I OW 58/25

I OW 58/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 191 ust. 1, 8 i 13
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2, art. 64 § 3, art. 199, art. 200, art. 201, art. 203, art. 204
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta Jeleniej Góry o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem Jelenia Góra a powiatem z. przez wskazanie podmiotu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej L.S. w pieczy zastępczej postanawia 1. wskazać powiat z. jako podmiot właściwy w sprawie; 2. oddalić wniosek powiatu żarskiego o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadnienie
PISMEM Z 18 MARCA 2025 R. PREZYDENT MIASTA JELENIA GÓRA, W IMIENIU MIASTA JELENIEJ GÓRY, WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A POWIATEM Z., REPREZENTOWANYM PRZEZ STAROSTĘ Z., W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO PONOSZENIA WYDATKÓW NA OPIEKĘ I WYCHOWANIE MAŁOLETNIEJ L.S. W PIECZY ZASTĘPCZEJ.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że 16 maja 2023 r. M.S. w Szpitalu na Wodzie spółka z o.o. w Z. urodziła dziecko płci żeńskiej, które pozostawiła w szpitalu, wyrażając jednocześnie wolę jej adopcji. Matka dziecka nie nadała dziecku imienia.
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z 18 maja 2023 r. małoletnia została umieszczona w rodzinie zastępczej wskazanej przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Z. Następnie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z 29 maja 2023 r. pierwotne postanowienie zmieniono w ten sposób, że małoletnią umieszczono w spokrewnionej rodzinie zastępczej A.G., babki małoletniej. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 23 stycznia 2024 r. matkę małoletniej pozbawiono władzy rodzicielskiej, a samą małoletnią umieszczono w pieczy zastępczej jej babki, A.G..
Z uwagi na miejsce zamieszkania matki małoletniej w Jeleniej Górze Powiat Z. w toku sprawy wskazywał, że wydatki na opiekę i wychowanie małoletniej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, tj. Miasto Jelenia Góra. W ocenie wnioskodawcy jednakże z uwagi na pozostawienie dziecka bezpośrednio po urodzeniu właściwy jest powiat miejsca pozostawienia małoletniej, tj. Powiat Z.
W odpowiedzi na wniosek Starosta Z. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Jelenia Góra jako organu właściwego w sprawie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że matka małoletniej, nie jest i nigdy nie była mieszkańcem Powiatu Z. Poród, który miał miejsce w szpitalu usytuowanym na terenie Powiatu Z., był rezultatem wyboru miejsca pracy lekarza prowadzącego ciążę, a nie zamieszkiwania matki dziecka w powiecie. Po narodzinach matka dziecka początkowo wyraziła zamiar oddania dziecka, co skutkowało koniecznością wydania przez Sąd Rejonowy w Z. postanowienia w przedmiocie ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej. Niemniej jednak, w trakcie postępowania matka dziecka ostatecznie wycofała się z zamiaru pozostawienia dziecka, zabierając córkę ze szpitala w towarzystwie babki dziecka. Po powrocie do miejsca stałego zamieszkania, położonego na terenie Powiatu Jeleniogórskiego, matka dziecka nie podpisała zgody na przysposobienie, ani nie podjęła działań zmierzających do formalnego zrzeczenia się praw rodzicielskich, w związku z czym Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze 23 stycznia 2024 r. postanowił pozbawić matkę władzy rodzicielskiej nad małoletnią.
Zarówno matka, jak i babka dziecka, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, nie miały zamiaru pozostawić dziecka w szpitalu, co zostało potwierdzone zarówno przez oświadczenia babki dziecka, znajdujące się w przedłożonych aktach, jak i pracowników Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z., którzy poświadczyli, że obie panie powróciły do miejsca zamieszkania na terenie Powiatu Jeleniogórskiego, gdzie matka kontynuowała sprawowanie opieki nad dzieckiem. Matka nie podpisała zgody na przysposobienie dziecka, co jednoznacznie wskazuje na fakt, że nie miała zamiaru pozostawić dziecka w szpitalu. Brak jest zatem zmaterializowanych przesłanek do uznania, że to Powiat Z. jest organem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka, którego matka mieszka na terenie Powiatu Jeleniogórskiego.
Starosta Z. wskazał także, że Prezydent Miasta Jelenia Góra podjął działania zmierzające do zaspokojenia potrzeb małoletniej przez wydanie decyzji administracyjnej i przyznanie rodzinie zastępczej spokrewnionej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej w rodzinie zastępczej. Wobec tego należy stwierdzić, że wydanie ww. decyzji przesądziło o tym, że w dacie wnoszenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, spór w tej sprawie już nie istniał, a Powiat Jeleniogórski przyjął odpowiedzialność za ponoszenie wydatków w związku z funkcjonowaniem rodziny zastępczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Rozpoznając wniosek Prezydenta Miasta Jelenia Góra, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Starostą Z. Obydwie jednostki samorządu terytorialnego uznają się bowiem za niewłaściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej w pieczy zastępczej.
Przed przystąpieniem do rozpoznania wniosku w pierwszej kolejności należy wskazać, że stanowisko pełnomocnika Starosty Z. o ustaniu sporu o właściwość z uwagi na wydanie przez Prezydenta Miasta Jelenia Góra decyzji z 18 marca 2025 r. o przyznaniu babce małoletniej jako spokrewnionej rodzinie zastępczej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Żaden bowiem z organów nie nadesłał kopii wspomnianej decyzji, której wydanie usuwałoby stan sporu o właściwość. W tym miejscu należy zaznaczyć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając spór o właściwość, nie dokonuje własnych ustaleń, a jedynie bada stan faktyczny przedstawiony i udokumentowany przez strony sporu. Brak stosownej decyzji w aktach sprawy i możliwości oceny jej treści i znaczenia dla sporu powoduje, że niemożliwe jest umorzenie postępowania z wniosku Prezydenta Miasta Jelenia Góra wyłącznie na podstawie informacji o tej decyzji przekazanych przez stronę przeciwną.
Przechodząc do rozpoznania sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49), dalej: u.p.z., powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: (1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; (2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; (3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie.
Jednocześnie, w myśl art. 191 ust. 8 u.p.z. rzepisów ust. 1 i 5 nie stosuje się w przypadku: (1) dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, na podstawie art. 58 ust. 1 lub art. 103 ust. 2; (2) dzieci pozostawionych bezpośrednio po urodzeniu lub dzieci, których tożsamość rodziców jest nieznana. Z kolei stosownie do postanowień art. 191 ust. 13 u.p.z. wydatki na dziecko, o którym mowa w ust. 8 pkt 2, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka.
Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, małoletnia urodzona w dniu 16 maja 2023 r. w Szpitalu [...] spółka z o.o. w Z. została pozostawiona przez matkę w tym szpitalu w celu umożliwienia jej adopcji. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma placówki medycznej jednoznacznie wynika, że matka została wypisana ze szpitala bez dziecka. Jednocześnie z pisma tego wynika, że małoletnia została odebrana ze szpitala przez babkę w dniu 30 maja 2023 r., tj. dzień po wydaniu przez sąd rejonowy postanowienia o ustanowieniu jej rodziną zastępczą spokrewnioną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, wbrew stanowisku przedstawicieli Starosty Z., zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 191 ust. 8 pkt 2 u.p.z. Oznacza to, że podmiotem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej w pieczy zastępczej jest Powiat Z. jako powiat, w którym dziecko zostało pozostawione niezależnie od miejsca zamieszkania matki małoletniej oraz okoliczności wyboru placówki medycznej, w której nastąpił poród.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.
Wniosek Starosty Z. o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego nie mógł być uwzględniony. Do wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość stosuje się odpowiednio przepisy o skardze (art. 64 § 3 p.p.s.a.), a do rozpoznania wniosku odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie, w tym koszty zastępstwa procesowego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisami szczególnymi w tym przypadku są art. 200, art. 201 oraz art. 203 i art. 204 p.p.s.a. i tylko w tych wypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami. W tym miejscu należy zaznaczyć, że żaden z wymienionych przepisów nie dotyczy wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie o rozstrzygnięcie sporu o właściwość.