I OW 75/25

I OW 75/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu sztumskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem sztumskim a powiatem elbląskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego L.H. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat elbląski jako właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Pismem z 16 kwietnia 2025 r. Starosta Sztumski – reprezentujący powiat sztumski – (dalej także: "wnioskodawca") wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem elbląskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego L.H., umieszczonego w rodzinie zastępczej.
Wnioskodawca wskazał, że w jego ocenie nie jest możliwe ustalenie właściwości miejscowej powiatu na podstawie miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, a zatem wydatki na jego utrzymanie w pieczy zastępczej powinien ponosić powiat ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały.
W odpowiedzi na wniosek powiat elbląski podniósł, że bezpośrednio przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej małoletni wraz z rodzicami zamieszkiwał na terenie powiatu sztumskiego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Żaden z organów pozostających w sporze nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.
Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).
Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).
Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Stosownie do art. 191 ust. 1 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 10 września 2024 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w K., sygn. akt III Nsm 656/24.
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, zaś jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc).
Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc składają się łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Zamiar stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 kc należy oceniać w sposób zobiektywizowany – oznacza to, że o tym, czy na gruncie art. 25 kc danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to, czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 25)
Z akt sprawy wynika, że małoletni wraz z rodzicami zamieszkiwał w P., zaś następnie w okresie od 28 sierpnia do 7 września 2024 r. rodzina przebywała w hotelu w D. (pismo z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Sztumie z 13 lutego 2025 r.). 7 września 2024 r. w D. nastąpiło odebranie dziecka rodzicom i przekazanie pod opiekę ciotki, także zamieszkałej w D. (pismo z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Elblągu z 9 stycznia 2025 r.). Brak informacji na temat miejsca pobytu rodziców małoletniego w okresie pomiędzy 7 a 10 września 2024 r. Wnioskodawca trafnie wskazał, że w przedstawionych okolicznościach sprawy trwającego zaledwie jedenaście dni pobytu w hotelu nie można utożsamić z zamiarem stałego pobytu w rozumieniu art. 25 i 26 kc. Pobyt taki niewątpliwie nie wykazuje żadnych cech stałości, co wyklucza przyjęcie aby to w D. znajdowało się miejsce zamieszkania rodziców małoletniego a co za tym idzie także jego samego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie akt sprawy nie da się ustalić miejsca zamieszkania małoletniego bezpośrednio przed 10 września 2024r., gdyż nie może nim być ani P. ani D. Art. 191 ust. 1 upz nie znajduje zatem zastosowania.
W następnej kolejności należy zatem zastosować art. 191 ust. 2 upz. Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji z systemu PESEL wynika, że miejsce zameldowania małoletniego na pobyt stały znajduje się w miejscowości A., gmina B., powiat elbląski. Zgodnie z art. 191 ust. 2 upz powiatem właściwym w sprawie będzie zatem powiat elbląski.
Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia.