I OW 67/25

I OW 67/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. o rozstrzygnięcie sporu o kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w T. a Wojewodą Małopolskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania ponaglenia wniesionego przez I.N. w sprawie stwierdzenia nabycia prawa własności z mocy prawa i nadania na własność nieruchomości rolnej postanawia: wskazać Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Pismem z 2 kwietnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (dalej: "wnioskodawca) wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Wojewodą Małopolskim (dalej także: "wojewoda") w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania ponaglenia wniesionego przez I. N. w sprawie stwierdzenia nabycia prawa własności z mocy prawa i nadania na własność nieruchomości rolnej, w związku z bezczynnością Starosty T.
Wnioskodawca wskazał, że zgodnie z art. 17 pkt 1 w zw. z art. 5 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa") organem wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. W ocenie wnioskodawcy ustawą szczególną w rozumieniu art. 17 pkt 1 kpa jest w rozpoznawanej sprawie art. 3 ust. 1 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 23 stycznia 2009r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2025 r. poz. 428, dalej: "ustawa o wojewodzie"), co wskazuje na właściwość Wojewody Małopolskiego w sprawie.
W odpowiedzi na wniosek wojewoda podniósł, że wskazane przepisy ustawy o wojewodzie nie stanowią ustawy szczególnej a organem wyższego stopnia nad Starostą T. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Zgodnie z art. 22 § 2 kpa spór między jednostką samorządu terytorialnego a organem administracji rządowej jest sporem kompetencyjnym, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do jej rozpoznania, zatem spór ma charakter negatywny.
Sprawa dotyczy rozpoznania ponaglenia na bezczynność Starosty T. Zgodnie z art. 37 § 3 pkt 1 i § 5 kpa do rozpoznania ponaglenia właściwy jest organ wyższego stopnia nad organem prowadzącym postępowanie. Stosownie do art. 17 pkt 1 kpa organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego – w tym również starostów – są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Podział zadań jednostek samorządu terytorialnego na zadania własne i zadania zlecone z zakresu administracji rządowej nie ma znaczenia prawnego dla określenia organu wyższego stopnia nad tymi jednostkami (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025, art. 17). Nadto przepis art. 17 pkt 1 kpa należy interpretować w związku z treścią art. 20 kpa w którym określone zostały reguły ustalenia właściwości rzeczowej i który przewiduje, że właściwość organów ustala się na podstawie przepisów o zakresie ich działania.
Z akt sprawy wynika, że postępowanie przed Starostą T. dotyczy wniosku o stwierdzenie nabycia prawa własności z mocy samego prawa i nadanie na własność nieruchomości położonej w R. na podstawie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną (Dz. U. z 1959 r. nr 14 poz. 78, dalej: "dekret"). Zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu, o nadaniu nieruchomości na własność i o ustaleniu ceny nabycia orzeka starosta. Stosownie zaś do art. 14 ust. 1 dekretu, o nabyciu własności nieruchomości oraz o ustaleniu ceny nabycia lub o zwolnieniu od obowiązku jej zapłacenia orzeka starosta. Zgodnie z powyższymi przepisami organem właściwym do rozpoznania złożonego w sprawie wniosku niewątpliwie jest właściwy miejscowo starosta. Przepisy dekretu nie przewidują natomiast żadnych szczególnych zasad w zakresie właściwości instancyjnej, przez co zastosowanie w tym zakresie znajdują zasady ogólne, określone w art. 17 kpa. Nie jest prawidłowe stanowisko wnioskodawcy, zgodnie z którym za przepisy szczególne w realiach sprawy należy uznać art. 3 ust. 1 pkt 5 i 7 ustawy o wojewodzie. Wskazana ustawa nie przewiduje właściwości funkcjonalnej wojewody w sprawach dotyczących ponaglenia na bezczynność starosty. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie, wojewoda jest organem administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji. Niewątpliwie jednak kompetencja do rozpoznania ponaglenia na bezczynność starosty została wprost przewidziana w odrębnych ustawach, gdzie przepisy art. 17 pkt 1 kpa w zw. z art. 37 § 3 pk1 i § 5 kpa i dodatkowo art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) jednoznacznie wskazują na właściwość samorządowego kolegium odwoławczego. W istocie to zatem ww. przepisy kpa – dotyczące właściwości organu w konkretnym rodzaju spraw – stanowią lex specialis w stosunku do art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie, a nie odwrotnie. Ta sama uwaga dotyczy także przepisu art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy o wojewodzie który przewiduje, że wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa. Przepis ten określa jedynie generalną pozycję wojewody jako organu administracji rządowej w województwie, jednak właśnie z uwagi na odwołanie do przepisów kpa nie może wyłączyć właściwości samorządowego kolegium odwoławczego, wynikającej z mających w tym przypadku charakter lex specialis przepisów kpa.
Z tych względów, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia.