I OW 114/25

Naczelny Sąd Administracyjny2025-10-20
NSAAdministracyjneWysokansa
spór o właściwośćpiecza zastępczawydatki na dziecipowiatNSAprawo administracyjnedzieciopieka nad dzieckiem

NSA wskazał powiat l. jako właściwy do ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej, pomimo wcześniejszych sporów i odmiennych stanowisk powiatów.

Powiat b. wystąpił do NSA o rozstrzygnięcie sporu o właściwość w sprawie ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci w pieczy zastępczej, wskazując na niejasności między powiatami b., l. i p. Po analizie wcześniejszych orzeczeń i argumentów stron, NSA uznał wniosek za dopuszczalny, ale stwierdził, że kwestia właściwości została już częściowo rozstrzygnięta. Ostatecznie, NSA wskazał powiat l. jako właściwy do ponoszenia wydatków, podkreślając naganną praktykę podtrzymywania sporów pomimo prawomocnych orzeczeń.

Sprawa dotyczyła wniosku powiatu b. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem b., l. i p. w zakresie ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci umieszczonych w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Wniosek wynikał z trudności w ustaleniu, który powiat jest zobowiązany do pokrycia kosztów, mimo wcześniejszych orzeczeń NSA w podobnych sprawach dotyczących rodzeństwa tych dzieci. Powiaty l. i p. prezentowały odmienne stanowiska, powołując się na różne okoliczności, w tym oświadczenia matki dzieci dotyczące miejsca zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny, analizując stan prawny i faktyczny, uznał wniosek powiatu b. za dopuszczalny, podkreślając jednocześnie, że wcześniejsze orzeczenia NSA, choć nie obejmowały bezpośrednio powiatu b., zawierały wskazania co do właściwości powiatu l. Sąd uznał za naganną praktykę podtrzymywania sporów o właściwość przez jednostki samorządu terytorialnego pomimo prawomocnych orzeczeń sądowych. Ostatecznie, NSA, opierając się na przepisach ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazał powiat l. jako właściwy do ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Powiat l. jest właściwy do ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej.

Uzasadnienie

NSA, analizując przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz wcześniejsze orzecznictwo, uznał, że mimo złożoności sprawy i wcześniejszych sporów, istnieją podstawy do wskazania konkretnego powiatu. Sąd podkreślił, że podtrzymywanie sporów o właściwość pomimo prawomocnych orzeczeń jest naganne, ale jednocześnie stwierdził, że wcześniejsze orzeczenia oddalające wnioski nie zamykały drogi do złożenia nowego wniosku przez inny powiat, który nie był stroną poprzednich postępowań.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

inne

Przepisy (14)

Główne

ppsa art. 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 15 § § 1 pkt 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 15 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

kpa art. 22 § § 1 pkt 1

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny.

upz art. 191 § ust. 1 pkt 1-3

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W przypadku braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania, właściwy jest powiat ostatniego zameldowania na pobyt stały, a następnie powiat miejsca siedziby sądu orzekającego.

upz art. 4

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Pomocnicze

ppsa art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Dotyczy to również postanowień.

ppsa art. 166

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepisy o wyrokach stosuje się odpowiednio do postanowień.

ppsa art. 170

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.

ppsa art. 64 § § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepisy o skardze stosuje się odpowiednio do postępowania wszczętego na skutek wniosku.

upz art. 191 § ust. 16

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

W sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków stosuje się przepisy kpa.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Powiat l. jest właściwy do ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci. Wcześniejsze orzeczenia NSA, choć nie wiążące bezpośrednio dla powiatu b., wskazują na właściwość powiatu l. Podtrzymywanie sporów o właściwość pomimo prawomocnych orzeczeń jest naganne.

Odrzucone argumenty

Powiat p. argumentował o niedopuszczalności wniosku z powodu konkurencyjności rozstrzygnięć i braku właściwości. Powiat b. argumentował o właściwości powiatu z uwagi na ostatnie zameldowanie, ale matka dzieci często zmieniała miejsce pobytu. Powiat l. argumentował o właściwości powiatu p. na podstawie oświadczenia matki o zamieszkaniu.

Godne uwagi sformułowania

ocena naganna praktyka jednostki samorządu terytorialnego, polegająca na odmowie przyjęcia do wiadomości swojej właściwości w sprawie, pomimo trzech kolejnych postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowi to wyraz lekceważącego stosunku do prawomocnych orzeczeń sądowych moc wiążąca prawomocnego orzeczenia oraz wynikający z niej stan związania ograniczony jest co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego uzasadnienia

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Marek Stojanowski

sprawozdawca

Marian Wolanin

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących sporów o właściwość w zakresie ponoszenia wydatków na pieczę zastępczą, znaczenie prawomocnych orzeczeń sądowych dla organów administracji, granice mocy wiążącej orzeczeń."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sporów między powiatami o wydatki na dzieci w pieczy zastępczej, z uwzględnieniem wcześniejszego orzecznictwa NSA.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność prawną i proceduralną w obszarze pieczy zastępczej oraz konflikt między samorządami. Pokazuje też, jak sądy egzekwują przestrzeganie prawomocnych orzeczeń.

Powiaty kłócą się o pieniądze na dzieci w pieczy zastępczej – NSA rozstrzyga spór po raz kolejny.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OW 114/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Starosta~Starosta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4, § 2, art. 64 § 3, art. 153, art. 166 i art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu b. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem b. a powiatem l. i powiatem p. przez wskazanie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci: J.M., A.M. i O.M., umieszczonych w placówce opiekuńczo-wychowawczej postanawia: wskazać powiat l. jako właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 17 CZERWCA 2025 R. STAROSTA B. – DZIAŁAJĄCY W IMIENIU POWIATU B. – WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY POWIATEM B. A POWIATEM L. I POWIATEM P. W SPRAWIE WSKAZANIA PODMIOTU WŁAŚCIWEGO DO PONOSZENIA WYDATKÓW NA UTRZYMANIE DZIECI: J.M., A.M. I O.M., DALEJ: "ZAINTERESOWANI" UMIESZCZONYCH W PLACÓWCE OPIEKUŃCZO-WYCHOWAWCZEJ.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego L. z 13 lutego 2024 r. w trybie zarządzenia opiekuńczego umieszczono dziewięcioro małoletnich dzieci, w tym zainteresowanych, w pieczy zastępczej wskazanej przez właściwego organizatora pieczy zastępczej. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z 15 marca 2024 r. jako właściwe do wykonania postanowienia 3 lutego 2024 r. wskazano Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P. W związku z tym podmiot ten wnioskami z 19 marca 2024 r. oraz 26 marca 2024 r. zwrócił się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. o umieszczenie dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej funkcjonującej w ramach Programu SOS Wiosek Dziecięcych B. Wnioskodawca wskazał przy tym, że powiat p. zobowiązał się do pokrywania kosztów utrzymania dzieci. W odpowiedzi na przesłane wnioski Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w B. wydało skierowania o umieszczeniu dzieci w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej "(...)" (placówka typu interwencyjnego). W odpowiedzi na wystawienie not obciążeniowych powiat p. uznał się za niewłaściwy w sprawie, wskazując, że z uwagi na fakt, że małoletni posiadają adresy zameldowania na terenie powiatu l., właściwy jest ten powiat albo miasto L. z uwagi na siedzibę sądu, który uznał się za właściwy do orzekania w sprawach dzieci.
Wnioskodawca wskazał także, że postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2024 r., sygn. akt I OW 156/24, oddalono wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem L. a powiatem p. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie zainteresowanych umieszczonych w pieczy zastępczej. Podkreślił, że w uzasadnieniu tego postanowienia jako podmiot zobowiązany do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletnich w pieczy zastępczej jest powiat l. jako powiat ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanych na pobyt stały.
Po wystawieniu kolejnej w sprawie noty obciążeniowej powiat l. odesłał ją do powiatu b., wskazując, że po wydaniu wskazanego powyżej postanowienia matka zainteresowanych oświadczyła, że od 1 lutego 2024 r. zamieszkiwała ona z dziećmi na terenie powiatu p.
Na podstawie Postanowienia Sądu Rejonowego L. zainteresowani od dnia 4 października 2024 r. zostali przeniesieni do Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej (...) (placówka typu rodzinnego) funkcjonującej również w ramach Programu SOS Wiosek Dziecięcych B. W związku z tym wnioskodawca podkreślił, że w celu dokonywania płatności za dzieci konieczne jest zawarcie porozumienia. Wskazał przy tym, że projekt porozumienia w sprawie ponoszenia wydatków na utrzymanie rodzeństwa w pieczy zastępczej na terenie powiatu b. został odesłany przez powiat l., który powoływał się na nowe okoliczności w sprawie (oświadczenie matki, o którym mowa wyżej) i brak zasadności ponoszenia wydatków na dzieci. Ponadto pismem z 12 grudnia 2024 r. powiat l. przekazał kopię oświadczenia matki, o którym mowa wyżej oraz wskazał, że spór kompetencyjny rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny Postanowieniem z dnia 11 września 2024 r., sygn. akt I OW 114/24, nie następował z udziałem powiatu l. i uznał, że żądania powiatu b. co do ponoszenia kosztów utrzymania zainteresowanych w placówce opiekuńczo-wychowawczej na terenie powiatu b. są nieuzasadnione.
W ocenie wnioskodawcy podmiotem właściwym w sprawie powinien zostać uznany podmiot ostatniego zameldowania na pobyt stały z uwagi na niemożliwość określenia miejsca zamieszkania matki małoletnich. Argumentował, że matka zainteresowanych wraz z dziećmi często zmieniała miejsce pobytu, co z kolei świadczy o tym, że nie posiadała jednego ośrodka interesów życiowych. Miejsce pobytu zmieniała w zależności od aktualnych potrzeb i nie wiązała się z nim na stałe. Zwrócił przy tym uwagę na fakt, że w sprawie zainteresowanych i ich rodzeństwa orzekały sądy mające swoje siedziby w różnych miejscowościach.
W odpowiedzi na wniosek Starosta Powiatu P. – działający w imieniu powiatu p. – pismem z 25 lipca 2025 r. wniósł o odrzucenie wniosku jako niedopuszczalnego oraz – z ostrożności procesowej – wskazanie powiatu l. jako podmiotu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że w kwestii podmiotu zobowiązanego do pokrywania kosztów pobytu zainteresowanych w pieczy zastępczej Naczelny Sąd Administracyjny orzekł już postanowieniem z 11 września 2024 r., sygn. akt I OW 156/24, nie wskazując powiatu p. jako zobowiązanego do ponoszenia tych kosztów. Wskazał także, że w sprawach dotyczących rodzeństwa zainteresowanych postanowieniami wydanymi w sprawach I OW 114/24 i I OW 115/24 za podmiot zobowiązany do pokrywania wspomnianych kosztów uznany został powiat l. przy czym zaznaczył, że rodzeństwo przed umieszczeniem w pieczy zastępczej wychowywało się razem z zainteresowanymi, tj. w miejscu zamieszkania opiekuna. Dodatkowo wskazał, że postanowieniem z 27 czerwca 2025 r., sygn. akt I OW 66/25, Naczelny Sąd Administracyjny za podmiot właściwy do ponoszenia kosztów pobytu w placówce opiekuńczej wychowującego się wspólnie z zainteresowanymi rodzeństwa uznał powiat l.
Starosta Powiatu P. wskazał, że wprawdzie rozpoznawana sprawa nie jest tożsama ze sprawą I OW 156/24 a powiat l. ani powiat b. nie były stronami tego postępowania, ale orzeczenie to jest wiążące z uwagi na brak zmiany stanu prawnego. W jego ocenie uzasadnia to odrzucenie wniosku jako niedopuszczalnego z uwagi na konkurencyjność rozstrzygnięć.
Niezależnie od powyższego Starosta Powiatu P. wskazał, że powiat p. nie był miejscem zamieszkania zainteresowanych w dacie umieszczenia ich w pieczy zastępczej rozumianej jako data orzeczenia sądu, a nie data faktycznego umieszczenia małoletnich w tej pieczy. Podkreślił, że zainteresowani nie byli zameldowani na terenie powiatu p., a dokonane ustalenia obejmujące m.in. kwestie związane z edukacją i opieką zdrowotną wskazują, że wykazywali oni związki z miastem L. Pobyt zainteresowanych w P. miał miejsce po umieszczeniu ich w pieczy zastępczej i miał jedynie charakter incydentalny. Argumentował także, że brak jest danych wskazujących na wolę matki zainteresowanych co do zamieszkania na terenie powiatu p., zwłaszcza że budynek zajmowany przez nią w P. nie nadawał się do stałego zamieszkania. W ocenie Starosty Powiatu P. oświadczenie matki zainteresowanych co do przeprowadzki na teren tego powiatu jest niemiarodajne.
W odpowiedzi na wniosek Starosta Powiatu L. pismem z 4 sierpnia 2025 r. wniósł o wskazanie powiatu p. jako podmiotu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że zgodnie z oświadczeniem matki zainteresowanych w okresie od 1 lutego do 31 marca 2024 r., tj. okresie obejmującym datę wydania postanowienia Sądu Rejonowego L.. nie zamieszkiwała na terenie powiatu l., a w tym okresie zamieszkiwała na terenie powiatu p. i nie wróciła do miejsca zameldowania w K. W ocenie Starosty Powiatu L. oznacza to, że zostało ustalone miejsce zamieszkania matki dzieci, a zarazem samych zainteresowanych, w związku z czym brak jest podstaw do ustalenia właściwości powiatu z uwzględnieniem miejsca zameldowania na pobyt stały.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Żaden z organów pozostających w sporze nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.
Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).
Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa jest czwartą z kolei sprawą dotyczącą rozstrzygnięcia sporu o właściwość w przedmiocie ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletnich: J.M., J.M2., J.M3., O.M. i M.G. w pieczy zastępczej. Postanowieniami z 11 września 2024 r. sygn. akt I OW 114/24 i I OW 156/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wnioski miasta na prawach powiatu L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem p. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie ww. małoletnich, umieszczonych w pieczy zastępczej – stwierdzając jednocześnie w uzasadnieniach postanowień, że właściwym w sprawie jest powiat l., niepozostający w sporze. Następnie postanowieniem z 27 czerwca 2025 r. sygn. akt I OW 66/25 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu wniosku powiatu l. o wskazanie organu właściwego w sprawie partycypowania w kosztach odpłatności za pobyt małoletnich J.M., J.M2., i M.G. umieszczonych w Interwencyjnej Placówce Opieki nad Dzieckiem w L. wskazał powiat l. jako właściwy w sprawie.
W sprawie nie zachodzi tożsamość podmiotowa z ww. sprawami, ponieważ stroną żadnego z powyższych postępowań nie był powiat b., na co trafnie zwrócił uwagę wnioskodawca. Należy jednocześnie zwrócić uwagę na fakt, że zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z uwagi na użycie przez ustawodawcę pojęcia "orzeczenie" oraz poprzez odesłanie z art. 166 ppsa przyjąć należy, że dyspozycja art. 153 ppsa obejmuje także postanowienia wydane w sprawie sądowoadministracyjnej. Wprawdzie stronami niniejszego postępowania sądowego są sensu stricte jednostki samorządu terytorialnego, a nie organy administracji publicznej, jednak zważywszy, że poprzez odesłanie z art. 191 ust. 16 upz do postępowania w sprawie ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletnich w pieczy zastępczej stosuje się przepisy dotyczące postępowania administracyjnego, uznać należy, że do pozostających w sporze jednostek samorządu terytorialnego mają zastosowanie przepisy dotyczące organów. Co więcej, powyższe związanie obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale także każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego zakończenia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego, czyniąca pogląd nieaktualnym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2013 r. sygn. akt II GW 21/12).
Jak wynika z analizy stanu faktycznego sprawy przedstawionego przez podmioty znajdujące się w sporze oraz nadesłanych akt administracyjnych sprawy, niniejsza sprawa podlega tym samym przepisom, które znajdowały zastosowanie w powyższych, zakończonych sprawach i które nie uległy zmianie. Również stan faktyczny nie uległ zmianie od czasu wydania ostatniego postanowienia z 27 czerwca 2025 r., kwestia oświadczenia matki zainteresowanych co do zamieszkiwania przez nią na terenie powiatu p. była już bowiem wówczas przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustaleń powyższych nie podważa fakt, że w ww. postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny orzekał jedynie co do małoletnich: J.M., J.M2 i M.G podczas gdy rozpoznawana sprawa dotyczy małoletnich: J.M3., A.M. i O.M. – gdyż z akt sprawy wynika, że okoliczności faktyczne oraz prawne są wspólne dla wszystkich wymienionych małoletnich. W opisanej sytuacji jako naganną należy ocenić praktykę jednostki samorządu terytorialnego, polegającą na odmowie przyjęcia do wiadomości swojej właściwości w sprawie, pomimo trzech kolejnych postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego i podtrzymywaniu, że w tożsamym stanie prawnym oraz tożsamych lub niemal tożsamych okolicznościach faktycznych, które już trzykrotnie podlegały ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nadal istnieje spór o właściwość wymagający rozstrzygnięcia. Stanowi to wyraz lekceważącego stosunku do prawomocnych orzeczeń sądowych oraz przede wszystkim do ciążącego zawsze na każdym podmiocie prowadzącym postępowanie administracyjne obowiązku podejmowania czynności bez nieuzasadnionej zwłoki.
Jednakże wskazać należy, iż samo związanie organów oceną prawną nie jest wystarczające dla przyjęcia niedopuszczalności wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Niezastosowanie się organu do oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądu jest naruszeniem przepisów postępowania, które może skutkować, w razie wniesienia skargi, uchyleniem zaskarżonego aktu przez sąd, nie przesądza jednak o braku możliwości prowadzenia postępowania zainicjowanego z naruszeniem związania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2012 r. sygn. akt I OW 202/11). Niezastosowanie się do oceny prawnej sądu administracyjnego odnoszącej się m.in. do właściwości organów, jest jednocześnie naruszeniem dyspozycji art. 170 ppsa – według której orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 ppsa w odniesieniu do sądów i innych organów państwowych oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu – zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być ona już ponownie badana. Poprzez odesłanie z art. 166 ppsa przepis powyższy ma zastosowanie także do postanowień. Postanowieniu w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość przysługuje zatem przymiot prawomocności formalnej i materialnej, co oznacza, że nie przysługuje od niego środek odwoławczy oraz wiąże ono nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Także ta okoliczność nie przesądza jednak o niedopuszczalności złożonego wniosku. Zauważyć bowiem należy, że w postanowieniu z 11 września 2024 r., sygn. akt I OW 156/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. W ten sposób doszło do wykluczenia właściwości pozostających wówczas w sporze – miasta na prawach powiatu L. oraz powiatu p. Jedynie w uzasadnieniu powyższego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny zawarł stanowisko, zgodnie z którym właściwy w sprawie jest powiat l. Postanowienie powyższe nie orzekało jednak co do właściwości powiatu b. ani powiatu l. W doktrynie przyjmuje się, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia oraz wynikający z niej stan związania ograniczony jest co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego uzasadnienia – które może służyć jedynie do prawidłowego odczytania treści sentencji (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 170).
Mając powyższe na uwadze oraz zważywszy ponadto, że zarówno przepis art. 166 ppsa – dotyczący stosowania do postanowień przepisów o wyrokach – jak i przepis art. 64 § 3 ppsa – dotyczący stosowania do postępowania wszczętego na skutek wniosku przepisów o skardze – przewidują stosowanie wskazanych przepisów jedynie odpowiednio, a nie wprost – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przyjąć, że postanowienie z 11 września 2024 r. zamknęło powiatowi b. drogę do złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatami l. i p. Postanowienie powyższe korzysta bowiem z mocy wiążącej oraz powagi rzeczy osądzonej tylko w takim zakresie, jaki wynika z jego sentencji – tj. w jakim wyklucza właściwości miasta na prawach powiatu L. oraz powiatu p. do rozpoznania sprawy – co nie wymagało dla uzasadnienia tego rozstrzygnięcia, wskazywania w uzasadnieniu postanowienia na właściwość powiatu l., który nie był stroną tego postępowania. Nie można w przypadku sporów o właściwość orzeczenia oddalającego wniosek, traktować jako rozstrzygnięcia wskazującego właściwość innego (trzeciego) organu niebiorącego udziału w postępowaniu, skoro wynika to tylko z uzasadnienia postanowienia oddalającego wniosek, a nie z jego sentencji (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2011 r. sygn. akt II OW 86/10). Konkludując, należy uznać, że postanowienie z 11 września 2024 r. ma charakter wyłącznie negatywny i nie wskazuje powiatu właściwego w sprawie – a tym samym nie zamknęło innemu powiatowi, niepozostającemu wówczas w sporze, drogi do złożenia własnego wniosku o rozpoznanie sporu o właściwość w tym samym przedmiocie – tym bardziej, że stroną omawianego postępowania nie był także obecnie pozostający w sporze powiat l.
Z kolei postanowienie z 27 czerwca 2025 r. sygn. akt I OW 66/25 w ogóle nie ma wpływu na dopuszczalność złożonego w sprawie wniosku, jako dotyczące innych małoletnich, albowiem w związku z tym postanowienie to zapadło w innym – choć zbliżonym, z uwagi na tożsamość okoliczności faktycznych i prawnych dotyczących wszystkich małoletnich występujących w omawianych sporach o właściwość – przedmiocie.
Uznając zatem wniosek powiatu b. za podmiotowo dopuszczalny, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje jednocześnie, że zgodnie z art. 170 ppsa przedmiotowo niedopuszczalne jest kolejne rozważanie tych samych okoliczności faktycznych i prawnych, które były już przedmiotem oceny w postanowieniu z 11 września 2024 r. sygn. akt I OW 156/24. Jako jedyną różnicę w tych dwóch sprawach można wskazać pozyskanie oświadczenia matki zainteresowanych co do zamieszkiwania przez nią na terenie powiatu p. od 1 lutego do 31 marca 2024 r. – w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny całkowicie podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu z 27 czerwca 2025 r. sygn. akt I OW 66/25.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI