zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów.
W ocenie Sądu I instancji podstaw do wyłączenia wskazanych przez skarżącego sędziów nie może stanowić okoliczność tego rodzaju, że sędziwie ci orzekali w sprawach, w których wydano wyroki, z którymi skarżący się nie zgadza. Nie świadczy to w żaden sposób o braku obiektywizmu sędziów. Bez wpływu na obiektywizm sędziego jest także jego przynależność do określonego kościoła lub związku wyznaniowego.
Sąd I instancji podniósł, że ww. sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że tego typu okoliczności w ich przypadku nie występują. Autorytet moralny sędziego przemawia zaś za wiarygodnością złożonych wyjaśnień i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza ich prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że wniosek skarżącego oparty jest wyłącznie na jego subiektywnym przekonaniu, że sędziowie wyznaczeni do rozpoznania sprawy z jego skargi nie są bezstronni.
W zażaleniu T. N. zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 18 § 1 pkt 1 i pkt 6 oraz art. 19 p.p.s.a. i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wyłączenie wymienionych sędziów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie jest niezasadne.
Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie uregulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a.
W art. 18 § 1 p.p.s.a. zawarto zamknięty katalog przesłanek, wobec wystąpienia których, wyłączenie sędziego powinno nastąpić z urzędu: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (§ 2). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Natomiast art. 19 stanowi, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie nie może odnieść zamierzonego skutku, albowiem zaskarżone postanowienie jest prawidłowe.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ani we wniosku o wyłączenie sędziego, ani też w treści samego zażalenia rozpatrywanego w niniejszym postępowaniu, skarżący nie powołał, ani też nie uprawdopodobniła żadnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać wniosek o wyłączenie ww. sędziów, co czyni jego żądanie bezpodstawnym.
Stwierdzić w tym miejscu wypada, że zawarte i powtórzone argumenty i poglądy T. N. mają charakter ogólny i nie są nakierowane na wykazanie jakiejkolwiek z przyczyn wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 19 p.p.s.a.
Należy podkreślić, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej pozbawionego obiektywizmu odczucia. Poza powyższym podkreślenia wymaga, iż wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie SN z 25.08.1971 r., sygn. I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w niniejszym postępowaniu (oświadczenie z dnia 21 lipca 2017 r. sędziego WSA Marii Werpachowskiej, z dnia 27 lipca 2017 r. sędziego WSA Stanisława Marka Pietrasa i z dnia 27 lipca 2017 r. sędziego WSA Andrzeja Góraja), a tym samym - wobec niewskazania jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość oświadczeń sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - stwierdzić trzeba, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziów jest zgodne z prawem.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż skoro sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 441/08 oraz postanowienie NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10).
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.