I OW 236/25

I OW 236/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy w części, w pozostałej części odrzucono wniosek o wskazanie organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt. 4, § 2, art. 58 § 1 pkt. 6 i § 3, art. 15 § 2, art. 64 § 3, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem W. a Prezydentem Miasta D. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosków E.N. o umieszczenie w domu pomocy społecznej oraz przyznanie zasiłku stałego i objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym oraz wskazanie gminy właściwej do zwrotu Burmistrzowi W. wydatków poniesionych przez gminę W. z tytułu pobytu E.N. w Schronisku dla Osób Bezdomnych w M. postanawia: 1. wskazać Prezydenta Miasta D. jako organ właściwy w sprawie rozpoznania wniosków E.N. o umieszczenie w domu pomocy społecznej oraz przyznanie zasiłku stałego i objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym; 2. odrzucić wniosek o wskazanie gminy właściwej do zwrotu Burmistrzowi W. wydatków poniesionych przez gminę W. z tytułu pobytu E.N. w Schronisku dla Osób Bezdomnych w M.
Uzasadnienie
PISMEM Z 26 LISTOPADA 2025 R. KIEROWNIK GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W W., DZIAŁAJĄCY W IMIENIU BURMISTRZA W. (DALEJ: "WNIOSKODAWCA"), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO NASTĘPUJĄCE WNIOSKI: O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z PREZYDENTEM MIASTA D. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKÓW E.N. (DALEJ: ZAINTERESOWANA) O UMIESZCZENIE W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ ORAZ PRZYZNANIE ZASIŁKU STAŁEGO I OBJĘCIE UBEZPIECZENIEM ZDROWOTNYM, O WSKAZANIE GMINY WŁAŚCIWEJ DO ZWROTU BURMISTRZOWI W. WYDATKÓW PONIESIONYCH PRZEZ GMINĘ W. Z TYTUŁU POBYTU E.N. W SCHRONISKU DLA OSÓB BEZDOMNYCH W M. ORAZ OBCIĄŻENIE PREZYDENTA MIASTA D. KOSZTAMI POSTEPOWANIA.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta D. W ocenie wnioskodawcy, zainteresowana wobec eksmisji stała się osobą bezdomną, zaś Schronisko dla Osób Bezdomnych w M. nie jest placówką zapewniająca całodobową opiekę, a jedynie miejscem zapewniającym tymczasowe schronienie. Tym samym w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art. 101 ust. 2 u.p.s.
W odpowiedzi na wniosek pełnomocnik Prezydenta Miasta D. wskazał, że zainteresowana jest częścią społeczności gminy [...], przebywają tam członkowie jej rodziny, pobiera tam świadczenie z pomocy społecznej a sama nie deklaruje zamiaru ponownego zamieszkania na terenie D., a tym samym na mocy art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwym organem do rozpoznania sprawy jest Burmistrz W.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej – p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Wedle art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a. (spory o właściwości oraz spory kompetencyjne). W myśl § 2 art. 15 p.p.s.a. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie rozstrzygnięcia sporów, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, pozostaje w wyłącznej właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość, gdyż oba organy uważają się za niewłaściwe.
Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214), dalej: u.p.s., reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6).
W przedmiotowej sprawie należy ustalić, czy zainteresowana jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).
Niewątpliwe zatem żeby ustalić, czy zainteresowaną można uznać za osobę bezdomną niezbędne jest ustalenie, czy zamieszkuje ona w lokalu mieszkalnym i czy jest zameldowana na pobyt stały. Z akt sprawy wynika, że zainteresowana nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym – została bowiem eksmitowana i obecnie przebywa w Schronisku dla Osób Bezdomnych Stowarzyszenia [...] w M.
Z akt sprawy wynika również, że zainteresowana nie jest nigdzie zameldowana na pobyt stały, zaś jej ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały była D. Tym samym nie budzi wątpliwości, że zainteresowana jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a zatem zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 u.p.s. – zgodnie z którym organem właściwym w sprawie wniosków E.N. o umieszczenie w domu pomocy społecznej oraz przyznanie zasiłku stałego i objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym jest Prezydent Miasta D.
Odnosząc się następnie do wniosku o wskazanie gminy właściwej do zwrotu Burmistrzowi W. wydatków poniesionych przez Gminę W. z tytułu pobytu E.N. w Schronisku dla Osób Bezdomnych w M. zauważyć należy, że podlega on odrzuceniu.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że przepisy procedury administracyjnej nie przewidują możliwości rozpoznania takiego wniosku przez Naczelnym Sąd Administracyjny a tym samym brak jest kognicji w tym zakresie tutejszego Sądu. Ponadto, nawet jeżeliby uznać, iż wniosek ten jest również wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, to zauważyć należy, że sporne jest wyłącznie ponoszenie kosztów z tytułu realizacji decyzji umieszczającej zainteresowaną w schronisku dla osób bezdomnych. Tego rodzaju spór nie dotyczy jednak indywidualno-konkretnej sprawy z zakresu administracji publicznej, załatwianej w formie jednego z aktów lub czynności podlegających kognicji sądów administracyjnych. Wskazany spór ma charakter majątkowy, a jednocześnie brak jest przepisów szczególnych które przewidywałyby właściwość sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach. Sprawa nie ma tym samym charakteru sporu o właściwość, który może zostać rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny w drodze wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy (art. 101 ust. 7 u.p.s.).
Wniosek Burmistrza W. o zasądzenie kosztów postępowania nie mógł zostać uwzględniony. Do wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość stosuje się odpowiednio przepisy o skardze (art. 64 § 3 p.p.s.a.), a do rozpoznania wniosku odpowiednio przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Te przepisy szczególne to art. 200-201 oraz art. 203-204 p.p.s.a. i tylko w tych wypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Żaden z wymienionych przepisów nie dotyczy wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Oznacza to, że brak jest podstaw do orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w 1 punkcie sentencji postanowienia, zaś na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 w zw. z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 postanowienia.