I OW 253/25

I OW 253/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Szczecina o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Szczecina a Prezydentem Miasta Konina w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Szczecina jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 8 GRUDNIA 2025 R. DYREKTOR CENTRUM USŁUG SPOŁECZNYCH W SZCZECINIE, DZIAŁAJĄCY W IMIENIU PREZYDENTA MIASTA SZCZECINA (DALEJ: WNIOSKODAWCA), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z PREZYDENTEM MIASTA KONINA W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU B. P. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowany obecnie przebywa od dłuższego czasu w mieszkaniu kuzyna w K., pobiera emeryturę z konińskiego Inspektoratu ZUS, objęty jest stałą opieką medyczną przychodni lekarskiej w K. K stał się jego centrum spraw życiowych. Z kolei ze S. nic go nie łączy, zaś pod adresem ostatniego zameldowania w S. od kilku lat mieści się biuro rachunkowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Wskazać należy, że zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: "u.p.s.") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ właściwy dla tej osoby w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami u.p.s. reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, dalej: "k.c."), zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21).
Z kolei pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby u.p.s. zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 tej ustawy, który stanowi, że osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Uwzględniając treść zacytowanych powyżej przepisów oraz w stanie faktycznym sprawy, zainteresowanego należy uznać za osobę bezdomną w rozumieniu przywołanych wyżej przepisów. Z dokumentów zawartych w aktach niniejszej sprawy wynika bowiem, że dotychczasowym miejscem zamieszkania zainteresowanego był K., ul. [...], pod którym to adresem zamieszkiwał razem z kuzynem. Natomiast zarówno z deklaracji samego zainteresowanego, jak i kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że nie ma on możliwości powrotu do miejsca zamieszkania kuzyna w miejscowości K., zarówno z uwagi na choroby własne zainteresowanego, jak i podeszły wiek kuzyna, który opieki nie może z tego powodu nad nim podjąć. Oczywistym jednocześnie jest to, że w przypadku osoby bezdomnej nie bada się gdzie zainteresowany skoncentrował swój ośrodek życiowy. W tej sytuacji wobec niezamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, z jednoczesnym meldunkiem pod adresem ul. [...], [...] w S., do którego to miejsca zainteresowany nie może wrócić wobec zagospodarowania mieszkania pod biuro rachunkowe, nie może zatem ulegać wątpliwości, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Wobec takich ustaleń, w sprawie zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 u.p.s., na podstawie którego wskazać należy Prezydenta Miasta Szczecina jako organ właściwym w sprawie.
Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.