I OW 66/25

I OW 66/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu l. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem l. a powiatem p. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie partycypowania w kosztach odpłatności za pobyt małoletnich J. M., J. M. i M. G. umieszczonych w Interwencyjnej Placówce Opieki nad Dzieckiem w L. postanawia: wskazać powiat l. jako właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Pismem z 31 marca 2025 r. powiat l. (dalej także: "wnioskodawca") wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem p. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie partycypowania w kosztach odpłatności za pobyt małoletnich J. M., J. M. i M. G. umieszczonych w Interwencyjnej Placówce Opieki nad Dzieckiem w L..
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że sprawa dotycząca odpłatności za pobyt ww. małoletnich w pieczy zastępczej była już przedmiotem orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OW 114/24. Wnioskodawca wskazał jednak, że nie był stroną w powyższej sprawie, przez co nie zachodzi stan powagi rzeczy osądzonej. W ocenie wnioskodawcy fakt, że już po wydaniu orzeczenia we wskazanej sprawie do akt sprawy wpłynęło oświadczenie M. G. z 5 listopada 2024 r. winien skutkować odmienną oceną stanu faktycznego i w efekcie przyjęciem, że właściwy w sprawie jest powiat p..
W odpowiedzi na wniosek Starosta P. – reprezentujący powiat p. podniósł, że miejsce zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem w pieczy zastępczej nie znajdowało się na obszarze powiatu p..
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Żaden z organów pozostających w sporze nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.
Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).
Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).
Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Przystępując do rozpoznania sprawy należy w pierwszej kolejności zauważyć, że w postanowieniu z 11 września 2024 r. sygn. akt I OW 114/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek miasta na prawach powiatu L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem p. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich: J. M., J. M., M. G. umieszczonych w pieczy zastępczej. Pomimo tożsamości przedmiotowej nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie tożsamość podmiotowa, gdyż stroną wskazanej sprawy nie był powiat l.. Z tego względu wnioskodawca trafnie wskazał, że stan powagi rzeczy osądzonej nie zaistniał a sprawa może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. W sprawie o sygn. akt I OW 114/24 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie da się ustalić miejsca zamieszkania małoletnich przed ich umieszczeniem w pieczy zastępczej, przez co ustalenie właściwości powiatu powinno nastąpić na podstawie art. 191 ust. 2 upz, co oznacza, że właściwy w sprawie jest powiat l.. W ocenie wnioskodawcy nowy dokument dołączony obecnie do akt sprawy, tj. oświadczenie matki małoletnich z 5 listopada 2024 r., świadczy o zamieszkiwaniu małoletnich na obszarze powiatu p. na datę istotną w sprawie, tzn. dzień wydania postanowienia sądu o umieszczeniu małoletnich w pieczy zastępczej, co nastąpiło 13 lutego 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska wnioskodawcy.
W powyższym piśmie matka małoletnich oświadczyła, że od 1 lutego do 31 marca 2024 r. nie zamieszkiwała na terenie powiatu l. oraz że w tym okresie zamieszkiwała na obszarze powiatu p., w miejscowości J.. Wymienione okoliczności nie są wystarczające do przyjęcia, że to właśnie na obszarze powiatu p. znajdowało się miejsce zamieszkania małoletnich. Zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"), miejscem zamieszkania osoby fizycznej, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc składają się zatem łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Zamiar stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 kc należy oceniać w sposób zobiektywizowany – oznacza to, że o tym, czy na gruncie art. 25 kc danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to, czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 25). Fakt, że M. G. przebywała we wskazanej miejscowości na obszarze powiatu p. jedynie przez dwa miesiące nie świadczy o zamiarze stałego pobytu w tej miejscowości, tym bardziej że z uwagi na wydanie postanowienia w przedmiocie pieczy zastępczej 14 lutego 2024 r. za zamieszkiwanie na obszarze powiatu p. przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej w rozumieniu art. 191 ust. 1 upz musiałby zostać uznany okres przebywania w tym powiecie przez zaledwie czternaście dni, co nie wykazuje żadnych cech stałości o której mowa w art. 25 kc.
Z tych względów w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby skutkować inną oceną stanu faktycznego niż wyrażona w sprawie o sygn. akt I OW 114/24. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.