I OW 54/25

I OW 54/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Poznania o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Poznania a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. S. w sprawie udzielenia schronienia w schronisku dla osób bezdomnych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Pismem z 11 marca 2025 r. Prezydent Miasta Poznania (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. S. (dalej także: "zainteresowany") w sprawie udzielenia schronienia w schronisku dla osób bezdomnych.
Wnioskodawca wskazał, że zainteresowany nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, zaś z uwagi wystąpienie szczególnie uzasadnionej sytuacji ustalenie właściwości miejscowej powinno nastąpić według miejsca jego obecnego pobytu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ups reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6).
Nie jest w sprawie sporne, że zainteresowany jest osobą bezdomną i przebywa obecnie na obszarze Warszawy, zaś ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały znajduje się na obszarze gminy Poznań (wywiad środowiskowy z 10 lutego 2025 r.). Kwestia sporna dotyczy tego, czy w sprawie zachodzą szczególne okoliczności o których mowa w art. 101 ust. 3 ups.
W judykaturze sądów administracyjnych, przyjmuje się, że ustawodawca za naczelną zasadę postępowania w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej przyjął obowiązek kierowania się dobrem osób korzystających z pomocy i ochroną ich dóbr osobistych (art. 100 ust. 1 ups). Odwołując się do tej zasady przyjął, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu tej osoby (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2010 r. sygn. akt I OW 143/10). W art. 101 ust. 3 ups zezwolono tym samym na ustalenie innej właściwości miejscowej organu tylko wówczas, gdy sytuacja osobista strony odbiega od powszechnie występującego w tego rodzaju sprawach niedostatku środków utrzymania lub trudnej sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie, w tym gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 1 lub ust. 2 ups. Drugą okolicznością podlegającą badaniu jest charakter sprawy wnioskodawcy, czy można ją zakwalifikować jako niecierpiącą zwłoki. O przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby bezdomnej można też mówić w kontekście podjęcia przez nią działań zmierzających do związania swojego ośrodka życia z danym miejscem pobytu w celu stabilizacji życiowej (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2010r. sygn. akt I OW 111/10, z 23 lutego 2011 r., sygn. akt I OW 186/10, z 24 stycznia 2020 r. sygn. akt I OW 210/19, z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OW 261/19).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne jest przyjęcie, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 101 ust. 3 ups. Przede wszystkim zauważyć należy, że jak wynika z akt sprawy, zainteresowany jest obecnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę i pracuje na terenie Radomia (umowa o pracę z 10 lutego 2025 r.). Niewątpliwie wykonywanie pracy na terenie Radomia da się pogodzić z posiadaniem miejsca pobytu w Warszawie, ale już nie w Poznaniu, tym samym przyjęcie właściwości miejscowej zgodnie z miejscem zameldowania zainteresowanego musiałoby się wiązać z pozbawieniem go zatrudnienia, co sprzeciwia się jego dobru oraz niweczy jednocześnie podjęte starania w celu stabilizacji sytuacji życiowej. Również deklarowana przez zainteresowanego chęć utrzymywania kontaktów z synem, zamieszkującym na terenie Warszawy, jak również deklarowana wola rozpoczęcia terapii uzależnień w G. – na terenie województwa mazowieckiego – (wywiad środowiskowy z 10 lutego 2025r., notatka służbowa z 13 stycznia 2025 r.) powinny zostać wzięte pod uwagę, zważywszy na dobro zainteresowanego i podjęcie przez niego działań w celu stabilizacji sytuacji życiowej. W tej sytuacji zastosowanie znajduje art. 101 ust. 3 ups i na zasadzie wyjątku od ogólnej zasady organem właściwym w sprawie jest organ miejsca obecnego pobytu zainteresowanego, tj. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy.
Z tych względów na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.