I OW 94/25

I OW 94/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 101 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1568
art. 365 § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4, § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie NSA Marian Wolanin NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy O. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy O. a Wójtem Gminy K. przez wskazanie organu właściwego do umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Burmistrza Miasta i Gminy O. jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 20 MAJA 2025 R. BURMISTRZ MIASTA I GMINY O. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A WÓJTEM GMINY K. W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO UMIESZCZENIA J. S., DALEJ: ZAINTERESOWANY, W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ.
Zainteresowany wnioskiem z 1 sierpnia 2022 r. wystąpił o skierowanie go do domu pomocy społecznej. Następnie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt III RNs 40/23, opiekunem zainteresowanego została wyznaczona A. K. Z uwagi na powyższe w sprawie pomiędzy wnioskodawcą a Prezydentem Miasta Lublin, do którego wnioskodawca przekazał wniosek zainteresowanego, zaistniał spór o właściwość.
W wyniku skierowania sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd ten postanowieniem z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OW 86/23, oddalił wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, wskazując, że wprawdzie opiekunem zainteresowanego została wyznaczona osoba prowadząca praktykę adwokacką, ale samo wyznaczenie nie uwzględniało tej okoliczności, w związku z czym okolicznością miarodajną jest miejsce zamieszkania opiekuna, które znajduje się w gminie niebędącej stroną w prowadzonym sporze. Z uwagi na tak ustalony stan sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o rozpoznanie sporu o właściwość.
Kierując się treścią uzasadnienia powyższego postanowienia, wnioskodawca przekazał sprawę Wójtowi Gminy K. jako organu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna zainteresowanego.
Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z 16 października 2024 r., sygn. akt III RNs 26/24, orzekło przyjęciu zainteresowanego do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie, bez jego zgody.
W związku z powyższym wnioskiem z 3 marca 2025 r. opiekun zainteresowanego wystąpił do Burmistrza Miasta i Gminy O. o umieszczenie zainteresowanego w odpowiedniej placówce.
Pismem z 14 marca 2025 r. Burmistrz przekazał powyższy wniosek organowi w K.
W odpowiedzi adresat wrócił Burmistrzowi przedmiotowy wniosek, wskazując, że opiekun zainteresowanego wprawdzie zameldowany jest w Gminie K., ale zamieszkuje i prowadzi działalność gospodarczą na terenie Gminy O.
W wyniku powyższego Burmistrz odesłał złożony wniosek, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W odpowiedzi adresat przekazał sprawę do organu w O., wskazując, że Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z 3 kwietnia 2025 r., sygn. akt III RNs 40/23, sprostował swoje wcześniejsze postanowienie z 5 czerwca 2023 r. w ten sposób, że wskazał, że opiekunem zainteresowanego jest wskazana w nim osoba jako adwokat, a fakt ustanowienia opiekunem ma związek z wykonywanym zawodem.
We wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Burmistrz wskazał, że obowiązujące przepisy nie łączą właściwości miejscowej z miejscem wykonywania działalności zawodowej a miejscem zamieszkania, w związku z czym podtrzymał dotychczasowe stanowisko wskazujące, że nie jest on organem właściwym w sprawie.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy K. wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy O. jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że o ile miejscem zameldowania opiekuna zainteresowanego jest Gmina K., to zamieszkuje on i wykonuje działalność zawodową w O. Podkreślił, że opiekun zainteresowanego w na terenie Gminy K. przebywa sporadycznie, wyłącznie w weekendy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Rozpoznając wniosek Burmistrza Miasta i Gminy O, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy K. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia wniosku opiekuna prawnego zainteresowanego o umieszczenie go w domu pomocy społecznej.
Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W tym miejscu należy wyjaśnić, że ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia miejsca zamieszkania, w związku z czym, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażeniu temu należy przypisywać znaczenie, jakim posługują się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (obecnie: Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), dalej: k.c. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jednocześnie w myśl art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.
W rozpoznawanej sprawie zainteresowany jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, dla której ustanowiono opiekuna prawnego. Oznacza to, że miejscem zamieszkania zainteresowanego zgodnie z obowiązującymi przepisami jest miejsce zamieszkania jego opiekuna. W tym miejscu należy zauważyć, że w przypadku opiekuna prawnego zainteresowanego okoliczności ustalone przez pozostające w sporze organy nie dają wystarczających podstaw do przesądzenia czy jego miejscem zamieszkania jest miejscowość Motycz położona w Gminie K., w której ma miejsce zameldowania na pobyt stały i spędza weekendy, czy O., w którym prowadzi on działalność zawodową i przebywa w dni robocze. Kluczowa natomiast w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie jest okoliczność, że Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z 3 kwietnia 2025 r. sprostował swoje postanowienie z 5 czerwca 2023 r., wskazując, że opiekunem zainteresowanego jest wskazana w nim osoba jako adwokat, a nie osoba fizyczna, a fakt ustanowienia opiekunem ma związek z zawodem wykonywanym przez opiekuna. Wprawdzie rację należy przyznać wnioskodawcy, że obowiązujące przepisy posługują się pojęciem miejsca zamieszkania, a nie miejsca wykonywania działalności zawodowej, ale należy zauważyć, że zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 1568, z późn. zm.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego związanie orzeczeniem, a więc także postanowieniem, sądu powszechnego powoduje, że przepisy art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 w zw. z art. 27 k.c. muszą być wykładane w rozpoznawanej sprawie w ten sposób, że właściwość miejscowa organu musi zostać określona z uwzględnieniem miejsca wykonywania działalności zawodowej przez opiekuna prawnego zainteresowanego. Skoro zatem opiekun prawny zainteresowanego prowadzi, jak ustaliły organy, działalność zawodową w O., to jako organ właściwy w sprawie należało uznać Burmistrza Miasta i Gminy O.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.