I OW 81/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA rozstrzygnął spór o właściwość, wskazując Miasto G. jako powiat właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę nad dzieckiem umieszczonym w rodzinie zastępczej, opierając się na ostatnim miejscu stałego zameldowania dziecka.
Sprawa dotyczyła sporu o właściwość między Miastem K. a Miastem G. w kwestii ponoszenia kosztów opieki nad małoletnią A. Z., umieszczoną w rodzinie zastępczej. Sąd analizował miejsce zamieszkania matki dziecka w momencie umieszczenia go w pieczy zastępczej, biorąc pod uwagę przepisy Kodeksu cywilnego i ustawy o wspieraniu rodziny. Po stwierdzeniu niemożności jednoznacznego ustalenia miejsca zamieszkania, NSA oparł się na ostatnim miejscu stałego zameldowania dziecka, wskazując Miasto G. jako właściwe.
Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór o właściwość pomiędzy Miastem K. a Miastem G. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A. Z., umieszczonej w rodzinie zastępczej. Spór wynikał z faktu, że dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej na terenie K., podczas gdy postanowienie sądu wydał Sąd Rejonowy w G. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie miejsca zamieszkania matki dziecka w momencie umieszczenia go w pieczy. Analiza okoliczności faktycznych, w tym przeprowadzka matki z dzieckiem do K. po wydaniu postanowienia przez Sąd w G., a także brak jednoznacznego ustalenia centrum życiowych interesów matki w żadnym z miast, doprowadziły do wniosku o niemożności zastosowania kryterium miejsca zamieszkania. Wobec powyższego, NSA, zgodnie z art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wskazał jako właściwy powiat miejsca ostatniego stałego zameldowania dziecka, którym okazało się Miasto G.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
W przypadku braku możliwości ustalenia powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwość do ponoszenia wydatków ustala się na podstawie miejsca ostatniego stałego zameldowania dziecka.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że przepisy ustawy o wspieraniu rodziny nie definiują pojęcia 'miejsce zamieszkania dziecka', co wymaga odwołania się do przepisów Kodeksu cywilnego. Analiza okoliczności sprawy wykazała niemożność jednoznacznego ustalenia miejsca zamieszkania matki dziecka. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 191 ust. 2 ustawy, decydujące staje się ostatnie miejsce stałego zameldowania dziecka.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
inne
Przepisy (11)
Główne
u.w.r. art. 191 § 1
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
u.w.r. art. 191 § 2
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
p.p.s.a. art. 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 15 § 1 pkt 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 15 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.w.r. art. 35 § 1
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
u.w.r. art. 36
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
k.c. art. 25
Kodeks cywilny
k.c. art. 26 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 26 § 2
Kodeks cywilny
k.p.a. art. 22 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
W przypadku braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania dziecka, właściwość powiatu do ponoszenia wydatków ustala się na podstawie ostatniego miejsca stałego zameldowania dziecka.
Odrzucone argumenty
Miasto K. argumentowało, że właściwość powinna być ustalona na podstawie miejsca faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej lub miejsca zamieszkania matki w K., gdzie dziecko podjęło naukę.
Godne uwagi sformułowania
nie jest możliwe jednoznaczne i wyraźne wskazanie miejsca, w którym zamieszkiwała matka małoletniej w okresie wydania przez Sąd Rejonowy w G. postanowienia o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. brak jest możliwości wskazania w sposób wyraźny jednego miejsca, w którym, w tamtym okresie, koncentrowały się czynności życiowe I.J. nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów.
Skład orzekający
Arkadiusz Blewązka
sprawozdawca
Maciej Dybowski
członek
Mariola Kowalska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie właściwości powiatu do ponoszenia kosztów opieki nad dzieckiem w rodzinie zastępczej, zwłaszcza w sytuacjach niejasnych co do miejsca zamieszkania rodzica."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji spornej między dwoma miastami na prawach powiatu i opiera się na konkretnych przepisach ustawy o wspieraniu rodziny oraz Kodeksu cywilnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odpowiedzialności finansowej samorządów za opiekę nad dziećmi, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem rodzinnym i administracyjnym.
“Kto płaci za dziecko w rodzinie zastępczej? NSA rozstrzyga spór między miastami.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OW 81/22 - Postanowienie NSA Data orzeczenia 2022-12-02 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-06-15 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/ Maciej Dybowski Mariola Kowalska /przewodniczący/ Symbol z opisem 6324 Rodzina zastępcza, pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej 643 Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami Hasła tematyczne Spór kompetencyjny/Spór o właściwość Skarżony organ Inne Treść wyniku Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 447 art. 191 ust. 16 Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j. Dz.U. 2022 poz 329 art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Dnia 2 grudnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta K. – miasto na prawach powiatu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem K. – miasto na prawach powiatu a Miastem G. – miasto na prawach powiatu w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A. Z. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Miasto G. – miasto na prawach powiatu jako powiat właściwy w sprawie. Uzasadnienie Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2022 r. Miasto K. – miasto na prawach powiatu wniosło o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, przez wskazanie, na podstawie art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U.2022.447 ze zm.), dalej jako "u.w.r.", w zw. z art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt małoletniej A. Z. w rodzinie zastępczej M. K., a nadto o przeprowadzenie dowodów z załączonych do wniosku dokumentów. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż w dniu [...] stycznia 2022 r. Sąd Rejonowy w G. wydał postanowienie w trybie zabezpieczenia o umieszczeniu małoletniej A. Z. w pieczy zastępczej – w trybie pilnym. Do wykonania tegoż postanowienia jednak nie doszło, bowiem I. J. – matka małoletniej wyjechała z G. i wraz z córką osiedliła się na terenie K. Matka małoletniej w dniu [...] lutego 2022 r. zapisała córkę do szkoły podstawowej w K. W dniu [...] kwietnia 2022 r. Sąd Rejonowy w G. poinformował Centrum Usług Społecznych w K., iż z urzędu wszczęte zostało postępowanie w sprawie pozbawienia I.J. władzy rodzicielskiej nad małoletnią A. Z., dołączając postanowienie z dnia [...] stycznia 2022 r. wraz z wezwaniem do wykonania zabezpieczenia. W dniu [...] kwietnia 2022 r. małoletnia została umieszczona w zawodowej rodzinie zastępczej na terenie Miasta K., na mocy ww. postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] stycznia 2022 r. Wskazano jednocześnie, iż brak jest informacji o miejscu pobytu ojca małoletniej, który ostatnio zamieszkiwał i był zameldowany na terenie G. Dalej we wniosku przywołano treść art. 191 u.w.r. i wskazano, iż rozstrzygając o organie właściwym do ponoszenia wydatków w związku z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej w pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć, kiedy nastąpiło umieszczenia dziecka w pieczy po raz pierwszy albowiem postanowienie o umieszczeniu w pieczy zostało wydane przez inny sąd niż sąd, na terenie którego doszło do faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy. W tym zakresie zauważono, iż już po umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, Sąd Rejonowy w G. wydał postanowienie zmieniające swe wcześniejsze postanowienie, uznając się tym samym za właściwy w sprawie. W ocenie wnioskodawcy dziecko po raz pierwszy w pieczy zastępczej zostało umieszczone w dniu [...] stycznia 2022 r., a to oznaczało konieczność zbadania stanu faktycznego na ten dzień. Dalej wskazano, iż zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Miejsce zamieszkania to nie miejsce zameldowanie ale miejsce gdzie dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu (corpus i animus) i nie jest to konkretny adres ale miejscowość. Zamieszkanie pozostaje prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Zatem przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W tym zakresie wnioskodawca odwołał się do stanowiska orzecznictwa i doktryny prawa. Dalej w uzasadnieniu wniosku wskazano, iż matka małoletniej nie posiada stałego zameldowania na terenie G., ale w mieście tym przebywała. Przyjazd matki z małoletnią córką do K. był wyłącznie związany z ucieczką z G., gdzie podjęto decyzję o odebraniu jej dziecka. W związku z powyższym w pierwszej kolejności należało wskazać, iż podstawę prawną uznania za właściwy w sprawie Powiatu G. jest art. 191 ust 1 u.w.r. albowiem datą umieszczenia dziecka w pieczy jest data wydania postanowienia przez sąd. Przepis art. 35 ust. 1 u.w.r. stanowi, iż umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. Jednocześnie, w sytuacji nieuznania powyższych argumentów za uzasadnione i przyjęcia, iż datą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej jest faktyczne umieszczenie w pieczy, wnioskodawca wskazał, iż także w tym wypadku Miasto K. nie jest właściwe w sprawie, bowiem matka małoletniej przebywała na terenie K. tymczasowo, a jej pobyt w tym mieście był związany wyłącznie z ucieczką z G. po orzeczeniu odebrania dziecka matce. Wskazano przy tym, że matka dziecka nie podjęła na terenie K. zatrudnienia, nie zapisała dziecka do lekarza rodzinnego, nie pobierała żadnych świadczeń na dziecko mimo trudnej sytuacji wynikającej z braku pracy, a jedyny obowiązek zrealizowany przez matkę dotyczył obowiązku szkolnego dziecka. Dalej we wniosku wskazano, iż o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe. Skoro matka dziecka nie podejmowała w K. żadnych czynności charakterystycznych dla tworzenia w K. swojego centrum życiowego, to właściwy do ponoszenia wydatków na podstawie art. 191 ust 2 u.w.r. pozostaje powiat ostatniego zameldowania na pobyt stały. W odpowiedzi na powyższy wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, Miasto G. – miasto na prawach powiatu wniosło o wskazanie Miasta K. jako powiatu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt małoletniej A.Z. w rodzinie zastępczej M. K. W uzasadnieniu tegoż stanowiska wskazano, iż Sąd Rejonowy w G. III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 r., [...] postanowił udzielić z urzędu zabezpieczenia w ten sposób, że zarządził umieszczenie małoletniej A. Z. urodzonej w dniu [...] grudnia 2009 r., w trybie pilnym, w pieczy zastępczej, pozostawiając organizatorowi tej pieczy wybór jej rodzaju, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie. Do wykonania powyższego postanowienia nie doszło, bowiem matka wyjechała i osiedliła się na terenie K. Następnie Sąd Rejonowy w G. Wydział III Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2022 r., [...] postanowił zmienić pkt I. ww. postanowienia w ten sposób, że umieścił małoletnią w trybie pilnym w rodzinie zastępczej zawodowej M. K., zamieszkałej w K., do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie. Dalej wskazano, iż podstawę prawną wniosku o rozstrzygniecie sporu o właściwość stanowi m.in. przepis art. 191 ust. 16 u.w.r., w myśl którego, w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1 u.w.r. powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. Normę tę należy powiązać z art. 35 ust. 1 u.w.r., zgodnie z którym umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje co do zasady (z wyjątkiem pogotowia rodzinnego i opiekuńczego oraz umowy zawieranej ze starostą na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka) na podstawie orzeczenia sądu. Zgodnie jednak z art. 36 u.w.r. umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka następuje po uzyskaniu zgody odpowiednio rodziców zastępczych albo prowadzącego rodzinny dom dziecka. Datą umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej jest zatem dzień wyrażenia zgody rodziny zastępczej bądź prowadzącego rodzinny dom dziecka. Zgoda może być wyrażona wcześniej niż w momencie faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej, nawet jeśli orzeczenie sądu w przedmiocie umieszczenia w pieczy nie zostało jeszcze wydane albo zostało wydane, ale nie jest jeszcze prawomocne. W sytuacji na przykład rodziny zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego najpierw ma miejsce zgoda na umieszczenie dziecka, następnie dochodzi do umieszczenia dziecka, a dopiero później do wydania przez sąd orzeczenia o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. W przypadku małoletniej A. zgodę na umieszczenie dziecka wyraziła rodzina zastępcza zawodowa z K. Ponadto przepisy u.w.r. nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania dziecka", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego określenia zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Natomiast w myśl art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Przepis ten stanowi, że miejsce zamieszkania osoby fizycznej wynika z dwóch przesłanek, które muszą wystąpić łącznie, są to: przebywanie rozumiane jako faktyczny pobyt oraz zamiar, inaczej wola stałego pobytu w pewnej miejscowości. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie jest czynnością prawną, a tym samym nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wnika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu jej czynności życiowych w danej miejscowości. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, iż określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności dorosłej osoby fizycznej. Faktyczne przebywanie w danej miejscowości musi mieć jednocześnie cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazano, że I. J. wraz z małoletnia córką wyprowadziły się z G. i od dnia [...] lutego 2022 r. zamieszkały w K. przy ul. F. [...]. Małoletnia od tego dnia uczęszczała do Szkoły Podstawowej nr [...] im. [...]. Zapisanie dziecka do szkoły wymagało podjęcia określonych czynności przygotowawczych. Wiązało się także z wykreśleniem ze szkoły w G. Matka nie zapisała siebie, ani córki do przychodni lekarskiej, co mogło wnikać stąd, iż wówczas nie chorowały i nie było potrzeby korzystania z pomocy lekarskiej. Matka małoletniej nie podjęła zatrudnienia w K., ale w G. także pozostawała bez zatrudnienia. Była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w G., skąd została wykreślona. Matka dziecka nie pobiera żadnych świadczeń z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. I. J. nie zameldowała się w nowym miejscu pobytu, co jednak również nie świadczy o braku woli stałego pobytu, albowiem w G. również nie posiadała stałego zameldowania. W okresie wcześniejszym zamieszkiwała w Ż., o czym w dniu [...] stycznia 2022 r. poinformował MOPS w Ż., dodatkowo wskazując, iż matka dziecka przeprowadziła się do G. W ocenie uczestnika postępowania opisane okoliczności wskazują, iż pobyt matki małoletniej wraz z córką w K. ma cechy założenia tam ośrodka swoich życiowych interesów. Jednocześnie zerwane zostały więzi z G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Miastem K. – miasto na prawach powiatu a Miastem G. – miastem na prawach powiatu w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia kosztów na opiekę i wychowanie małoletniej A. Z. umieszczonej w pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 191 ust. 1 u.w.r., powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. Stosownie zaś do ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli natomiast nie można również ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Jak wynika z treści powyższego przepisu ustawodawca obowiązek ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka nałożył na powiat, nie zaś na reprezentującego powiat starostę, czy prezydenta miasta (w przypadku miasta na prawach powiatu). Należało zatem przyjąć, że w niniejszej sprawie powstał spór o właściwość między Miastem K. a Miastem G. – miastami na prawach powiatu. Rozstrzygając powyższy spór o właściwość należy także zauważyć, iż przepisy u.w.r. posługując się w art. 191 ust. 1 pojęciem "miejsce zamieszkania dziecka", nie definiują tego pojęcia, a to oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z art. 26 § 1 k.c. Przepis ten wskazuje, że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Z kolei o miejscu zamieszkania osoby dorosłej, w świetle art. 25 k.c., decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). Jak to obrazowo przedstawiono w piśmiennictwie; dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. O "miejscu zamieszkania" rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania (vide: S.Grzybowski [w:] System Prawa Cywilnego, Wrocław 1985r., Z.N. im. Ossolińskich, wyd. 2, t. 1, s. 333 – 334, a także W.Popiołek, glosa do uchwały SN z dnia 24 czerwca 1993 r., III CZP 76/93; PS 1995, nr 3, s. 86 – 87). Z okoliczności sprawy wynika, iż I. J. wraz z małoletnią córką A.Z., w czasie umieszczenia małoletniej w pieczy zastępczej postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] stycznia 2022 r., przebywały w G., gdzie małoletnia uczęszczała do szkoły podstawowej. I. J. nie mieszkała w tym czasie razem z ojcem małoletniej, którego miejsce pobytu nie było już wówczas znane. Tym samym dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu o właściwość kluczowe pozostaje ustalenie miejsca zamieszkania matki dziecka. Z okoliczności sprawy wynika, iż I. J. w grudniu 2021 r. przebywała wraz z córka w Ż., mieszkając w lokalu przy ul. H. [...], skąd wyprowadziła się do G. Po dniu [...] stycznia 2022 r. organ pomocy społecznej w G. podejmował próby ustalenia miejsca zamieszkania I. J., która jako miejsce zamieszkania wskazała G., ul. J. [...]. Podjęta w dniach [...] i [...] stycznia 2022 r. próba zastania małoletniej i jej matki w środowisku okazała się nieskuteczna. W dniu [...] lutego 2022 r. I. J. wraz z córką mieszkała już w K. i od tego dnia A. Z. rozpoczęła naukę w lokalnej szkole. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż opuszczenie G. i przeprowadzenie się do K. miało wyraźny związek z wydaniem przez Sąd Rejonowy w G. postanowienia o umieszczeniu małoletniej w pieczy zastępczej. Wyjazd ten był tak nagły, że dziewczynka nawet nie rozliczyła się ze szkołą w G., do której uczęszczała, a w szkole w K. .I J. nie potrafiła przedstawić jakichkolwiek dokumentów związanych z małoletnią, w tym także jej nr PESEL. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, iż nie jest możliwe jednoznaczne i wyraźne wskazanie miejsca, w którym zamieszkiwała matka małoletniej w okresie wydania przez Sąd Rejonowy w G. postanowienia o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. W przypadku I. J. fakt przebywania – corpus i zamiar stałego pobytu – animus w sposób wyraźny nie schodzą się razem w żadnym miejscu. Jakkolwiek najwięcej okoliczności łączy matkę małoletniej z G. (m.in. rejestracja w urzędzie pracy, rejestracja w przychodni w związku ze szczepieniami), to jednak brak wyraźnego potwierdzenia pobytu w G. po wyprowadzeniu się z Ż., nie pozwala tego miasta uznać w owym czasie za centrum spraw życiowych matki małoletniej. I. J. w G. zamieszkiwała przez bardzo wiele lat w okresie wcześniejszym, tj. przed pobytem w Ż., a zatem jej związki z tym miastem, wyrażające się m.in. ww. rejestracjami, mogły mieć związek z okresem wcześniejszym. Z kolei pobyt w K. miał wyraźny związek z próbą uniknięcia wykonania postanowienia o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Krótkotrwały pobyt w tym mieście, na dodatek podyktowany chęcią uniknięcia wykonania orzeczenia sądu opiekuńczego, nie może świadczyć o zamiarze uczynienia z tego miejsca centrum spraw życiowych. Z okoliczności sprawy nie wynika natomiast, jakie były dalsze losy I.J., już po faktycznym umieszczeniu małoletniej w rodzinie zastępczej M., co nastąpiło w dniu [...] kwietnia 2022 r., a w szczególności brak jest informacji, czy po tej dacie matka dziecka nadal pozostała w K.. Powyższe prowadzi do wniosku, iż w okolicznościach badanej sprawy brak jest możliwości wskazania w sposób wyraźny jednego miejsca, w którym, w tamtym okresie, koncentrowały się czynności życiowe I.J. W takiej sytuacji niemożliwe jest rozstrzygnięcie niemniejszego sporu o właściwość na podstawie art. 191 ust. 1 u.w.r., w oparciu o kryterium miejsca zamieszkania. Zgodnie natomiast z art. 191 ust. 2 u.w.r., jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. W zakresie powyższego kryterium z okoliczności sprawy jasno wynika, iż matka małoletniej po raz ostatni zameldowana na pobyt stały była w G. przy ul. J. [...]Pod tym adresem na pobyt stały zameldowana była także małoletnia A.Z. w okresie od dnia [...] stycznia 2010 r do [...] lutego 2018 r. Tym samym okoliczność ta determinuje rozstrzygnięcie istniejącego sporu o właściwość, czyniąc z przepisu art. 191 ust. 2 u.w.r. podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Należało zatem Miasto G. – miasto na prawach powiatu wskazać jako powiat właściwy do ponoszenia wydatków związanych z pobytem małoletniej A. Z. w pieczy zastępczej. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 191 ust. 2 u.w.r., orzeczono jak w sentencji postanowienia.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI