I OW 260/25

I OW 260/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art.4, art. 15 §1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Piwnicznej-Zdrój o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Piwnicznej-Zdrój a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. H. o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup środków czystości postanawia: wskazać Burmistrza Piwnicznej-Zdrój jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 17 GRUDNIA 2025 R. BURMISTRZ PIWNICZNEJ-ZDRÓJ (DALEJ: WNIOSKODAWCA) ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z PREZYDENTEM MIASTA KRAKOWA W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU M. H. O PRZYZNANIE ZASIŁKU OKRESOWEGO ORAZ ZASIŁKU CELOWEGO NA ZAKUP ŚRODKÓW CZYSTOŚCI.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowany nie posiada miejsca zamieszkania ani pobytu na terenie gminy Piwniczna-Zdrój i został wymeldowany z miejscowości mieszczącej się w obrębie tej gminy, co przesądza o braku jakiegokolwiek formalnego związku zainteresowanego z obszarem właściwości wnioskodawcy. Na datę złożenia wniosku przebywał on na stałe na terenie miasta K., prowadząc tam swój codzienny tryb życia jako osoba bezdomna, czyniąc sobie za miejsce noclegowe wrak samochodu osobowego. Ponadto, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z inicjatywy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., świadczy o faktycznym uznaniu przez organ krakowski swojej właściwości w przedmiotowej sprawie. W ocenie wnioskodawcy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej pozostaje w ścisłym związku z bieżącą sytuacją bytową i środowiskową zainteresowanego, a tym samym właściwym do ich rozpoznania powinien być organ działający na obszarze, na którym osoba ta faktycznie przebywa.
Ustosunkowując się do ww. wniosku Prezydent Miasta Krakowa, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika wskazał, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Piwnicznej-Zdrój na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. z uwagi na adres ostatniego zameldowania zainteresowanego. Brak jest zaś szczególnie uzasadnionych przesłanek uzasadniających ustalenie właściwości miejscowej na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Sprawa w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Z kolei, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).
W przedmiotowej sprawie kluczową kwestią jest, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).
Z akt sprawy wynika, że zainteresowany od wielu lat jest osobą bezdomną, prowadząca tułaczy tryb życia, obecnie nocującą we wraku samochodu osobowego, zaparkowanego na parkingu przy Cmentarzu w K. Kwestia jego bezdomności nie jest kwestionowana. Z akt sprawy wynika ponadto, że zainteresowany nie jest zameldowany na pobyt, zaś jego ostaniem adresem zameldowania na pobyt stały jest miejscowość położona na obszarze gminy Piwniczna-Zdrój. Oczywistym jednocześnie jest to, że w przypadku osoby bezdomnej nie bada się gdzie zainteresowany skoncentrował swój ośrodek życiowy. W tej sytuacji wobec niezamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, z jednoczesnym brakiem stałego meldunku, nie może ulegać wątpliwości, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a tym samym zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 u.p.s. – na podstawie którego organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Piwnicznej-Zdrój.
Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.