I OW 258/25

I OW 258/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art.4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Krakowa o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Krakowa a Prezydentem Miasta Nowego Sącza w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. K. o umieszczenie jej matki I. K. w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Nowego Sącza jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 18 GRUDNIA 2025 R. PREZYDENT MIASTA KRAKOWA ZASTĘPOWANY PRZEZ PROFESJONALNEGO PEŁNOMOCNIKA (DALEJ: WNIOSKODAWCA), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z PREZYDENTEM MIASTA NOWEGO SĄCZA W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU D. K. O UMIESZCZENIE JEJ MATKI I. K. (DALEJ: ZAINTERESOWANA) W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Nowego Sącza. Zainteresowana od 4 września 2024 r. przebywa u swojej córki w N., gdzie korzysta z usług lekarza rodzinnego oraz psychiatry. Świadczenie w formie renty rodzinnej pobiera z Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. Całokształt okoliczności wskazuje zatem, że N. jest nie tylko miejscem pobytu zainteresowanej ale także miejscem jej zamieszkania.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Sączu działający w imieniu Prezydenta Miasta Nowego Sącza wskazał, że właściwy w sprawie rozpoznania ww. wniosku jest Prezydent Miasta Krakowa. Czasowa zmiana miejsca pobytu zainteresowanej podyktowana była wiekiem, stanem zdrowia oraz brakiem mobilności jej córki, nie świadczy to jednak o zmianie miejsca zamieszkania. Zainteresowana w dalszym ciągu jest w posiadaniu mieszkania własnościowego w K. W ocenie Prezydenta Miasta Nowego Sącza wobec treści opinii sądowo-psychiatrycznej nie można wnioskować, że zainteresowana jest w stanie wyrazić wolę czy przebywa w N. z zamiarem stałego pobytu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: "u.p.s.") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ właściwy dla tej osoby w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami u.p.s. reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6).
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.
W rozpoznawanej sprawie zainteresowana przed ostatnim pobytem w szpitalu zamieszkiwała w K. Odnotować przy tym należy, że w chwili obecnej zainteresowana nie jest w stanie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego. Po opuszczeniu szpitala od 5 września 2024 r. zamieszkała z córką i jej mężem w N. W sytuacji takiej należy uznać, że w wyniku przeprowadzki nastąpiła zmiana miejsca zamieszkania zainteresowanej. Jak wskazuje się w doktrynie, zamiar stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 k.c. należy oceniać w sposób zobiektywizowany – oznacza to, że o tym, czy na gruncie art. 25 k.c. danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to, czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 25). Mając to na uwadze nie sposób przyjąć, że w sytuacji, gdy zainteresowana nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i korzysta ze stałej pomocy oraz opieki córki, główny ośrodek jego aktywności życiowej znajduje się obecnie w innym miejscu niż miejsce zamieszkania córki.
Z uwagi na powyższe za organ właściwy w sprawie należało uznać Prezydenta Miasta Nowego Sącza.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia