I OW 50/25

I OW 50/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Starosta~Starosta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 191 ust. 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Płocka o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Płocka, Starostą Kartuskim a Starostą Powiatu Pruszkowskiego w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej L.S. umieszczonej w placówce socjalizacyjnej postanawia: wskazać Powiat Pruszkowski jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 14 listopada 2024 r. Prezydent Miasta Płocka działający w imieniu Gminy Miasta Płocka wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Starostą Kartuskim i Starostą Powiatu Pruszkowskiego w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej L.S. umieszczonej w Placówce S. położonej przy ul. [...] w Płocku.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Kartuzach III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt [...] umieszczono małoletnią L.S. w placówce socjalizacyjnej. Realizacją ww. postanowienia zajmowało się Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Kartuzach, które w dniu 29 sierpnia 2023 r. wystawiło skierowanie w sprawie umieszczenia dziecka placówce. W zaświadczeniu tym, jako adres zamieszkania matki małoletniej – I.S. widniał adres ul. [...], Kartuzy. Powyższe postanowienie zostało zrealizowane w dniu 14 maja 2024 r. poprzez umieszczenie małoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej w Płocku. Gmina Miasta Płocka zwróciła się do PCPR w Kartuzach o zawarcie porozumienia w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków na jego opiekę i wychowanie w placówce. Powiat Kartuski pismem z dnia 28 maja 2024 r. uchylił się od zawarcia porozumienia argumentując, iż Powiat Pruszkowski jest właściwy do ponoszenia opłat za małoletnią albowiem przed wydaniem postanowienia małoletnia przebywała u dziadków w N. i tam uczęszczała do szkoły. Pismem z dnia 14 sierpnia 2024 r. Powiat Kartuski ponownie odmówił zawarcia porozumienia w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej.
W oparciu o powyższe, w ocenie wnioskodawcy, zaistniał spór pomiędzy Powiatem Kartuskim, Powiatem Pruszkowskim a Gminą Miasta Płocka co do określenia jednostki samorządu terytorialnego właściwej do ponoszenia kosztów pobytu małoletniej w placówce.
Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o przekazaniu powyższego wniosku do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Pismem z dnia 16 kwietnia 2025 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Kartuzach występujący w imieniu Starosty Kartuskiego wniósł o wskazanie Powiatu Pruszkowskiego jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu przytaczając stan faktyczny sprawy wskazał, że małoletnia, od dnia 4 września 2023 r. uczęszczała do Szkoły Podstawowej im. [...] w N. Również Sąd Rejonowy w Kartuzach w piśmie z dnia 8 listopada 2023 r. wskazał obecne miejsce zamieszkania matki małoletniej – [...], ul. [...], natomiast miejsce pobytu małoletniej – w miejscu zamieszkania dziadków A. i R. małż. K. w N., ul. [...]. W dniu 29 listopada 2023 r. podjęto nieskuteczną próbę umieszczenia małoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej na terenie Powiatu Kartuskiego. Zgodnie z postanowieniem Sądu z dnia 6 listopada 2023 r., w asyście policji oraz kuratora zawodowego Sądu Rejonowego w Pruszkowie, odbyła się próba przymusowego zabezpieczenia małoletniej. Funkcjonariusze policji, pomimo przeszukania domu rodziny i rozmowy z dziadkami, nie ustalili wówczas miejsca pobytu małoletniej. W dniu 2 maja 2024 r. organ ten otrzymał pismo z Placówki nr [...] w Płocku informujące o przyjęciu małoletniej. Ponadto w piśmie wskazano, że małoletnia wraz z matką od kilku miesięcy przebywała na terenie C. Organ wskazał również, że małoletnia zameldowana jest na pobyt stały pod adresem N., ul. [...], powiat pruszkowski. Z tych też względów, w ocenie organu, w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 191 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r., poz. 49, dalej "u.p.z.").
Pismem z dnia 6 kwietnia 2025 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Pruszkowie występujący w imieniu Prezydenta Miasta Płocka wskazał natomiast, że rola jaką organ ten odegrał w procesie umieszczenia małoletniej w instytucjonalnej pieczy zastępczej sprowadza się do czynności wspierających Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Kartuzach w realizacji wydanego przez Sąd w Kartuzach postanowienia. W ocenie organu, w niniejszej sprawie za organ właściwy winien zostać uznany Powiat Kartuski, na mocy art. 191 ust. 1 u.p.z., bowiem znane było miejsce zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ul. [...], K.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny lub spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Zgodnie z art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego rozstrzyga wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu - sąd administracyjny.
W rozpoznawanej sprawie pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 7 lit. c, § 1 pkt 11 lit. a i § 1 pkt 7 lit. f rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. Nr 198, poz. 1925). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygnięcia przedstawionego sporu.
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość między Gminą Miastem Płock, Powiatem Kartuskim i Powiatem Pruszkowskim, gdyż wszystkie te jednostki samorządu powiatowego uznają się za niewłaściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej umieszczonej w Placówce nr [...] w Kartuzach.
Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1 u.p.z. powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. W myśl zaś art. 191 ust. 2 cyt. ustawy, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3).
W oparciu o powyższe uregulowania wskazania wymaga, że wydatki w pierwszej kolejności ponosi zatem powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej.
Zaznaczenia wymaga, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r., poz. 1061 ze zm., dalej "k.c."). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.). Wskazanie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem przede wszystkim ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczenia go w pieczy zastępczej.
Z akt sprawy wynika, co nie jest kwestionowane przez pozostające w sporze Powiaty, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Kartuzach z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt [...] małoletnia L.S. została umieszczona w placówce socjalizacyjnej. Zatem dla ustalenia miejsca zamieszkania małoletniej kluczowe są informacje dotyczące sytuacji przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej, tj. przed dniem 23 sierpnia 2023 r, która to kwestia jest w sprawie sporna.
Z wniosku o rozstrzygnięcie sporu wynika, że małoletnia wraz z matką na osiem miesięcy przed umieszczeniem w pieczy zastępczej przebywała na terenie powiatu pruszkowskiego. Z pisma PCPR w Pruszkowie wynika natomiast, że małoletnia wraz z matką przed umieszczeniem w pieczy zastępczej przebywała wraz z matką pod adresem ul. [...], K.. Z postanowienia Sądu Rejonowego w Kartuzach III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 6 listopada 2023 r., sygn. akt [...] wynika natomiast, że kuratorowi sądowemu przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie zlecono przymusowe odebranie małoletniej celem umieszczenia jej w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Kartuzach III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 28 marca 2024 r., sygn. akt [...] upoważniono Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Pruszkowie do przekazania małoletniej przedstawicielowi placówki opiekuńczo-wychowawczej wskazanej przez PCPR w Płocku. Z pisma PCPR w Kartuzach wynika również, że małoletnia od dnia 4 września 2023 r. uczęszczała do Szkoły Podstawowej im. [...] w N. Z pisma Sądu Rejonowego w Kartuzach z dnia 8 listopada 2023 r. wynika, że obecne miejsce zamieszkania matki małoletniej to ul. [...], [...], zaś małoletniej – miejsce zamieszkania dziadków – N., ul. [...]. Z pisma PCPR w Kartuzach z dnia 28 maja 2024 r. wynika również, że w dniu 14 maja 2024 r. małoletnia została przyjęta do placówki opiekuńczo-wychowawczej w Płocku, natomiast przed umieszczeniem małoletnia od kilku miesięcy przebywała wraz z matką na terenie C.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny i trudności w ustaleniu rzeczywistego i ostatniego miejsca zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art. 191 ust. 2 u.p.z., zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Z rejestru udostępnienia danych jednostkowych z PESEL wynika, iż małoletnia od urodzenia zameldowana jest na pobyt stały w N., ul. [...] (adres zamieszkania jej dziadków).
Dlatego też, w oparciu o tak ustalony stan sprawy, za powiat właściwy do ponoszenia kosztów pobytu małoletniej L.S. umieszczonej w placówce socjalizacyjnej uznać należy Powiat Pruszkowski, jako powiat miejsca jej ostatniego zameldowania na pobyt stały, w myśl art. 191 ust. 2 u.p.z.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.