I OW 53/25

I OW 53/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Odrzucono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2134
art. 10 ust. 1 i 2, art. 20
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Zabrze o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Zabrze a Prezydentem Miasta Nowa Sól w przedmiocie wskazania organu właściwego w zakresie prowadzenia postępowania dotyczącego świadczenia wychowawczego przyznanego J.M. postanawia: 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić Prezydentowi Miasta Zabrze ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od wniosku.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 5 marca 2025 r. Dyrektor Zabrzańskiego Centrum Świadczeń Rodzinnych działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Zabrza wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta Nowa Sól w przedmiocie wskazania organu właściwego w zakresie prowadzenia postępowania dotyczącego świadczenia wychowawczego przyznanego J.M.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że J.M. (dalej "strona") w okresie świadczeniowym 2018/2019, na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Zabrze z 9 listopada 2018 r. i z 20 grudnia 2018 r. uprawniony był do pobierania świadczenia wychowawczego na dzieci – D.S. oraz A.S. W trakcie podbierania powyższego świadczenia uzyskano informację, że strona zatrudniona jest poza granicami Polski, dlatego też pismem z 17 lutego 2020 r. zwrócono się do Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach z pytaniem czy w sprawie świadczenia wychowawczego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pismem z 18 lipca 2023 r. Urząd w Katowicach poinformował, że w związku ze zmianą miejsca zamieszkania strony, zapytanie zostało przekazane do Lubuskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gorzowie Wielkopolskim, celem rozpoznania. Nowy adres zamieszkania strony – N., ul. [...]. Pismem z 11 października 2024 r. Lubuski Urząd Wojewódzki poinformował, że w sprawie świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2018/2019, przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia 1 sierpnia 2019 r. do dnia 30 września 2019 r.
W związku z powyższym, wnioskodawca, pismem z 25 października 2024 r. przekazał dokumentację sprawy dotyczącą świadczenia wychowawczego do Lubuskiego Urzędu Wojewódzkiego celem jego dalszej realizacji o czym poinformowano stronę. Pismem z 20 listopada 2024 r. MOPS w Nowej Soli zwrócił akta sprawy do Zabrzańskiego Centrum Świadczeń Rodzinnych informując, że w niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 20 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (na dzień wydania decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego - Dz.U. 2018 r., poz. 2134 ze zm., dalej "u.w.d."). W uzasadnieniu wskazano ponadto, że art. 10 ust. 1 u.w.d. został zmieniony z dniem 1 stycznia 2022 r. na mocy ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustawy. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustawy w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w przypadku złożenia do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w gminie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres do dnia 31 maja 2022 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
W oparciu o powyższe, w ocenie wnioskodawcy, przy ustalaniu organu właściwego w niniejszej sprawie, należy mieć na względzie przepis art. 10 ust. 1 u.w.d., w myśl którego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi organ właściwy, tj. organ właściwy ze względu na obecne miejsce zamieszkania strony, tj. w niniejszej sprawie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Nowej Soli.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowej Soli wskazał, że w stosunku do strony organ ten nie wydał żadnej decyzji administracyjnej. Sprawa dotyczy bowiem decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta Zabrze przyznającej stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci na okres świadczeniowy 2018/2019. Obecnie spór dotyczy uchylenia decyzji z dnia 20 grudnia 2018 r. w związku z tym, że po przeprowadzonym postępowaniu, Zabrzańskie Centrum Świadczeń Rodzinnych ustaliło, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ wskazał ponadto, że strona nie pobierała i nie pobiera w MOPS w Nowej Soli żadnych świadczeń. Dlatego też, w ocenie MOPS w Nowej Soli, organem właściwym w przedmiotowej sprawie jest Zabrzańskie Centrum Świadczeń Rodzinnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny), lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość między Prezydentem Miasta Zabrze a Prezydentem Miasta Nowa Sól, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy w zakresie prowadzenia postępowania dotyczącego świadczenia wychowawczego przyznanego J.M.
Zaznaczenia wymaga, że kwestie przyznania świadczenia wychowawczego reguluje ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji o przyznaniu stronie świadczenia wychowawczego) organem właściwym w sprawach w niej regulowanych był wójt, burmistrz lub prezydent miasta, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub otrzymującej świadczenie wychowawcze, a w przypadku gdy o świadczenie wychowawcze ubiega się dyrektor domu pomocy społecznej – właściwy ze względu na miejsce położenia tego domu pomocy społecznej.
Należy również zauważyć, że zgodnie z art. 29 ust. 1 u.w.d. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji o przyznaniu stronie świadczenia wychowawczego) zadania w zakresie świadczenia wychowawczego były realizowane przez organ właściwy jako zadanie z zakresu administracji rządowej, oraz że w myśl art. 20 ust. 4 u.w.d., w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję lub informację o przyznanym świadczeniu wychowawczym wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze w celu ich dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze, realizuje przyznane świadczenie wychowawcze bez konieczności wydawania kolejnej decyzji lub informacji oraz jest właściwy do uchylenia, zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, w tym ustalonego decyzją, oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci została zmieniona ustawą z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz.1981), od 1 stycznia 2022 r. Aktualnie w myśl art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 17 września 2021 r. w sprawach świadczenia wychowawczego, które nie jest realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w których wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia został złożony przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. W sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w przypadku złożenia do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w gminie lub od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres do dnia 31 maja 2022 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 2 ww. przepisu).
Mając zatem na uwadze, że miasta, których organy pozostają w sporze wchodzą w skład różnych województw, oraz że sprawa, której dotyczy przedmiotowy spór, należała do zadań z zakresu administracji rządowej, stwierdzić trzeba, że właściwym do rozstrzygnięcia sporu jest – zgodnie z treścią art. 22 § 1 pkt 4 k.p.a. – minister właściwy do spraw administracji publicznej. Obecnie organem właściwym do spraw administracji publicznej jest, na podstawie art. 6 ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1370 ze zm.), Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Z tych powodów, w świetle przytoczonych wyżej przepisów prawa, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygnięcia niniejszego sporu.
W związku z powyższym wniosek Prezydenta Miasta Zabrza skierowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako niedopuszczalny, podlegał odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd z urzędu zwrócił stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Skoro w niniejszej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość podlegał odrzuceniu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.