I OW 229/25

I OW 229/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt. 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Zgorzelec o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Zgorzelec a Wójtem Gminy Branice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku C. S. o udzielnie pomocy finansowej w formie zasiłku stałego postanawia: wskazać Wójta Gminy Branice jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 7 LISTOPADA 2025 R. KIEROWNIK MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W ZGORZELCU DZIAŁAJĄCY W IMIENIU BURMISTRZA MIASTA ZGORZELEC (DALEJ: "WNIOSKODAWCA"), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z WÓJTEM GMINY BRANICE W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU C. S. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O UDZIELENIE POMOCY W FORMIE ZASIŁKU STAŁEGO.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy Branice. Wnioskodawca wskazał, że wobec okoliczności, iż zainteresowany będący osobą bezdomną nie był nigdy zameldowany na pobyt stały, w niniejszej sprawie, na podstawie art. 14 u.p.s., zastosowanie winien znaleźć art. 21 § 1 ust. 3 k.p.a., z którego wynika, że właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się w innych sprawach - według miejsca zamieszkania w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania lub pobytu w kraju.
W odpowiedzi na wniosek Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Branicach (dalej: Ośrodek) występujący w imieniu Wójta Gminy Branice wskazał, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Miasta Zgorzelec, bowiem miejscem zamieszkania a tym samym centrum interesów życiowych zainteresowanego jest Z. Z wywiadu środowiskowego wynika, że zainteresowany zamieszkiwał sporadycznie na terenie Polski, głównie w Z. Z kolei w danych PESEL figuruje jako miejsce zameldowania na pobyt czasowy adres w Z.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Rozpoznając wniosek Burmistrza Miasta Zgorzelec, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Branice. Każdy z organów uznaje się bowiem za niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego.
Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, dalej: u.p.s.), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W przypadkach, o których mowa w ust. 3, można przyznać świadczenia wymienione w art. 37-42 i 47-50 (ust. 4).
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, dalej: "k.c."), zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu.
O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21).
Uwzględniając treść zacytowanych powyżej przepisów, wskazać należy, że wskazanie organu właściwego w rozpoznawanej sprawie nie może odbyć się w oparciu o art. 101 ust. 1 u.p.s., gdyż na podstawie dokumentów zawartych w aktach niniejszej sprawy nie da się ustalić miejsca zamieszkania zainteresowanego.
Z akt sprawy wynika, że zainteresowany przebywa w Regionalnym Ośrodku Psychiatrii Sądowej w B. – Szpital Psychiatryczny na mocy postanowienia
Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze – tytułem realizacji środka zabezpieczającego w szpitalu psychiatrycznym dysponującym warunkami maksymalnego zabezpieczenia.
Przy ustalaniu miejsca zamieszkania należy wziąć pod uwagę nie tylko sam fakt fizycznego przebywania w danej miejscowości (corpus), ale i wolę przebywania w niej (animus). Wola przebywania w danym miejscu musi wiązać się z tym, że miejsce to stało się ośrodkiem życia codziennego osoby fizycznej z dobrowolnego wyboru tej osoby, w którym skoncentrowane są jej plany życiowe, zarówno osobiste jak i majątkowe.
Szpital natomiast jest miejscem, które ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.
W związku z czym, nie jest możliwe ustalenie jego miejsca zamieszkania na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s.
Przechodząc na grunt art. 101 ust. 2 u.p.s., należy wskazać, że właściwość miejscowa organu w przypadku osób bezdomnych ustalana jest na podstawie ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W realiach niniejszej sprawy bez znaczenia jednak pozostaje, czy zainteresowany jest osobą bezdomną, bowiem nie ma i nigdy nie miał miejsca zameldowania w Polsce, a jego pobyt w Z., wiązał się wyłącznie z meldunkiem na pobyt czasowy, który to rodzaj meldunku jest irrelewantny prawnie z punktu widzenia analizowanego przepisu.
W przedmiotowej sprawie nie zaistniały także przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Zauważyć bowiem należy, że zainteresowany przebywa w Regionalnym Ośrodku Psychiatrii Sądowej w B. – Szpital Psychiatryczny, gdzie nie ponosi kosztów utrzymania oraz leczenia.
W konsekwencji żaden z przepisów u.p.s. określających właściwość miejscową gminy do rozpoznania jego wniosku nie znajdzie zastosowania i należy odwołać się do regulacji ogólnych, zawartych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego – do którego odesłanie znajduje się w art. 14 u.p.s.
Stosownie zatem do art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron, jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Przyjmując na podstawie przedstawionych okoliczności, że zainteresowany nie posiada miejsca zamieszkania w kraju, w rozumieniu art. 25 k.c., w następnej kolejności właściwość miejscową należy ustalić w oparciu o miejsce pobytu strony.
W przedstawionych okolicznościach sprawy, o ile miejsce zamieszkania zainteresowanego w rozumieniu art. 25 k.c. nie jest ustalone, o tyle nie budzi wątpliwości, że według stanu wynikającego z akt sprawy fizycznie miejsce jego pobytu znajduje się w B. – a zatem stosownie do art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s. organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy Branice.
Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.