I OW 7/26

I OW 7/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Drawna o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Drawna a Burmistrzem Karlina w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. F. o ustalenie prawa do zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności postanawia: wskazać Burmistrza Karlina jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Pismem z 13 stycznia 2026 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Drawnie, działający w imieniu Burmistrza Drawna (dalej: wnioskodawca), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Karlina w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. F. (dalej: zainteresowana) o ustalenie prawa do zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściwy w sprawie rozpoznania wniosku zainteresowanej jest Burmistrz Karlina. Zainteresowana po opuszczeniu domu pomocy społecznej zamieszkała z córką i początkowo przebywała w miejscowości N., po czym wraz z córką i jej rodziną przeprowadziła się do K. Podjęła czynności życiowe w miejscowości K., w tym zwróciła się o ustalenie prawa do świadczeń realizowanych przez ZUS dla osoby niepełnosprawnej, jaką jest zainteresowana.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Centrum Usług Społecznych w Karlinie, działający w imieniu Burmistrza Karlina, wskazał że właściwy do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Gminy Drawno, bowiem skoro z wywiadu środowiskowego wynika, że zainteresowana nie miała możliwości faktycznego i trwałego przebywania w lokalu córki, brak było warunków bytowych oraz realnej opieki, a pobyt miał charakter wyłącznie incydentalny i interwencyjny, to nie można mówić o powstaniu po stronie zainteresowanej miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Tym samym zainteresowaną należało traktować jako osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., co winno skutkować zastosowaniem art. 101 ust. 2 u.p.s.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214), dalej: u.p.s., reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6).
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.
W rozpoznawanej sprawie zainteresowana była mieszkanką Domu Pomocy Społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz przewlekle somatycznie chorych w B. (dalej: DPS). Pismem z 10 września 2025 r. zrezygnowała z pobytu w tej placówce i wskazała, że będzie zamieszkiwać u córki w miejscowości N. W tym samym dniu zainteresowana opuściła Dom Pomocy Społecznej w B. Następnie 22 września 2025 r. wraz z córką przeprowadziła się do miejscowości K. Z notatki służbowej z rozmowy telefonicznej z córką zainteresowanej wynika, że rezygnacja z pobytu w DPS podyktowana była wolą córki opieki nad matką i odbudową relacji z nią. Następnie, z uwagi na trudną sytuację mieszkaniową zainteresowana interwencyjnie została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w B.
Odnotować przy tym należy, że zainteresowana jest osobą niepełnosprawną. Po opuszczeniu DPS-u przeprowadziła się do córki. W sytuacji takiej należy uznać, że w wyniku przeprowadzki nastąpiła zmiana miejsca zamieszkania zainteresowanej. Fakt, że pobyt zainteresowanej w K. jest stosunkowo krótki nie ma w tym przypadku charakteru decydującego. Jak wskazuje się w doktrynie, zamiar stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 k.c. należy oceniać w sposób zobiektywizowany – oznacza to, że o tym, czy na gruncie art. 25 k.c. danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to, czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 25). Mając to na uwadze nie sposób przyjąć, że w sytuacji, gdy zainteresowana wymaga całodobowej opieki i korzystała z pomocy córki, główny ośrodek jej aktywności życiowej znajdował się przed jej interwencyjnym umieszczeniem w ww. placówce, w innym miejscu niż miejsce zamieszkania córki.
Z uwagi na powyższe za organ właściwy w sprawie należało uznać Burmistrza Karlina. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lutego 2025 r., sygn. akt I OW 248/25.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia