I OZ 1082/13

I OZ 1082/13 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2013-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-10-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wiesław Morys /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1001/12 - Wyrok WSA w Warszawie z 2013-01-25
I OZ 679/13 - Postanowienie NSA z 2013-08-09
I OZ 186/14 - Postanowienie NSA z 2014-03-18
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 177,72,185 par. 1, 197 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 poz 267
art. 43
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dnia 15 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1001/12 o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie 1
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1001/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2013 r. w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd podał, że pełnomocnik S. B. w dniu 2 kwietnia 2013 r. wniósł skargę kasacyjną, którą postanowieniem z dnia 24 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił uznając, że została wniesiona z uchybieniem terminu. Na skutek zażalenia skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r. sygn. akt I OZ 679/13 uchylił powyższe postanowienie, wskazując na konieczność ustalenia, komu faktycznie wydana została przesyłka zawierająca odpis wyroku wraz z uzasadnieniem (skarżącemu bezpośrednio, czy też dorosłemu domownikowi), i w jakiej nastąpiło to dacie. Jednocześnie wskazał, że należy wystąpić do operatora pocztowego o wskazanie, czy dysponuje zbiorczą listą, na której osoba dokonująca odbioru korespondencji podpisała się, a jeśli tak, o przesłanie jej kserokopii. Ponadto, że z uwagi na fakt, iż skarżący w zażaleniu podnosił, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru podpisał się jego małoletni wnuk, Sąd, celem ustalenia, że nie mógł on być uznany za dorosłego domownika – w rozumieniu art. 72 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. powinien zwrócić się do skarżącego o wykazanie, przy pomocy stosownych dokumentów, wieku K. Ł.
Mając na uwadze wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2013 r. wystąpił do pełnomocnika skarżącego oraz do Naczelnika Urzędu Pocztowego Warszawa [...] o stosowne dokumenty celem wyjaśnienia w/w wątpliwości.
Pismem z dnia 9 września 2013 r. Poczta Polska S.A. poinformowała, że przesyłkę sądową zawierającą odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono w dniu 21 lutego 2013 r. Jej odbiór pokwitował K. Ł. – dorosły domownik. Na dowód powyższego dołączono kserokopię karty doręczeń przesyłek poleconych.
Pismem z dnia 11 września 2013 r. pełnomocnik skarżącego poinformował, że skarżący nie jest w posiadaniu koperty, w której przesłano mu odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. Do pisma załączono odpis skrócony aktu urodzenia K. Ł., z którego wynika, że wnuk skarżącego urodził się w dniu 8 sierpnia 1995 r.
W dniu 26 września 2013 r. Naczelnik Urzędu Pocztowego Warszawa [...] poinformował ponadto Sąd, że brak było możliwości awizowania i odbioru przedmiotowej przesyłki w dniu 2 marca 2013 r. osobiście przez S. B., bowiem przesyłki adresowane na ul. Cieślewskich w Warszawie awizowane są w filii ww. urzędu pocztowego przy ul. Ciupagi w Warszawie, która w dniu 2 marca 2013 r. (sobota) nie pracowała.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną jako wniesioną z uchybieniem terminu. Sąd przytoczył brzmienie art. 177 § 1 i 2 p.p.s.a. zgodnie z którym, skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyroku lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Nadto, art. 178 p.p.s.a. stosownie do którego, Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Sąd podniósł, że w niniejszej sprawie kwestią sporną jest data doręczenia przesyłki sądowej zawierającej odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, jak również prawidłowość doręczenia tej przesyłki skarżącemu.
W dniu 11 września 2013 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź operatora pocztowego, z której wynika, że ww. przesyłkę odebrał wnuk skarżącego – K. Ł. w dniu 21 lutego 2013 r. Na dowód powyższego załączono kartę doręczeń przesyłek poleconych z widniejąca na niej datą oraz podpisem osoby odbierającej, jak również z pieczęcią doręczyciela "znany osobiście". Powyższa data pokrywa się zatem z datą wskazaną przez doręczyciela na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k-74 verte akt sądowych), jak również wydrukiem ze strony internetowej poczty polskiej (k-75 akt sądowych). Zdaniem Sądu, powyższe wskazuje, że przesyłka zawierająca odpis wyroku z uzasadnieniem, wydana została K. Ł. w dniu 21 lutego 2013 r.
Sąd przytoczył nadto treść art. 72 § 1 p.p.s.a. zgodnie z którym, jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma.
Dalej Sąd zaznaczył, że z nadesłanego przez pełnomocnika skarżącego odpisu skróconego aktu urodzenia K. Ł. wynika, że w chwili odbioru przedmiotowej przesyłki miał ukończone 17,5 roku, a zatem nie był pełnoletni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołał wyrok Sadu Najwyższego z dnia 28 lutego 2002 r., sygn. akt III CKN 1316/00, z którego wynika, że "dorosły" nie zawsze oznacza tylko "pełnoletni". Określenie to odnosi się także do osób, które w swoim wieku osiągnęły odpowiedni rozwój fizyczny i psychiczny, a nade wszystko swoim zachowaniem na zewnątrz prezentują dojrzałość właściwą osobie pełnoletniej. Sąd wskazał również, że nie można wprost przenosić reguł doręczeń procesowych na użytek skuteczności składania oświadczeń woli. Jeżeli zatem, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, przesyłkę odebrała osoba wprawdzie niepełnoletnia, ale będąca domownikiem, to gwarantuje to realną możliwość dojścia oświadczenia do wiadomości adresata. Do obalenia domniemania w tym przedmiocie nie wystarczy wskazanie na niepełnoletność osoby, która oświadczenie odebrała. Podniósł, iż również w doktrynie wskazuje się, że w sytuacji, gdy pismo odebrała osoba niepełnoletnia, która następnie przekazała je adresatowi, takie doręczenie zastępcze będzie prawnie skuteczne (por. R. Hauser, M. Wierzbowski "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" 2013; do art. 72 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie – zaznaczył Sąd - przesyłka sądowa zawierająca odpis nieprawomocnego wyroku z dnia 25 stycznia 2013 r. wraz z uzasadnieniem, została adresatowi przekazana przez wnuka, skoro w dniu 2 kwietnia 2013 r. wniósł on skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Wobec powyższego Sąd uznał, że 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 25 marca 2013 r. Skoro zatem skarga kasacyjna wniesiona została w dniu 2 kwietnia 2013 r., to uznać należało, że jest ona niedopuszczalna, jako wniesiona z uchybieniem terminu.
Odnosząc się do okoliczności podnoszonych przez stronę skarżącą w zażaleniu z dnia 20 czerwca 2013 r., że przedmiotowa przesyłka była awizowana, a następnie odebrana osobiście przez skarżącego w dniu 2 marca 2013 r. - Sąd wskazał, że z informacji uzyskanych w dniu 26 września 2013 r. od operatora pocztowego wynika, że przesyłka o nr (00)2590[...]34, której adresatem był S. B., zam. przy ul. Cieślewskich [...] w Warszawie, została odebrana w dniu 21 lutego 2013 r. i nie była awizowana. Poczta polska poinformowała ponadto, że nie jest możliwe, aby przesyłka taka odebrana została przez adresata w dniu 2 marca 2013 r., bowiem przesyłki adresowane na ulicę, przy której mieszka skarżący, awizowane są w filii tej poczty przy ul. Ciupagi w Warszawie, a filia ta w dniu 2 marca 2013 r. (sobota) nie pracowała. Z informacji uzyskanej z ww. filii wynika ponadto, że przesyłka o takim numerze nigdy nie była w ich posiadaniu (k-163-164 akt sądowych).
Dlatego na zasadzie art. 178 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł S. B. reprezentowany przez radcę prawnego R. P. zaskarżając je w całości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając mu błędne ustalenie daty doręczenia skarżącemu odpisu nieprawomocnego orzeczenia Sądu z dnia 25 stycznia 2013 r. Skarżący podniósł, że termin do wniesienia środka zaskarżenia rozpoczyna bieg (jest uzależniony) od uprzedniego prawnie skutecznego doręczenia rozstrzygnięcia, którego ów środek zaskarżenia dotyczy. W ocenie skarżącego doręczenie dokonane w dniu 21 lutego 2013 r. do rąk małoletniego K. Ł. było prawnie nieskutecznie, nie wywołało skutków prawnych związanych z doręczaniem pism, a tym samym nie można przyjąć, że bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął bezskutecznie w dniu 25 marca 2013 r., co doprowadziło do odrzucenia skargi kasacyjnej. Wnuk skarżącego K. Ł. miał w dniu 21 lutego 2013 r. skończone 17,5 roku, a zatem nie można było go potraktować jako dorosłego domownika. Skarżący na tę okoliczność powołał orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1697/10, w którym Sąd podał, że "pojęcie "dorosły", użyte w art. 72 § 1 p.p.s.a., jest tożsame z pojęciem "pełnoletni", użytym w art. 3 § 1 k.c. Inaczej mówiąc, ustawodawca uważa, iż dopiero z chwilą osiągnięcia pełnoletniości w rozumieniu art. 10 Kodeksu cywilnego człowiek staje się na tyle dojrzały, że zdolny jest do samodzielnego kształtowania praw i obowiązków. Tak więc z tą chwilą dopiero można daną osobę uznać za dorosłą, to jest za taką, która działa z pełnym rozeznaniem także w zakresie następstw czynności faktycznych o skutkach prawnych, do których należy zaliczyć przyjęcie pisma w postępowaniu administracyjnym". Ponadto skarżący powołał orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Op 131/11 w którym Sąd podniósł, że "doręczenia pisma osobie może się podjąć wyłącznie osoba pełnoletnia, czyli taka, która nabyła pełnię praw publicznych, a tym samym ponosi całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny. W przypadku odebrania korespondencji przez osobę niepełnoletnią strona postępowania administracyjnego może w celu obrony własnych interesów skutecznie podnieść zarzut wadliwego doręczenia korespondencji (...)".
Reasumując skarżący podkreślił, że użyte w art. 72 § 1 p.p.s.a. pojęcie "dorosły domownik" powinno być odczytywane jako "pełnoletni domownik", co implikuje tezę, że Sąd niezasadnie odrzucił skargę kasacyjną jako wniesioną po terminie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 177 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (§ 1). Termin do wniesienia skargi kasacyjnej dla stron wiąże również prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka. Jeżeli jednak orzeczenia nie doręcza się stronie prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka mogą w terminie trzydziestu dni od dnia wydania orzeczenia wystąpić o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i wnieść skargę kasacyjną w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (§ 2).
W niniejszej sprawie skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu, że przesyłka zawierająca wyrok wraz z uzasadnieniem została doręczona prawidłowo. Takie stanowisko skarżącego podyktowane jest nieprawidłowością doręczenia zastępczego, które w ocenie skarżącego jest wadliwe.
Zgodnie z art. 72 § 1 p.p.s.a. jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. Przepis ten reguluje jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, gdy przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata. Przyjmuje się wówczas fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło.
Doręczanie pism jest czynnością materialno - techniczną, która wywołuje określone skutki prawne przez fakty. Prawne skutki związane są z doręczeniem pisma, natomiast z punktu widzenia poprawności czynności procesowych i biegu postępowania nie ma znaczenia, czy adresat z treścią tego pisma się zapoznał. Samo potwierdzenie odbioru ma istotne znaczenie przy ocenie daty rozpoczęcia lub zakończenia biegu terminu oraz możliwości dokonania określonych czynności. Tzw. doręczenie zastępcze, może być dokonane tylko z zachowaniem łącznie kilku przesłanek w nim określonych, tj. po pierwsze - adresat jest nieobecny w mieszkaniu w momencie doręczenia pisma, po drugie - pismo przyjmują osobiście za pokwitowaniem dorosłe osoby wymienione w przepisie, z zachowaniem kolejności w nim podanej tj. domownik, administracja domu lub dozorca. Po trzecie - osoby te nie mają sprzecznych interesów, po czwarte - zobowiązują się do oddania pisma osobiście adresatowi.
W orzecznictwie dokonano już wykładni terminu "dorosły domownik", co w rozpoznawanej sprawie ma istotne znaczenie. Uczyniono to co prawda na gruncie postępowania administracyjnego, ale nie ma przeszkód do powielania tej linii w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przyjęto, że określenie "dorosły" w rozumieniu art. 43 k.p.a. jest tożsame z pojęciem "pełnoletni" określonym w art. 10 § 1 Kodeksu cywilnego – dalek k.c. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 3 grudnia 1993 r., sygn. akt SA/Po 1931/1993, ONSA 1995/2/53 a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt II SA 447/1999). Powyższe uregulowanie ma na celu zagwarantowanie stronie postępowania administracyjnego, że korespondencja kierowana na jej imię i nazwisko dotrze do jej wiadomości. Należy uznać zatem za całkowicie zrozumiałe, że doręczenia pisma stronie może się podjąć wyłącznie osoba pełnoletnia, czyli taka, która nabyła pełnię praw publicznych, a tym samym ponosi całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny. Tak więc w przypadku odebrania korespondencji przez osobę niepełnoletnią, strona postępowania administracyjnego może w celu obrony własnych interesów skutecznie podnieść zarzut wadliwego doręczenia korespondencji w trybie art. 43 K.p.a. i obalić domniemanie tzw. doręczenia zastępczego.
Zgodnie z art. 10 § 1 k.c. pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. Jest to zasada ogólna dotycząca wszelkiego rodzaju sytuacji w różnych dziedzinach życia społecznego, z którymi wiążą się określone regulacje prawne, a które to regulacje dla własnych potrzeb nie definiują tego pojęcia. Tak jest np. w ustawach określających przyznawanie świadczeń rodzinnych czy dotyczących bezrobocia. Ustawodawca przyjął, że z osiągnięciem pełnoletniości dana osoba nabywa pełnię praw publicznych a tym samym ponosi całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny. Wyjątki od tej zasady uregulowane są wyraźnie w konkretnych przepisach np. prawa rodzinnego, dotyczącego zawarcia małżeństwa czy też w przepisach prawa pracy lub prawa karnego. Również w tezie postanowienia NSA z dnia 3 grudnia 1993 r., sygn. akt SA/Po 1931/93 (ONSA 1995, Nr 2, poz. 53) stwierdza się, że "pojęcie dorosły, w rozumieniu art. 43 k.p.a. jest tożsame z pojęciem pełnoletni wżytym w art. 10 § 1 Kodeksu cywilnego". Podobnie w postanowieniu z 9 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1697/10 (Lex nr 743305).
Z akt sprawy wynika, że w dniu doręczenia przesyłki poleconej wnuk skarżącego miał skończone 17,5 roku życia, a zatem był osobą niepełnoletnią. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej wyrok wraz z uzasadnienie pod formułą "Potwierdzam własnoręcznym podpisem, że w dniu dzisiejszym wyżej wymienioną przesyłkę otrzymałem" widnieje data 21 lutego 2013 r. oraz podpis K. Ł. Również z karty doręczeń przesyłek poleconych nadesłanych przez Pocztę Polską wynika, że przedmiotową przesyłkę odebrał w dniu 21 lutego 2013 r. K. Ł., co potwierdza jego podpis "Ł. wnuczek".
W związku z takim przyjęciem terminu "dorosły" w rozumieniu art. 72 § 1 p.p.s.a. należało stwierdzić, że doręczenie skarżącemu wyroku wraz z uzasadnieniem było nieprawidłowe, a więc, że dokonane było do rąk domownika, który nie był osobą dorosłą. Nie mogło zatem skutecznie rozpocząć biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
-----------------------
7