I OZ 117/12

I OZ 117/12 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2012-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-02-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1040/11 - Wyrok WSA w Warszawie z 2011-08-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 86
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1040/11 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2011 r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić skarżącemu termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1040/11.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. K., reprezentowanemu przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1040/11.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2011 r. oddalił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2011 r. w przedmiocie zasiłku celowego.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. (data stempla pocztowego) W. K. wniósł o doręczenie ww. orzeczenia.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I z dnia 22 sierpnia 2011 r., zgodnie z żądaniem wniosku, doręczono skarżącemu odpis sentencji wyroku z dnia 18 sierpnia 2011 r.
Postanowieniem z dnia 14 października 2011 r., referendarz sądowy przyznał W. K. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie z urzędu radcy prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie.
W dniu [...] listopada 2011 r. ww. Rada nadesłała do Sądu informację o wyznaczeniu radcy prawnego A. S. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego.
Pismem nadanym w dniu [...] grudnia 2011 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik W. K. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz złożył stosowny wniosek.
W uzasadnieniu wniosku podniósł, że skarżący od wielu lat leczy się psychiatrycznie, co potwierdza karta informacyjna leczenia szpitalnego. Wskazano nadto, iż skarżący jest osobą chorą, przyjmuje leki psychotropowe, w związku z czym występuje u niego niemożność prawidłowego rozeznania przysługujących mu praw, ciążących na nim obowiązków, jak również ocena skutków podejmowanych przez niego działań. Zdaniem pełnomocnika potwierdza to treść skarg i wniosków kierowanych przez skarżącego w niniejszej sprawie, z których wynika, że nie jest on w stanie samodzielnie w sposób właściwy ich sformułować, pomimo udzielanych mu pouczeń i wyjaśnień. Z uwagi na jego stan zdrowia nie można przypisać mu winy w uchybieniu terminu. Podniesiono także, że skarżący zamieszkuje sam, w związku z czym brak było osoby, która mogłaby udzielić mu pomocy w przedmiotowej sprawie, a sytuacja materialna nie pozwoliła na wyznaczenie pełnomocnika z wyboru, któremu mógłby powierzyć prowadzenie swoich spraw.
Pełnomocnik stwierdził, że o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dowiedział się w dniu 6 grudnia 2011 r., tj. w dniu w którym odebrał z siedziby Okręgowej Izby Radców Prawnych stosowne pismo. W tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu w niniejszej sprawie, a wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminowi zalicza się z reguły: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Jako brak winy nie mogą zostać zakwalifikowane - nieuwaga bądź zaniedbanie leżące po stronie skarżącego. Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Ani podeszły wiek ani stan zdrowia nie stanowią przesłanek wykluczających istnienia winy.
W ocenie Sądu nie można przyjąć, że skarżący bez swojej winy uchybił terminowi. W. K. został bowiem prawidłowo pouczony w piśmie informującym o wyznaczeniu rozprawy z dnia 27 czerwca 2011 r. (karta 11) o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę w terminie 7 dni, od dnia jego ogłoszenia wyroku.
Nie stanowi usprawiedliwienia argument pełnomocnika skarżącego, że W. K. jest pod opieką psychiatryczną. Z załączonej karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że W. K. był dwukrotnie hospitalizowany w roku 2001 i 2006, z rozpoznaniem [...]. W karcie stwierdzono, że przy przyjęciu był prawidłowo zorientowany w czasie i miejscu, natomiast w kontakcie słownym wykazywał zaburzenia myślenia w postaci niepokojarzenia, wypowiadał liczne treści urojeniowe prześladowcze. Ponadto potwierdzono, że w dniu wypisu, w związku z leczeniem, uzyskano poprawę kontaktu z pacjentem, zblednięcie wypowiadanych treści urojeniowych oraz deklarację dalszego leczenia w warunkach ambulatoryjnych.
Ponadto skarżący posiada pełną zdolność do czynności prawnych, nie jest osobą częściowo, ani całkowicie ubezwłasnowolnioną. W związku z czym niepoprawne sformułowanie wniosku – obciąża przede wszystkim jego osobę i nie stanowi przesłanki wyłączającej jego winę. Z akt nie wynika także, aby schorzenia skarżącego wpływały na dokonywane przez niego czynności, bądź też ograniczały postrzeganie rzeczywistości. Zatem jak każda osoba fizyczna - posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, ponosi odpowiedzialność w sferze prawnej za swoje działania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik wskazała, że skarżący został wypisany w październiku 2009 r. ze szpitala psychiatrycznego ze stwierdzoną poprawą stanu zdrowia. Skarżący był również hospitalizowany dwukrotnie wcześniej: w 2001 r. i w 2006 r. W związku z czym skierowanie go na leczenie w 2009 r. oznacza, że stosowane leczenie nie przyniosło trwałej poprawy zdrowia skarżącego, a zwiększenie częstotliwości jego hospitalizacji zdaje się raczej wskazywać na ogólne nasilenie objawów choroby. Jak wynika z wypisu z 2009 r. skarżący został skierowany do placówki leczniczej na podstawie art. 29 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 ze zm.), a zatem bez swej zgody. O jego skierowaniu do szpitala orzekł więc sąd opiekuńczy – tj. Sąd Rejonowy w P. działający na wniosek Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. Powołując się na treść ww. przepisu wskazano, że nie można przyjąć, że skarżący był w stanie w sposób właściwy dokonywać czynności procesowych oraz by schorzenia skarżącego nie ograniczały postrzegania przez niego rzeczywistości. Zwracając również uwagę na treść składanych przez skarżącego pism i wniosków w toku niniejszej sprawy (bez względu na etap postępowania i jego przedmiot), należy stwierdzić, iż są one w istocie jednobrzmiące, co w oczywisty sposób wskazuje na wpływ choroby skarżącego na dokonywane przez niego czynności.
W ocenie pełnomocnika skarżącego bez znaczenia jest fakt, że nie został on ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie podejmowane jest bowiem przez sąd na wniosek podmiotów wskazanych w art. 545 k.p.c. Wobec braku stosownego wniosku sprawa ta nigdy nie była przedmiotem rozstrzygnięcia, a jak wynika z akt sprawy, skarżący zamieszkiwał sam, w związku z czym nawet skierowanie go na przymusowe leczenie psychiatryczne nastąpiło na wniosek ośrodka pomocy społecznej.
W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa wynagrodzenia za zastępstwo prawne z urzędu, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), jeżeli strona uchybiła terminowi, jego przywrócenie możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony.
Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
W postępowaniu z wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, oceniając przesłankę braku winy w uchybieniu terminu stwierdził, że skarżący z własnej winy nie dokonał czynności złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Ocena ta jest niezasadna.
Sąd w swojej ocenie wyróżnił dwie czynności, tj. "doręczenie wyroku" i "doręczenie uzasadnienia wyroku", natomiast pouczenie skarżącego nastąpiło tylko w stosunku do tej ostatniej ("Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane na wniosek strony złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku. Złożenie wniosku po upływie tego terminu jest czynnością bezskuteczną"). Zatem nawet gdyby przyjąć rozróżnienie przyjęte przez Sąd za zasadne, powinno ono znaleźć odzwierciedlenie w udzieleniu pouczenia zarówno co do pierwszej z tych czynności, jak i drugiej. Należy jednakże zwrócić uwagę, iż wyróżnienie takie stanowi przejaw nadmiernego formalizmu sądowego i nie posiada oparcia w obowiązujących przepisach prawa z tego względu, że przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują jedynie złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Nie ma natomiast uregulowanego, a wyróżnionego przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, postępowania w przedmiocie wniosku o doręczenie odpisu sentencji.
Sąd rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne, które mogły mieć wpływ na uchybienie terminu do dokonania takiej czynności, a dokonując ich oceny powinien uwzględnić kontekst językowy, systemowy, społeczny i aksjologiczny przepisów oraz cel przepisów. Nie jest w szczególności prawidłowym stanowisko, zgodnie z którym nadmierny formalizm sądowy przedkłada się ponad poszanowanie sprawiedliwości i praworządności, jak i innych praw wynikających wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Z tych wszystkich względów, mając na uwadze stan faktyczny ustalony i przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, zasadna jest ocena, że skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wykazał, iż powyższej czynności nie dokonał w przewidzianym dla niej terminie bez własnej winy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w związku z art. 197 § 2 i art. 188 w związku z art. 86 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Dodać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258–261 tej ustawy. Stosownie do § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.